Кіріспе
Америка этнологы Матильда Кокс Стивенсон (негізі Эванс) (12 мамыр 1849 - 24 маусым 1915), сондай-ақ Тилли Э. Стивенсон деген атпен жазған, американдық этнолог, геолог, зерттеуші және белсенді. Ол ғылымдағы әйелдерді қолдап, Вашингтон қаласында әйелдер антропологиялық қоғамын құруға көмектесті. Стивенсон сонымен қатар Оңтүстік-Батыс жергілікті халықтарды зерттеу үшін Америка этнология бюросы (BAE) жалдаған алғашқы әйел болды. Осылайша ол Зуни халқы туралы бірнеше монографиялар мен бір ұзақ мәтінді жариялады. Оның жұмысын сол кездегі кейбір ер әріптестері қолдады және кейбір этнологтар немесе антропологтар оны замандасы ретінде қарады. Алайда, ол он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырдың басында әйел ғалым ретінде кедергілерге тап болды; бәсекеге түсу үшін ол қоғамның үмітіне қарсы шықты, бұл кейбіреулерді оны өрескел және агрессивті деп қарастыруға итермеледі.
Matilda Coxe Stevenson (née Evans) (May 12, 1849 – June 24, 1915), who also wrote under the name Tilly E. Stevenson, was an American ethnologist, geologist, explorer, and activist. She was a supporter of women in science, helping to establish the Women's Anthropological Society in Washington DC. Stevenson was also the first woman hired by the Bureau of American Ethnology (BAE) to research southwestern Indigenous people. In doing so, she published multiple monographs and one long text on the Zuni people. Her work was supported by some of her male colleagues at the time and was seen as a contemporary by some of her fellow ethnologists or anthropologists. However, she faced barriers as a woman scientist in the nineteenth and early twentieth centuries; in order to compete, she defied societal expectation which pushed some to regard her as stubborn and aggressive.
Ерте өмір және білім
Матильда Кокс Эванс Сан-Огюстин қаласында, Техаста, Нью-Джерсиден Мария Матильда Кокс Эванс пен Вирджиниядан Александр Гамильтон Эванстың төрт баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Оның ата-анасы Вашингтоннан 1846-1847 жылдар аралығында жаңадан қосылған Техасқа көшіп келді. Содан кейін отбасы Техас, Вашингтон және Пенсильвания арасында көшіп-қонып, Матильданың алғашқы жылдары бойы. Оның білімі әртүрлі болды, өйткені сол кездегі орта таптағы ақ әйелдер үшін гендерлік күтулер мен шектеулер болды. Оның ресми білім алуы жеке мектептерден гувернанткалармен басталған, содан кейін академиялар мен әйелдер семинарияларына ауысқан, онда олардың мақсаты студенттерді әйелдер мен аналар болуға дайындау еді. Алайда, Кокс Эванс Филадельфия мектептерінде әзірленген оқу бағдарламасының арқасында ғылым, математика, тарих, география және басқа пәндерді де зерттеді. Ол Филадельфиядағы Пайн-стрит 1350 мекенжайында орналасқан Мисс Анабельдің ағылшын, француз және неміс мектебінде оқыды. Вашингтонға оралғаннан кейін ол өзінің атасының (заңгер) және Армия медициналық музейінің химигі Уильям М. Мьюдің оқуын жалғастырды, өйткені көптеген колледждер мен университеттер тек ерлерге ашық болды. Алайда Кокс Эванс үй шаруасынан тыс да мүмкіндіктерді кеңейтуге ұмтылды және минералог болуға үміттенді. Оның жоспарлары АҚШ-тың геологиялық зерттеулер басқармасының геологы және этнологы Джеймс Стивенсонмен (1840-1888) кездескенде өзгерді.
