Кіріспе

Колумбқа дейінгі Орта Американың Мексиканың орталық бөлігіндегі суретті қолжазбасы Борджия кодексі (Ватикан, Bibl. ҚҚК, Борг. mess.1), сонымен қатар Кодекс Борджиан, Манускрит де Велетри және Кодекс Йохуалли Ехекатл деп аталады, бұл Колумбияға дейінгі Орта Американың Орталық Мексикадан шыққан суретті қолжазбасы, ол 16 ғасырдан бастап күнтізбе мен рәсім мазмұнын қамтиды. Ол 18-ғасырдағы итальяндық кардинал Стефано Борджияның есімімен аталған. 1804 жылы кардинал қайтыс болғаннан кейін Ватикан кітапханасы сатып алғанға дейін бұл кітаптың иесі болған. Оның этникалық туыстығы белгісіз, оны науаль тілінде сөйлейтін тлаксальтектер, холулутектер немесе микстектер шығарған болуы мүмкін.

Сипаттама

Бұл кодекс 39 параққа бүлінген жануар терілерінен жасалған. Әрбір парақ төрт бұрышты болып, оның жалпы ұзындығы шамамен 76 бетті құрайды. Кодекс оңнан солға қарай оқылады. 29 - 46-беттер кодекстің қалған бөліктеріне перпендикуляр бағытта орналасқан. Бұл бөлімнің жоғарғы жағы 29-бетінің оң жағында, ал көріністер жоғарыдан төменге қарай оқылады, сондықтан оқырман осы бөлімді дұрыс көру үшін қолжазбаны 90 градус айналдыруы керек. "Борджия кодексі" экран түрінде жиналған. Кейіннен терісін екіге бөліп, бір-біріне ұзын жолақ түрінде жалғап, екі жаққа бүктеп қояды. Суреттер екі жағына да боялып, үстінен ақ таспен боялған. Қаттыланған былғарыны бірінші және соңғы жолақты жабыстыру арқылы жабыстыру үшін соңғы бөлшектер ретінде қолданады. Беттің шеттері бір-біріне жабысып, беті ақ гезобетоннан қапталғандықтан, бет шеттері көрінбей қалады. Гессо қатты, тегіс, ақ түсті бетті пайда етеді, ол суреттерді сақтайды.

Тарих

Кодекс Борджиа Еуропаға испан отарлау кезеңінде әкелінген. Кодекс Стефано Борджиаға сыйға бермес бұрын Джустиниани отбасының меншігі болған көрінеді; шын мәнінде, Мексикадан шыққан жергілікті кітап Кардинал Бенедетто Джустинианидің Гвардаробасының 1600-1611 жылғы түгендеулерінің бөлігі ретінде аталады, бірақ бұл каталогтың жазуын Борджианың өзімен сәйкестендіру әлі де белгісіз. Ол Еуропаға одан да ертерек жеткен болуы мүмкін, өйткені Франц Эрльдің айтуынша, кодекстің 68-ші бетінде қате итальян тілінде жазылған, XVI ғасырдағы испан діни қызметкерінің сол дәуірге тән маникуляция немесе қол белгісін қолданғанын көрсететін глосса бар. Борджия алғаш рет Кардинал Стефано Борджияның Велетридегі музейінің жинақтарының бір бөлігі ретінде белгілі болды, Музей Borgianum Veliternum, каталог нөмірі 365, "Gran codice messicano in Pelle", 300 scudi бағаланған. Борджия қайтыс болғаннан кейін бұл заттар Дінді насихаттау жөніндегі қасиетті қауымның меншігіне айналды, ол өзінің штаб-пәтерінде Палаццо ди Пропаганда Фидеде Борджиан мұражайын құрды. Кодексті Борджия сатып алғанға дейін болған оқиғаларды тексеру қиын: қауымның ауызша дәстүрі оны 1762 жылы Мексикадағы Auto da fé-ден сақтап қалғанын айтады, ал барон фон Гумбольдт оның Giustiniani отбасына тиесілі екенін айтады, ақырында қолжазбаны өртеп жіберген немқұрайлы қызметшілердің қолына түсіп, тек Борджия құтқарып қалды. 1902 жылы 21 сәуірде Борджияның жинағы Ватиканның Апостольдық кітапханасына көшірілді, ол қазір сонда орналасқан. Олардың көбісі Тоналпохуаллидің, яғни Орталық Мексикадағы жұлдызды жылнаманың түрлі аспектілеріне арналған. Жалпы алғанда, кодекс уақыт кезеңдері, құдайлар мен "мантикалық бейнелер" немесе тәңірлердің бейнелері арасындағы байланысты көрсетеді.

