Кіріспе

Индонезиядағы Суматра сұлтандығы Асахан сұлтандығы - шамамен 1630 жылдан 1946 жылға дейін Малай сұлтандығы. Ол қазіргі Индонезияның Суматра аралының солтүстік-шығысында орналасқан және қазіргі Асахан аймағын қамтыған.

Тарих

Султанатқа 1630 жылы Ачех сұлтан Искендер Муданың ұлы Раджа Абдул Жалил негізін қалады. Асахан Ачехке 19 ғасырдың басына дейін қарыз болып қалды. Осыдан кейін ол өзін Мұхаммед Хусайн Рахмад Шах сұлтанының қол астында тәуелсіз деп жариялады. 46 жыл билік еткен кезінде еуропалықтармен сауда-саттық көбейіп, Голландияның Шығыс Үндістанмен келісімге келді. 1859 жылы қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік мәселесі туындады. Мұрагерлердің Батавиядағы голланд билігімен проблемалары болды, бұл астананы елдің ішкі жеріне көшіруге әкелді. Голландия бірнеше рет сұлтандыққа араласты. Соңғы билеуші 1915 жылы әкесінен кейін билік құрған Сұлтан Шайбун Абдул Жалил Рахмад Шах болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін солтандық бұрынғы даңқын қалпына келтірмеді, бірақ Индонезияның жаңа республикасына қосылды.

Әлеуметтік-мәдени

Ислам мәдениетінің ықпалындағы империя ретінде Асаханның діни өмірі де берік болды. Дінтанушы ғалым Абдул Хамид 1880 жылы (1298 жылы) дүниеге келді және 1951 жылы 18 ақпанда (10 Рабиул Авал 1370 жылы) қайтыс болды. Датук, оның әжесі мен әкесі Талудан, Минакабадан келген. Шейх Абдул Хамид Меккеде дін зерттеді және сол дәуірдің ғалымдары оны жоғары бағалады. Кейіннен шейх Абдул Хамидтің шәкірттері сүнни мектептері мен шафии мектептеріне негізделген "Жамиятүл Ушлия" ұйымын құрды. Бұл ұйым көптеген жағынан Мынкабақ ғалымдары құрған Тарбия Исламия қауымдастығымен (PERTI) ұқсас. Осы ұқсастықтардың көпшілігі бар, өйткені, шындығында ғалымдар Меккеде оқыған кезден бастап бір-бірімен достық қарым-қатынаста болды. Бұл дін басшыларының көзқарастары д. Хажи Абдул Карим Амрулла сияқты жас маньяк ғалымдары ұсынған реформалық идеялардан мүлдем өзгеше. Сондықтан да осы екі түрлі түсініктің ұстанымы арасында жиі дау-дамайлар болады. ХХ ғасырдың бірінші жартысында, 1916 жылы Асахан қаласында "Мәдрәсә Улумул Арабия" деп аталатын мектеп құрылды. Бірінші директор ретінде шейх Абдул Хамид тағайындалды. Өзінің сапарында Улумул Арабия медресесі кейіннен Асахандағы ислам білімінің маңызды орталықтарының біріне айналды, тіпті Солтүстік Суматрадағы танымал медреселерді қоса алғанда, Стабат, Ланкат Ислам медресесі, Ислам медресесі Бинжай және Медресе әл Хасаниа Меданмен салыстыруға болады. Асахан мектебінің бітіруші ғалымдарының арасында шейх Мұхаммед Арсиад Талиб Лубис (1908-1972) болды.