Ерте мансап
Эванс 1872 жылы 18 сәуірде Джеймс Стивенсонға үйленді, ол Фердинанд В. Хейденнің басшылығымен Колорадо, Айдахо, Вайоминг және Юта штаттарында геологиялық зерттеулер жүргізу үшін басқа экспедицияға аттанды. Матильда Стивенсонның Джеймске үйленуі оның өмірін өзгертті; ол оны батыл және батыл етті, ешқашан тоқтатпады немесе оның ғылыми жетістіктерін тоқтатпады. 1878 жылы Матильда Стивенсон күйеуімен бірге уте және арапахо халқын зерттегенде этнографиялық зерттеу жүргізу әдістерін алғаш рет кездестірді. Стивенсон этнографиялық зерттеулерді жүргізуді көбінесе өзі үйретті. 1879 жылы АҚШ үкіметі Америка этнология бюросын (АЭБ) құрды; Матильда Стивенсон "этнологияда ерікті көмекші [sic] болып тағайындалды". Джон Уэсли Пауэллдің басшылығымен БАЭ Америкадағы жергілікті халықтар жойылып бара жатыр деген пікірді алға тартты. Ол америкалық ғалымдарды түпкүлдіктерді зерттеуге шақырды. Бұл көзқарас Матильда Стивенсонның өмірінің қалған бөлігінде жалғастыратын көзқарас болды. Ол Джеймспен BAE экспедицияларына Оңтүстік-Батысқа бірге барды, оның ресми көмекшісі болды және Зуни халқымен және Хопимен жұмыс істеді. Бұл ассистенттік Стивенсонға ешқандай ақы төленбейді. BAE санкциялаған экспедициялар сериясы кезінде Стивенсон ол туралы ең көп жазатын адамдарға, Зуниге кездеседі. Матильда Стивенсонның еңбектері көбінесе әйелдер мен отбасы өміріне бағытталған, ол үшін ол "тезірек күшті және адал ғалым ретінде беделге ие болды". Алайда ол тек әйелдер мен балаларға ғана қарамады. "Зуни баласының діни өмірі" атты эсседе ол белгілі бір Зуни рәсімінде ер балаларды қабылдау рәсімімен айналыса отырып, әйелдер, отбасылық өмір, балалармен шектелмеді; ол Зуни балаларын антропологияға алып келді және оларды маңызды етті. Матильда Стивенсон антропологиялық жұмыс жасай алды, өйткені әйелдер мен балалар туралы жұмысы сол кезде әйелге лайық деп саналды; дегенмен, оның жұмысына отбасылық өмірден тыс тақырыптардың әртүрлі топтарына дейін кеңейтуге мүмкіндік берді. Джон Уэсли Пауэллдің жоғалып бара жатқан жергілікті тұрғындар туралы мақал-мәтелін ұстанған ол және оның әріптестері Зуниді және басқа да жергілікті мәдениеттерді жоғалып кетуден бұрын сақтауға тырысты. Алайда, қызығы, Зуниге келген әртүрлі қонақтар Зуни халқының өмірін сақтағысы келгенмен, олар кеңістікке кіру арқылы Зуни әлеміне әсер етіп, оны өзгертті. Атап айтқанда, Зуни халқымен ағылшын тілінде сөйлесу, оларды өндірілген заттарды сатып алуға және пайдалануға шақыру және балаларға мемлекеттік мектептерге баруды қамтамасыз ету арқылы Стивенсон мен оның күйеуі Зуни өмірін өзгертті. Бұл этнографтың ой-өрісі мен жұптардың Викториялық сезімталдығының қақтығысы болды. Стивенсонның өзі ақ адамдар, әсіресе әйелдер Американың жергілікті халқын өркениетті ету үшін жауапкершілікке ие деп сенді. Осы жылдар ішінде Матильданың беделі де нығая түсті. Ол жиі үстемдік пен күшті деп саналады. Бұл сол кездегі еркек этнологтар мен антропологтардың ұстанымы екенін атап өту керек. BAE-дің жергілікті халықтың мәдениетін сақтап қалу ұстанымымен, мұндай ұстанымдардың кең тарағаны таңқаларлық емес. Зуни пуэблосындағы жылдар бойы Стивенсон, Фрэнк Кушинг және Стюарт Кулин Зуни халқынан көптеген артефакттерді жинады, соның ішінде рәсімдік заттар (кейде ұрланған), қыш құмыра, ыдыс-аяқ, дәрі-дәрмек және киімдер. Күйеуімен бірге жасаған экспедиция кезінде 1881 жылы Матильда Стивенсон өзінің өмір бойына жақын досы, уэ'ва, ихаманамен танысады. Бізге Матильда мен Зуни арасындағы қарым-қатынасты жеңілдетуге көмектесетін We'wha, We'wha өлгенге дейін. 1885 жылы Стивенсон Вашингтонда Американың әйелдер антропологиялық қоғамын (WASA) құруға көмектесті. Оның әріптестері оны Американың әйелдер антропологиялық қоғамының бірінші президенті етіп сайлады. WASA мүшелерінің көбі белсенді ғалымдар болмағанымен, олардың көбісі сол кездегі сенаторлардың және басқа да саясаткерлердің әйелдері болды. Алайда, кейіннен көптеген басқа да маңызды әйелдер ғылым саласына қосылды WASA, соның ішінде Анита Ньюкомб МакГи және Мария Митчелл. WASA осы әйелдердің көпшілігі үшін маңызды болды, өйткені ер адамдардың әр түрлі кәсіби ұйымдары болды; алайда әйелдерге көбінесе кіру тыйым салынды. Бұл тыйым салу "бір ойлы әйелдер ұйымына мүше болу олардың кәсіби және маңызды ғалымдар ретінде танылуын күшейтті" дегенді білдірді. Осы уақытта Стивенсон Вей-Вуаны Вашингтонға шақырды. Вей'ва Стивенсонның үй қонағы болды, өйткені Вей...