4 және 5-бөлім: Балаларға қатысты мантиктер. Тезкатлипока, тағдыр иесі (1517)

15 - 17 беттерде бала тууға байланысты құдайлар бейнеленген. Әр жиырма бөлімде төрт күн белгісі бар. 17-бетінің төменгі бөлігінде Тезкатлипоканың дененің әртүрлі бөліктеріне байланысты күн белгілері бар үлкен суреті бар.

6-бөлім: Түрлі болжамдар (1821)

Құдайлар атқаратын түрлі іс-әрекеттерге байланысты болжамдар, соның ішінде діни іс-әрекеттер (Tonatiuh, Ehecatl), ағаш кесу (Tlahuizcalpantecuhtli), ауыл шаруашылығы (Tlaloc), өзеннен өту (Chalchiuhtlicue) саяхаттау (қызыл Tezcatlipoca) және доппен ойын (қара Tezcatlipoca).

7 және 8-бөлімдер: Жараланған бұғылар және 20 күн белгісінің құлшылық қасиеттері (2224)

22-беттің жоғарғы жағында екі бұғы бейнеленген, біреуі ақ, көздері жабық және қымбат әшекейлермен қоршалған, ал екіншісі жебемен немесе жебемен салған, бұл бөлімге өз атын береді. 22-24 беттерде 20 күндік белгілердің салт-дәстүрлік қасиеттері келтірілген.

9 және 10-бөлімдер: Төрт бұрышы және өлілер аймағы

Екі бағытты альманах, біреуі төрт құдайды бейнелейді (Тлалок, Шипе Тотек, белгісіз микстек құдайы және Миккоатл) және төрт құдаймен байланысты өліммен байланысты бағытты альманах.

11 және 12-бөлім: 4 тоқсанның және орталықтың жаңбыр құдайлары (2728)

27 және 28-беттерде классикалық кезеңнен кейінгі мексикалық жаңбыр құдайы Тлалок, 4 тоқсанға және орталыққа байланысты, сондай-ақ ол әкелетін жаңбырлардың қасиеттері, кейбіреулері бүлдіретін, кейбіреулері пайдалы.

13-бөлім (29-46-беттер): Мәдениет бөлімі

Борджиа тобының басқа қолжазбаларымен салыстырмалылығы жоқ болғандықтан, осы бөлімнің түсіндірілуі жылдар бойы қатты өзгерді. Оның алғашқы түсіндірушісі иезуит Лино Фабрега оны 18 белгіге бөлінген жергілікті Зодиак деп санады. Эдуард Селер, оның алғашқы қазіргі заманғы аудармашысы, оны Венераның жер асты әлемі арқылы сапары деп қарастырды. Оның астрономиялық түсіндіруін оның шәкірті Фридрих Рек, сондай-ақ Сьюзан Милбрат сияқты қазіргі ғалымдар жалғастырды. Бұл Карл Антон Новотный, Ректің шәкірті, алғаш рет Селер мектебінің 'астральдық түсіндіруіне' күмән келтірді, ол ішінара Альфонсо Касоның микстек кодекстері туралы жұмысына сүйене отырып, бұл құжаттардың астрономиялық емес, тарихи екендігі дәлелденді. Новотни осы бөлімнің 18 бетінің әрқайсысы әртүрлі рәсімді сипаттайды деп ұсынды, келесі ішкі бөліністі ұсынады: және Саманта Герритсе, ол наратологиялық талдау жасайды.

14-бөлім: Чиуатетео және Макуитонелеке (47-48)

Бұл бөлімде Cihuateteo, бала туғанда қайтыс болған әйелдердің құдайлық рухтары және Macuiltonaleque, артықшылық, ләззат және зорлық-зомбылықтың кішігірім рухтары бейнеленген.

