Кіріспе

Сонора шөлінің аймағы Гран-де-Альтар шөлінің субэкорегиондары Сонора штатында, Мексиканың солтүстік-батысында орналасқан. Оған Солтүстік Америкадағы жалғыз белсенді эрг-дюна аймағы кіреді. Шөл Калифорния шығанағының солтүстік шекарасының көп бөлігінен шығыстан батысқа және солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатыр. Бұл Сонора шөлінің ішіндегі ең үлкен үздіксіз жабайы аймақ болып табылады. Аймақтың шығыс бөлігінде жанартаулық Пинакате Пикс аймағы бар; батыс бөлігімен бірге аймақ Эль Пинакате и Гран Дезиерто де Альтар биосфералық қорығын және ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны болып табылады.

География

Гран-дезиерто шамамен оның көп бөлігін Мексиканың Сонора штатында қамтиды. Ең солтүстік шеттері халықаралық шекарадан өтіп, АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы Аризона штатындағы Органдар құбырлары кактустарының ұлттық ескерткіші мен Cabeza Prieta ұлттық жануарлар қорығына жетеді. Бұл аймақта құм және құмдық қалыңдықтар басым, олар Гран-дезиертодағы құмның жалпы көлемі шамамен 120 000 жыл бұрын қазіргі Гран-дезиерто аймағы арқылы ағып өткен Колорадо өзенімен жеткізілген. Бұл плейстоцен дельтасы солтүстікке қарай солтүстікке қарай көшіп кетті. Гран-Дезертоның шығыс шеті Сьерра-Пинакате тауларының кенозойлық жанартау кешеніне жақын орналасқан. Бұл таулар тау түбінен көп жерді алып жатқан жанартаулық алаң болып табылады. Солтүстікке қарай, құмдар Аризона-Сонора шекарасындағы Тинахас Алтас және Туле тауларынан келген аллювиалды желдеткіштердің дистальды шеттеріне қарсы жұқарады. Құм теңізінің оңтүстік шекарасы Калифорния шығанағының солтүстік жағалауы. Сан-Андреас бұзылысының ең оңтүстік бөлігі аймақты кесіп өтіп, бірнеше көрнекті гранитті таулар астында жатыр, әсіресе барлық жағынан ергпен қоршалған Сьерра-дель-Росарио таулары. Сиерра-Энтрерада - Гран-Дезиерто мен Пинакате жанартау кешенінің шекарасына жақын жерде құммен толықтай көмілген кішігірім тау.

Құмдықтардың таралуы

Гран-дезиерто өзінің керемет жұлдызды құмдарымен танымал, олардың көбісі биік. Гран-дезиертоның үштен екісін құм және құм сызықтары алып жатыр. Қалған аумақ жұлдызды құмдардың батыс популяциясы мен шығыс көлденең немесе жарты айлық құмдардың жиынтығы арасында тең бөлінеді. Солтүстік-шығыс құм теңізіндегі кейбір үлкен жарты айлық құмдықтар кері айналған қыртыстарды көрсетеді, бұл жұлдызды құмдықтармен байланысты ауыспалы морфологиялық ерекшелік.

