Кіріспе
1635 жылы Швеция мен Польша арасындағы бейбітшілік Литва Стухмсдорф келісім-шарты (Stilleståndet i Stuhmsdorf) немесе Стумска Вес (Rozejm w Sztumskiej Wsi) - 1635 жылы 12 қыркүйекте Польша-Литва одақтастығы мен Швеция империясы арасында Стуммстан (Штум) оңтүстікке қарай Польшаның Стумсдорф ауылында (қазіргі Польшаның Стумска Вес) жасалған келісім. Келісім 26 жарым жылға созылуды бекітті. Отыз жылдық соғысқа қатысқан Швеция, негізінен, территориялық жеңілдіктер тұрғысынан, одаққа оңды болатын шарттарға келісті. Польша-Швед соғысының соңғы онжылдықтарында жоғалтқан көптеген аумақтарды Commonwealth қайтарып алды, бірақ келісім Швеция мен оның одақтастарына (Франция, Англия және Голландия Республикасы) пайдалы болды, олар Швецияның Священная Рим империясындағы Отыз жылдық соғысқа шоғырлануын қалады. Тыншу 1655 жылға дейін созылып, Швеция Екінші Солтүстік соғысы кезінде Польша-Литва одақтастығына басып кірді.
The Treaty of Stuhmsdorf (Stilleståndet i Stuhmsdorf), or Sztumska Wieś (Rozejm w Sztumskiej Wsi), was a treaty signed on 12 September 1635 between the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Swedish Empire in the village of Stuhmsdorf, Poland (now Sztumska Wieś, Poland), just south of Stuhm (Sztum). The treaty introduced a truce for 26 1/2 years. Sweden, weakened by its involvement in the Thirty Years' War, agreed to the terms, which were mostly favourable to the Commonwealth in terms of territorial concessions. The Commonwealth regained many of the territories that he had lost in the past decades of the Polish–Swedish War, but the treaty was also beneficial to Sweden and its allies (France, England and the Dutch Republic), which wanted Sweden to be able to concentrate on the Thirty Years' War in the Holy Roman Empire without the need to worry about possible conflict with the Commonwealth. The truce lasted until 1655, when Sweden invaded the Polish–Lithuanian Commonwealth during the Second Northern War.
Польша-Литва одақтастығы
Польша-Литва одақтастығы бөлінді. Польшаның патшасы Владыслав IV Ваза швед Ваза әулетінен шыққан, оның әкесі III Сигизмунд иеленген, кейін жоғалтқан швед тәжін қайтарып алғысы келді. Бұл қиын іс болғандықтан, оның амбициялық емес ынта-жігері атақ-даңққа ие болу және Алтын бостандықтары патшаның позициясын Еуропадағы ең әлсіздердің қатарына қосқан Мемлекеттегі орнын нығайту болды. Ол соғыста мақсаттарға қол жеткізіледі деп үміттенді және одақтастық Швециямен соғысып, көбірек пайда таба алады деп мәлімдеді, бірақ егер ол қалағанын берсе, бейбіт шешімге қарсы емес еді. Ол келіссөздер оған шведтік таққа деген құқығын қайтадан иеленген жерлердің біріне мұрагерлік талап қоюға мүмкіндік береді деп ойлады (оны Польшаның приматы Ян Венжик қолдады) және ол бұл мәселені прус араласшыларына сендірді. Оның заң шығарушы органды (Сейм) білдіретін szlachta (әлеуметтік) кеңесшілері соғыс пайдалы болатынына сенбеді, бірақ көптеген (канцлер және епископ Якуб Заджик, гетман Станислав Кониепольский және корольдік хатшы және воевода Станислав Любомирский) шведтер Польшаны мүмкін болса келіссөздер арқылы, ал қажет болса соғыс арқылы тастауы керек деп келісті. Алайда, Владыславтың шведтік тажын қайтарып алуына көмектесу үшін соғыстың жалғасуын қалағандар аз болды. Әдеттегідей, оның күшін нығайтуға тырысқан одақтастары мен патшаның кез-келген жеңісі ақсүйектерге залал әкеледі деп қорқатындар арасында келіспеушіліктер көп болды.
Халықаралық қатысу
Көптеген еуропалық державалар келіссөздердің нәтижесіне қызығушылық танытты және 1629 жылғы Альтмарк келісімінде де делдал ретінде тағайындалды, бұл оларға поляк-швед келіссөздерінің нәтижесіне ықпал етуге мол мүмкіндік берді.
Франция, Англия және Нидерланды
Польша мен Швеция арасындағы бейбітшілікке француз кардиналары Ришелье де қолдау көрсетті, ол Германияны бөлініп, қақтығысқа ұшырату үшін Швеция мен неміс протестанттарын қолдану арқылы Киелі Рим империясын әлсіретуді қалаған. Ол үшін Швецияның Отыз жылдық соғыста қалуы керек еді, сондықтан Польшаның бейтараптығын қамтамасыз етуді қалаған. Ришелье Польшаның Пруссияда екінші майдан ашуын қаламай, өзінің сенімді келіссөзшілерінің бірі Клод д'Авоны жіберді. Француздық күш-жігерді конференцияда голландиялық және ағылшындық елшілер қолдады және мол ақша ағыны арқылы жеделдетті. Англия бұрынғы әскери қолбасшы сэр Джордж Дугласты Владиславты қолдау туралы нұсқаумен жіберді, әсіресе Польша мен Англия арасында Владислав пен ағылшын ханшайымы арасындағы мүмкін неке туралы келіссөздер болғандықтан, олар ақырында сәтсіз аяқталды. Голландия елшілері арасында Рохус ван ден Хонаерт, Андрис Бикер және Жоахим Андрае бар.
Бранденбург-Пруссия
Пруссия герцогы және Бранденбургтің сайланушы ханзадасы Георг Вильгельм поляк-швед қақтығысын бейбіт жолмен шешуге мүдделі болды, өйткені ол өз жерлерінің жаңа соғыс раундына ұшырауын қаламады. Пруссия герцогтігі Польшаның вассалы ретінде өзінің феодалды міндеттемелерін орындай алмағандықтан, оған әскери қолдау көрсетпегендіктен, Георгий Вильгельмнің Пруссиядағы билігі тоқтатылды, ал оның орнына поляк патшасы вице-король Ежи Оссолинский тағайындалды. Бранденбургтің делдалдары Андреас Кройц, Йохан Георг Соукен және Питер Бергман болды. Шекарада және теңізде он екі кеме жинаған Владислав, қазір шлахтадан соғысқа қолдау таппағанын түсінгенде, Кшиштоф Радивиль аздың бірі болғанымен, Владислав келісімнен ештеңе алмады. Алайда ақыр соңында кеңесшілері оны келісімге қол қоюға көндірді, бірақ ол көп пайда көрмеді. Шарт ақырында Оксенштернаға ішінара өкініш пен Риксдагтағы қарсыластарының ішінара жеңісі болды, бірақ Швецияны соншалықты көп жеңілдіктерге мәжбүр етпеуге үміттенген Оксенштерна, Риксдагтың швед әскерлерін сол аймақтан толықтай шығару туралы көптеген шақыруларына қарамастан, Швецияны неміс соғысына араластыруға қол жеткізді. Ол Мекленбург пен Померанияны Швецияның билігіне тапсырды. Келісім сонымен қатар, Герцог Богислав XIV өлімінің алдында Хогенцоллерндер үйінің Померанияны сатып алу перспективасын қауіпке ұшыратты және Марк графтығының қауіпсіздігіне қатты қауіп төндірді.