Кейінгі кәсіби мансабы
1888 жылы 25 шілдеде Джеймс Стивенсон 16 жыл бірге өмір сүріп, қайтыс болды. Көп жағдайда бұл Матильда Стивенсонның ақыры болар еді; дегенмен, ол күйеуінің жұмысын және өзі бастаған жұмысты жалғастыратыны туралы қатаң болды. Алайда, мұндай іс жалғыз әйелге мүмкін емес еді, сондықтан Пауэлл Стивенсонға көмекшісін, Мей С. Кларкты тағайындады, ол Стивенсонның өліміне дейін осы лауазымға ие болды. Суреттер Стивенсонның Зуни және басқа да жергілікті топтарды мәңгілік тұтқындауға деген тілегін жүзеге асырды. Алайда, бұрынғы күйеуімен бірге, оның фотосуреті рәсімдерді үзіп, үзіп-төсуге айналды. Стивенсон АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы жергілікті халықтар туралы зерттеулер жүргізуді жалғастырды. Стивенсонның мансабында әлі де көптеген кедергілер болды; BAE-де жұмыс істегені үшін ақы төленгенімен, бұл ерлерге қарағанда аз болды. 1890 жылдары жағдай өзгеріске ұшырады, өйткені көптеген әйелдер кәсіби қоғамдарға кіре бастады, бұл оның мансабының басында мүмкін емес еді. Стивенсон 1891 жылы Вашингтонның антропологиялық қоғамына (ASW) және 1892 жылы Америка ғылымды ілгерілету қауымдастығына шақырылды. 1893 жылы Чикагодағы дүниежүзілік көрмеде Американың жергілікті халықтары туралы көрмелер болды. Стивенсон "көрмедегі Америка этнологиясы бөлімінің жүлдегерлерінің бірі" болып қызмет етті және әйелдер ғимаратында бірнеше баяндама жасады. 1896 жылы Стивенсон өз қолжазбасын жалғастыру үшін Зуни халқына оралды. 1897-1902 жылдар аралығында Стивенсон денсаулығы нашарлап, Пауэллге басқа тайпаларды зерттеу ниеті туралы хат жіберді. Оның бұл ниеті өзінің "Зуньи үндістері: олардың мифологиясы, эзотерикалық бауырластықтары және рәсімдері" (1904) жобасын аяқтай алмағанынан өзгерген жоқ. Ол 1897 жылы аяқталуы тиіс еді, бірақ бұл мерзім өткен еді. Сонымен қатар, кейбір басқалар "осы кезде денсаулықтың нашарлығы үшін демалыс беруді сылтау етіп, табысты әйелдерді үкімет пен зертхана қызметкерлерінің қатарынан жоюға тырысу кең тараған практика болды" деп мәлімдейді. Басқалары Пауэллдің қиындықтары мен Стивенсонды алып тастау ниеті ол әуесқой емес, құрметке ие маман болғандықтан болды деп санайды. 1904 жылы ол өзінің қолжазбасын шығарып, әр түрлі тайпаларды зерттеуді жалғастыра алды. 1890 жылдан 1907 жылға дейін Стивенсон Нью-Мексиконың батысындағы Зуни өзенінің аңғарында тұратын Зунидің үңгір, жар және меса қираған жерлерін зерттеумен айналысты. Содан кейін ол сол штаттағы Пуэбло тайпаларының қалғандарын зерттеді. 1904 жылдан 1910 жылға дейін ол Зия, Джемез, Сан-Хуан, Кочити, Намбе, Пикарус, Тесуке, Санта-Клара, Сан-Ильдефонсо, Таос және Тева америкалықтарының арнайы салыстырмалы зерттеуіне кірісті. Сол уақытта, 1907 жылы, Матильда Стивенсон Сан-Ильдефонсо маңындағы (Тон'йо) ранчоны сатып алды, ол оның далалық жұмысының негізі болды. Ол пуэбло халықтарының өзгерістерін байқауды жалғастырды және "1911 жылы ол [Фредерик Уэбб] Ходжге жазған хатында: "Пуэблоларды көбірек зерттеген сайын, бұл сала кеңірек болады, ал осы адамдардың біртіндеп өзгеруі студенттердің үздіксіз жұмыс істеуіне үлкен мән береді. Бұл уақыт әлі жетпеді, өйткені жас ұрпақ өздерінің ежелгі наным-сенімдерін аздап түсініп, өз рәсімдерін орындайды". Стивенсон 1915 жылы 24 маусымда Мэрилендте қайтыс болды.