Флора

Гран-дезиертоның өсімдіктер жиынтығы төменгі Сонора шөлінің типтік ерекшеліктері болып табылады, өсімдіктер түрі мен тығыздығы бойынша орналасуы бойынша айтарлықтай айырмашылықтар бар. Оңтүстік және шығыс құмды теңіздің үлкен аудандарында, әсіресе шетке жақын жерлерде, құммен қапталған аймақтарда көпжылдық төменгі бұталар мен шөптермен (Ambrosia dumosa) және ұзын жапырақты жапырақты жапырақты (Ephedra trifurca) креозота бұтасымен (Larrea tridentata) орташа тығыз (20% дейін) жабылады. Palo verde/acacia/ocotillo қауымдастықтары құм теңізінің солтүстік жағындағы, әсіресе арройолар мен жууларда, аллювиалды беткейлерде кездеседі. Өсімдіктермен қамтылған аймақтың жалпы көлемі жұлдызды құмдықтарда 15%-ды, ал төменгі көлденең немесе жарты айлық құмдықтарда шамамен 10%-ды құрайды. Бұл пайыздық көрсеткіш көбінесе өсімдіктер 15% -ға дейін жамылған құмдық алқаптарға қарағанда әлдеқайда жоғары. Бірнеше топ қалыңдықты құрайтын тышқандар салған үйлерді ежелгі өсімдіктер режиміне ұқсату үшін зерттеді. Барлығы да Гран-дезиерто кем дегенде плейстоценнің соңынан бастап шөл өсімдіктерінің экологиялық баспанасы болды деген қорытындыға келді. Гран-дезиерто Мохаве шөлінің басым өсімдік түрлерінің көбі үшін салқын жауын-шашын кезеңдерінде баспана ретінде қызмет етті. Карбон-14 әдісімен Тенахас Альтас тауларының ортасына дейінгі уақытқа сәйкестендіру қазіргі Гран-Дезерто флорасы мен фаунасымен бірге 43 000 жылдан астам уақыт бұрын өмір сүрген емен және Джошуа ағаштарының жиынтығын көрсетеді. Жаздың ортасында 45 ° C (113 ° F) -дан жоғары температура орталық құм теңізінде жиі кездеседі. Қыстың ортасында 10 °C (50 °F) төмен температура сирек кездеседі. Желдер жазда Соноранның төменгі деңгейінің орны мен күшінен, ал қыста Ұлы бассейн биіктігінен, солтүстікке қарай солтүстік-шығыс желдерімен бөлінеді.

Палеоклимат

Соңғы (Висконсин) мұздық дәуірінде АҚШ-тың оңтүстік-батысының көп бөлігінде болған жақсы құжатталған жауын-шашындық дәуірлер Gran Desierto-ға дейін оңтүстікке созылмаған болуы мүмкін. Бұл жерде соңғы 150 000 жылдағы климаттық режим, кем дегенде 43 000 жыл бұрын нық қалыптасқан қазіргі гипер құрғақ жағдайлармен бірге, біртіндеп құрғақшылықтың өсуіне байланысты болды. Ең болмағанда, Висконсин жағалауы қазіргі позициясынан теңізге қарай орналасқан кезде, оңтүстіктен келетін жағалаудағы желдер құм қозғалысына маңызды емес деп болжауға болады.

Геология

Гран-дезиертоның геологиялық тарихы Калифорния шығанағының ашылуымен және ата-бабаларымыздың Колорадо өзенінің тұтқындалуымен тығыз байланысты; Гран-дезиертоға іргелес жатқан көздер орны ауысты, жертөле топографиясы үнемі өзгеріп, төсек формалары құрылды, өзгертілді немесе толығымен жойылып, қайта өңделді. Гран-Дезиерто құмдық жамылғылары мен құмдық таулар Плейстоцендегі Колорадо өзенінің дельталық шөгінділерінің үстінде орналасқан. Төменгі Колорадо өзені қазіргіден 1,2 миллион жыл бұрын Калифорния шығанағына құйған. Бұл оқиға Гран-Дезертоның Колорадоның негізгі кластикалық шөгінді көздерімен бірге жоғары шегін қояды. Меса Ареносаның астындағы конгломериттік құмдар мен балшықтарды Коллетта мен Ортлиб зерттеді және 700 000 мен 120 000 жыл бұрын. Мерриамның дельталық шөгінділерінен табылған омыртқалылардың кәдімгі қалдықтары Экус, Гомфотерий және Бисонды қамтиды және олар Ирвингтон дәуіріне (қазіргі уақыттан 0,5 - 1,8 миллион жыл бұрын) тағайындалды, бұл даталар жоғарыда аталған төменгі Колорадо өзенінің тұтқындалуына сәйкес келеді. Үлкен қарақұмық жегіш (Myrmecophaga tridactyla) дәлізі оңтүстік Гран-Дезертодағы дельталық шөгінділерден табылған. Ван Девендер бұл үлгі мамонттардың, жалқаулардың және боа констрикторларының, тропикалық фауналық жиынтықтың, бұрынғы мұз аралық кезеңдегі (>120,000 жыл бұрын) Колорадо өзенінің дельтасы қазіргі мұз аралық кезеңнен әлдеқайда жылы және ылғалды болған деген пікірді қолдап, фоссильдермен бірге табылғанын атап өтті. Салина Гранде маңындағы палеодельталық шөгінділер 146,000 + 13,000 / 11,000 жастағы Io / U радиометриялық әдістерімен даталанған барлық жерде кездесетін қатқыл қабықшалы шөгіндімен сәйкес келеді. Бұл жұмыстың негізінде, кейбір эолиялық белсенділік 700,000 жыл бұрын болған болуы мүмкін, бұл туралы Пинакате жанартау алаңының базальттық ағысындағы мерзімінен бұрын аккрециялық мантиялар дәлелдейді. Блоунт пен Ланкастер Плейстоценнің соңғы кезеңінде Колорадо өзені бүгінде батыс жұлдызды құм аймағы орналасқан аймақ арқылы өте қабілетті ағын болды деп ұсынды. Бұл кезде теңіз жағалауы қазіргі жерінен оңтүстікке қарай орналасқан. Бастапқы қабаттағы нашар сұрыпталған қиыршық тас қазіргі Юмадан, Аризонадан қазіргі Сьерра-дель-Росарио тауларының оңтүстігіне дейін орналасты. Калифорния шығанағының бұзылуы солтүстік-батысқа қарай өркендеп, жағалау бойында көтерілу басталғанда, өзен арнасы батысқа қарай ауысып, бұрынғы арна мен су тасқыны алаңында негізгі төсек-орын қалдырды. Гран-дезиертоның астындағы дельталық шөгінділер терең болуы мүмкін. Колорадо өзенінің бөгеті салынғанға дейін жыл сайынғы шөгінділер көлемі өте көп болды. Бір су тасқыны халықаралық шекарадан оңтүстікке қарай қазіргі дельтада табақ түрінде шамамен ірі және орташа құм жинады. Мұндай оқиғалар, тіпті сирек кездесетін болса да, Гран-Десертоны бірнеше мыңжылдықта толтырады.