15, 16 және 17-бөлімдер: Бағыттамалық альманахтар және "біздің тәннің бұғысы" (50-53)

Бағытты альманахтар әлемнің төрт бұрышы мен орталығын және олардың сәйкес келетін күн белгілерін, қасиетті ағаштарды және "мантикалық бейнелерді" бейнелейді. "Біздің тәннің бұғысы" немесе "Tonacayo mazatl" - бұл күн белгілерімен бұғы ретінде бейнеленген адам денесінің бөліктерін байланыстыратын денелік альманах. Оның мағынасы келісілмеген: Codex Tudela-ға сәйкес, олар сол туылған белгілерде туған адамдарға арналған жай болжамдар, ал Codex Rios медициналық мақсатта қолданылатынын айтады.

18-бөлім: Таң жұлдызы (53-54)

Бұл бөлім 53-бетінің төменгі сол жағында басталып, 54-бет бойы жалғасады. Жалпы алғанда, Селерден кейін, иконографияда Венера таңғы жұлдыз ретінде бейнеленген, әр түрлі таңғы белгілерде әртүрлі таңбалар немесе иконографиялық элементтер бар. Осылайша, планетаның әр күні, сондай-ақ келесі үш күннің көтерілуімен байланысты болжамдар ұсынылады. Әр бірліктің иконографиясының түсіндірілуі сумен (Кайман, Жел, Үй, Күлкі), саясаттармен (Жылан, Өлім, Елік, Қоян), жер және ауыл шаруашылығымен (Су, Ит, Маймыл, Шөп), билеушілермен (Қылыс, Ягуар, Бөрік және Құс) және соғыспен (Қозғалыс, Флинт, Дауыл, Гүл). Жақында ғалым Ана Диас осы беттердегі күнтізбелік механизмді күмәнге ұшыратты, олар осы астрономиялық есептеулерге жарамды емес сияқты; алайда, Майя аймағындағы Сейбалдан алынған иероглифтік дәлелдер және Мексиканың Толтек ықпалындағы Майя кодексі, Мезоамерикадағы ең көне Венера альманахы, бұл есептеулер Майя емес, орталық Мексикадан шыққан деп болжайды.

19-бөлім: Саудагерлердің құдайлары (55)

Бұл бөлімде саяхатшылар немесе саудагерлер ретінде бейнеленген әр түрлі құдайларға байланысты күн белгілері және оларға байланысты болжаулар бейнеленген.

20-бөлім: Кетцалькоатль мен Миклантекутлиге бөлінген Тоналпоуалли (56)

Бұл бетте Миклантекухтли мен Кетцалькоатль бір-біріне ілесіп суреттелген. Оның мақсаты белгісіз, бірақ, мүмкін, ол өмір мен өлімді болжаумен байланысты.

21 және 22-бөлімдер: Некеге шығу болжамы

Бұл бөлімде некеге қатысты болжамдар берілген. Күйеу жігіт пен қалыңдықтың Тоналпохуалли туылған белгісінің коэффициенттері (1-ден 13-ке дейін) қосылады, ал алынған сома әр суреттермен салыстырылады, олар 2-ден, ең төменгі нәтижеден 26-ға дейін, ең жоғары. Прогноз иконография арқылы беріледі: жалпы алғанда, жұп сандар - сәттілік, тақ сандар - сәттілік.

25-бөлім 20 "апта", ғаламның төрттен бірі және орталығы

Бұл альманах 20 күндік белгілерді құдайлар мен жыландармен байланысты кварталдарға бөледі, олар ксикальколиухки немесе бұралып өтетін үлгі қалыптастырады.

26-бөлім: Кетцалькоатль мен Миклантекухтлиге қатысты 20 және 26-күн белгілері

20-бөлімге ұқсас, бірақ екі жартыдан емес, төрт төрттен бөлінеді.

27-бөлім: Ерлер мен әйелдерге қатысты 20 күндік белгілер

Бұл альманахта Cihuapilli және Macuiltonaleque, әрқайсысы күн белгілерімен байланысты.

28-бөлім: Жартылай треценалардың құдайлары

Бұл альманахта жарты трецена кезеңіндегі билеуші құдайлар, таққа отырғызылып, құлшылыққа ие болып, мантикалық бейнелермен бірге бейнеленген.