Кіріспе

Сынып пен отбасы арасындағы таксономиялық дәреже (лат. Ordo) – Линней таксономиясындағы сегіз негізгі иерархиялық таксономиялық дәрежелердің бірі. Ол отбасы мен сынып арасында орналасады. Биологиялық жіктемеде рет – организмдерді жіктеуде қолданылатын және номенклатура кодекстерімен мойындалатын таксономиялық дәреже. Реттен жоғарырақ суперрет кейде реттен тікелей жоғары қойылады, ал төменгі деңгейдегі подрет – реттен тікелей төмен орналасады. Ретті туысқан отбасылардың тобы деп те анықтауға болады. Әр ретке не жататынын және не жатпайтынын таксономист анықтайды, сондай-ақ нақты ретті мойындау қажеттілігі де таксономист шешеді. Көбінесе толық келісім болмайды, әртүрлі таксономистер әр түрлі ұстанымдарда болады. Таксономист ретті сипаттағанда немесе мойындағанда міндетті түрде орындалуы тиіс қатаң ережелер жоқ. Кейбір таксондар дерлік барлық жерде қабылданады, ал басқалары тек сирек танылады. Реттің атауы әдетте үлкен әріппен жазылады. Кейбір организмдер тобы үшін олардың реті тұрақты атау жүйелеріне сәйкес келуі мүмкін. Өсімдіктер, саңырауқұлақтар және балдырлар ретінде ales жұрнағы қолданылады (мысалы, Диктиотальдар). Құстар мен балықтардың ретінде латын жұрнағы iformes, яғни «…құрамындағы» мағынасында қолданылады (мысалы, Passeriformes), бірақ сүтқоректілер мен омыртқасыздардың ретінде мұндай тұрақтылық жоқ (мысалы, Artiodactyla, Actiniaria, Primates).

Ботаника

Ботаникада субкласс және суборден дәрежелері – бұл реттен жоғары және төмен орналасқан, алдын ала анықталған екіншілік дәрежелер. Қосымша дәрежелерді, олар нақты анықталған жағдайда, кез келген саны қолданылуы мүмкін.

Тарих

Бұл тәртіп, биологиялық жіктелуде өзіне тән есімге ие, ерекше санат ретінде (және жоғары туыс деп аталатын (genus summum) жай ғана емес) алғаш рет неміс ботанигі Аугуст Квиринус Ривиннің 1690 жылдардағы бірнеше трактаттарында жарияланған өсімдіктер жіктемесінде қолданылды. Карл Линней оны алғаш рет өзінің "Systema Naturae" (1735, 1-басылым) еңбегінде табиғаттың үш патшалығын (сол кезде минералдар, өсімдіктер және жануарлар) жүйелі түрде бөлу үшін тұрақты қолданды.

Ботаника

Өсімдіктер үшін Линнейдің "Systema Naturae" және "Species Plantarum" еңбектеріндегі бұйрықтары қатаң түрде жасанды болды, олар жасанды сыныптарды түсініктірек кіші топтарға бөлу үшін енгізілді. Ордо сөзі алғаш рет өсімдіктердің табиғи бірліктері үшін 19 ғасырдағы Августин Пирам де Кандоллдің "Prodromus Systematis Naturalis Regni Vegetabilis" және Бентам мен Хукердің "Genera Plantarum" сияқты еңбектерінде тұтастай қолданылғанда, қазір отбасы дәрежесіндегі таксондарды көрсетті (ordo naturalis, 'табиғи тәртіп' дегенге қараңыз). Француз ботаникалық басылымдарында Мишель Адансонның "Familles naturelles des plantes" (1763) және 19 ғасырдың соңына дейін famille (көпше түрі: familles) сөзі осы латын ордосының француз тіліндегі баламасы ретінде қолданылды. Бұл теңдік қазіргі кезде қолданылып жүрген балдырлар, саңырауқұлақтар және өсімдіктер үшін Халықаралық номенклатура кодексінің алғысы болған "Lois de la nomenclature botanique" (1868) еңбегінде нақты айтылған. 1905 жылғы Халықаралық ботаникалық конгрестің ботаникалық номенклатураның алғашқы халықаралық ережелерінде отбасы (familia) сөзі француз тіліндегі famille көрсеткен дәрежеге бекітілді, ал ордо (ordo) жоғары дәрежеде қалдырылды, себебі 19 ғасырда оны көбінесе кохорс (көпше түрі: cohortes) деп атаған. Кейбір өсімдік тұқымдастары әлі де Линейдің "табиғи реті" атауларын немесе Линейдің табиғи жіктелуіндегі рет ретінде танылған Линейден бұрынғы табиғи топтардың атауларын сақтайды (мысалы, Palmae немесе Labiatae). Мұндай атаулар сипаттамалық отбасылық атаулар деп аталады.

Зоология

Зоология саласында Линнейдің санаттары тұрақтырақ қолданылды. Яғни, Systema Naturae-ның зоология бөліміндегі санаттар табиғи топтарға сілтеме жасайды. Оның кейбір санат атаулары әлі де қолданыста, мысалы, Lepidoptera (көбелектер мен молықтар) және Diptera (шыбықтар, масалар, құмырсқалар және қансорушы шыбықтар).

Вирусология

Вирусологияда Халықаралық вирустар таксономиясы комитетінің вирустарды жіктеуі вирустар, вирусоидтар және спутниктік нуклеин қышқылдары үшін қолданылатын он бес таксономдық санатты қамтиды: әлем, субәлем, патшалық, субпатшалық, тип, субтип, класс, субкласс, қатар, субқатар, отбасы, суб-отбасы, туыс, суб-туыс және түр. Қазіргі уақытта он төрт вирустық қатар бар, олардың әрқайсысы "-virales" жұрнағымен аяқталады.