Тектоника

Гран-Дезерто тез төмендеп бара жатқан тектоникалық алабының жанында орналасқан, Солтон-Троу, бұл Калифорния шығанағының солтүстік жалғасы, ол Плиоцен кезінде басталған Рифтинг арқылы құрылған. Шығыс Тынық мұхит көтерілуі және Сан-Андреас сыныбы жүйесі. Аймақтық жер асты сулары солтүстік-батысқа қарай тарады, өйткені жарылу және соққыға ұшырау бұзылуы қазіргі күнге дейін жалғасуда. Солтон сағасының орталық бөлігі теңіз деңгейінен төмен орналасқан; оны теңізге құйылудан тек Колорадо өзенінің дельтасындағы табиғи бөгет қорғайды. Қазіргі кездегі тектоникалық белсенділік Гран-Дезертоны өзгертеді. Сан-Андреас сыныбының ең оңтүстік бөлігі - Серро-Прието сыныбы, Калифорния шығанағына дейін теңізден өте бастайды. Бұл аймақтағы соққылы жерлердің жыл сайынғы қозғалысы 60 мм-ге дейін жетеді. 1900 жылдан бері ергте 6,3 және 7,1 магнитудалы екі жер сілкінісі болды. Гран-дезиертодағы сейсмикалық белсенділіктің көпшілігі дельталық шөгінділер мен жертөледегі кристалды тау жыныстары арасындағы ауысуына сәйкес келетін тереңдікте пайда болады. Жергілікті көтерілу әлі де Меса Ареноса бойында, жағалау шекарасын құрайтын соққыға бүлінген бұзылу блогы бойында орын алуда.

Теңіздегі ерекшеліктер

Колорадо өзенінің дельтасы мен Gran Desierto құм шұңқырының синхронды дамуы Калифорния шығанағына дейін жалғасуда. Ван Андельдің Калифорния шығанағының су асты топографиясы туралы баяндамаларында теңіз түбіндегі үш бұрынғы өзен арнасы сипатталған: біреуі қазіргі Колорадо дельтасынан, екіншісі Эль-Голфо мен Салина-Гранде арасындағы палео-дельта аймағынан, ал үшіншісі қазіргі Пуэрто-Пеньако аймағынан бастау алған. Руснак аңғарларды ашқан сонарлық зерттеулер туралы баяндады және әрқайсысы ұзындығы шамамен екі ұзын ойықты сипаттады, онда аңғар желілері теңіз деңгейінен шамамен төмен тереңдікте аяқталады. Бұл ойылған аңғарлар жүйелері де өзендік шығу тегі ретінде түсіндірілді.