Кіріспе

Пайдаланылмайтын ғылыми атау Зоологиялық номенклатурада nomen oblitum (көпшесі: nomina oblita; латынша "онытылған атау") - басқа "қорғалған" атаудың пайдасына ескірген (бейнелі түрде "онытылған") деп жарияланған пайдаланылмаған ғылыми атау. Қазіргі мағынасында nomen oblitum 1999 жылы Халықаралық зоологиялық номенклатура кодексінің төртінші басылымынан пайда болды. 2000 жылдың 1 қаңтарынан кейін ғылыми атау 1899 жылдан бастап ғылыми қоғамдастықта жарамды атау ретінде қолданылмағандығы көрсетілсе, ол аға синоним (бірдей таксонға қатысты және жалпыға ортақ қолданыста болатын жақындағы атау бар) немесе гомоним (басқа бір атаумен бірдей жазылады) болған кезде және соңғы онжылдықта 50 немесе одан да көп басылымда кеңінен қолданылғандығы көрсетілсе, ғылыми атау ресми түрде nomen oblitum деп жариялануы мүмкін. Атау ресми түрде nomen oblitum деп жарияланса, қазір ескірген атау "оны ұмытуға" тиіс. Сол акті бойынша келесі қол жетімді атау nomen protectum атағымен қорғауға ие деп жариялануы тиіс. Содан кейін ол басымдыққа ие болады. Мысалы, барс акуласының ғылыми атауы. Mustelus felis атауының аға синоним болғанына қарамастан, жарияланғаны туралы жазбада қате пайда болды. Нәтижесінде Triakis semifasciata леопард акуласының ғылыми атауы ретінде кеңінен қолданылды. Бұл ұзақ уақыттан бері келе жатқан қателік анықталғаннан кейін, T. semifasciata жарамды атауға ие болды (nomen protectum ретінде) және Mustelus felis жарамсыз деп жарияланды (nomen oblitum ретінде).

Таксономияда қолдану

Номен-облитум атағы ескі, кейде қолданылмайтын атаулардың басымдығын сақтау үшін және, даулы түрде, көбінесе атаудың нақты атау критерийлеріне сай келетінін анықтамай-ақ, салыстырмалы түрде жиі қолданылады. Кейбір таксономистер номен-облитум атауын дұрыс орнатудың сәтсіздігін таксономиялық зерттеулер жүргізуден немесе басымдыққа қарамастан, таңдалған атауды сақтаудың жолы деп қарастырды. Солтүстік Америка құстарының таксономиясын талқылау кезінде Rea (1983) "Сваинсонның [ежелгі, бірақ қолданылмайтын] атауы, егер ол номен-облитум (кейбір таксономистер өздерінің негізгі қағидасы, басымдықты болдырмау үшін ойнайтын ойын) екендігі дәлелденбесе, тұруы керек" деп мәлімдеді. Банкс пен Браунинг (1995) Реаның номина облитаны анықтау үшін ICZN ережелерін қатаң қолдануына тікелей жауап беріп, былай деді: "Біз таксономистердің негізгі міндеті тұрақтылықты насихаттау деп санаймыз және басымдық принципі бұл жүзеге асырылуы мүмкін бір жол ғана. Біз бір ғасыр бойы біркелкі қолданылып келген есімнің орнына бірнеше түрлі тәсілдермен қолданылып келген, негіздері белгісіз есімді қайта тірілтудің ешбір тұрақтылығын көре алмаймыз".