Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Невэжис - Литвадағы алтыншы ең ұзын өзен және Немунаның негізгі салаларының бірі. Ұзақ Невэжис өзені Литваның ішінде ағады. Литваның шекарасында ғана ағатын өзендердің ішінде Невэжис өзені Швентожиден кейін екінші орында. Оның қайнар көзі Анькшито ауданында орналасқан. Өзен солтүстік-батыс бағытта ағады, бірақ Паневежис қаласында оңтүстік-батысқа бұрылады, Кедайниден өтіп, Каунас қаласының батысында Раудонварис маңындағы Неманға құяды.
The Nevėžis is the sixth longest river in Lithuania and one of the main tributaries of the Nemunas. The long Nevėžis flows entirely within Lithuania. Among the rivers that flow exclusively within Lithuania's borders, the Nevėžis is the second longest, after the Šventoji. Its source is in the Anykščiai District Municipality. The river first flows in a northwesterly direction, but at Panevėžys it turns southwest, and passing Kėdainiai, flows into the Neman just west of Kaunas near Raudondvaris.
Атауы
Невэжис атауы "крабсыз өзен" дегенді білдіреді деген қате түсінік бар, өйткені vėžys - литвалық тілінде краб деген сөз, ал ne - "жоқ" дегенді білдіреді. Невэжис өзінде әр түрлі жануарлар дүниесімен танымал, оның ішінде раковиналар бар. Басқа этимология протобалтық *nevēźā (экс. Литва тілінде ne vežti "тасымалдау үшін емес") және "келесі, тасымалдайтын емес өзен" дегенді білдіреді. Белоруссияның кеңестік географы Невэжис атауы фин тіліндегі nevo сөзінен шыққан болуы мүмкін деп болжады, бұл сөз "су балдыр" дегенді білдіреді. Өзеннің жоғарғы жағында батпақты жағалаулар бар. Өзен көптеген нәрселерге, соның ішінде Литваның бесінші ірі қаласы Паневежиске ат берді. Оның аты "Невежис маңындағы [қала] " дегенді білдіреді. ФК Невэжис және КК Невэжис де өзеннің атымен аталған. Невежис өзені литвалық мәдениетте маңызды, өйткені ол Литваның ортасынан өтеді. Орта ғасырларда өзен Литваның екі аймағы: Самогития мен Аукштаития арасындағы табиғи шекара болып саналды.
There is a popular misconception that the name Nevėžis means "a river without crayfishes" because vėžys is the Lithuanian word for crayfish and ne means "no". In fact, the Nevėžis is known for its variety of fauna which include crayfish. Other ethimology suggested from proto Baltic *nevēźā (ex. Lithuainian ne vežti 'not to carry') and means 'slow, not conveying river'. The Soviet Belarusian geographer suggested that the name Nevėžis could be derived from a Finnish word nevo meaning "swamp". The upper river has swampy banks. The river gave name to many things including Panevėžys, the fifth largest city in Lithuania. Its name means "[Town] near Nevėžis." FK Nevėžis and KK Nevėžis are also named after the river. The Nevėžis is important in Lithuanian culture because it flows through the middle of Lithuania. During the Middle Ages, the river was considered to be a natural border between two regions of Lithuania: Samogitia and Aukštaitija.
Құбырлар
Невэжис басқа екі үлкен өзенмен арналармен байланысты. 1930 жылы Левво өзенінің су тасқынын азайту үшін Санжилие каналы қазылып салынды. Бұл өзендерді жалғау жобасы алғаш рет 1797 жылы жазылды. Бұл жер өте ыңғайлы болды: шамамен 9 000 жыл бұрын Невежис Левво өзенінің саласы болды. Өзендер арасындағы жер төмен болды және жаңа каналдың негізі ретінде қызмет ететін кішкентай Санжилие өзені болды. XIX ғасырда Немань дельтасы немістердің меншігіне айналды. Бұл сауда-саттыққа кедергі болды. Ресей империясы кемелерді Неманнан Рига портына тікелей бағыттаудың жолын іздеді. Бұл жоспар қаржының жеткіліксіздігіне байланысты тоқтатылды. 1914 жылы бұл идея қайта қаралды, құрылыс дайындықтары басталды, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс үзілді. Лёвуо өзенінің бастауын қалпына келтіргеннен кейін, қатты жаңбыр жиырма ауылды су басуына әкелді. 8 км ұзындықтағы канал қазу туралы шешім қабылданды. 1961-1963 жылдары Невэжисті Швентожимен байланыстыратын тағы бір канал аяқталды. Оның ұзындығы 12 км. Каварскас маңында суды каналды сумен қамтамасыз ететін сорғы станциясы бар.
The Nevėžis is connected with two other large rivers by canals. In order to reduce floods on the Lėvuo river, the Sanžilė Canal was dug in 1930. A draft to connect these rivers was first written in 1797. The location was very convenient: about 9,000 years ago Nevėžis was a tributary to Lėvuo. The land between the rivers was low and there was a small Sanžilė rivulet which could serve as the basis for the new canal. In the 19th century the Neman delta belonged to the Germans. This was an obstacle in trading. The Russian Empire was looking for ways to direct ships from the Neman directly to the port of Riga. The plan was abandoned because of insufficient funds. The idea was revisited again in 1914, the preparations for construction started but were interrupted by World War I. After reclaiming the origin of the Lėvuo, heavy rains would cause the flood of as many as twenty villages. It was decided to dig an 8 km length canal. In 1961–63 another canal connecting the Nevėžis with the Šventoji was finished. It is 12 km in length. There is a pumping station near Kavarskas to supply the canal with water.