Кіріспе

Жемчуг (Жемчуг, "Жемчуг") - Ресей империясының әскери-теңіз флотына арналған қорғалған крейсерлердің екінші кемесі. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылы Пенанг шайқасында неміс жеңіл крейсерімен батып кеткен.

Өмірбаян

Жемішуг кемесі Ресейдің Маньчжурия мен Кореядағы Ресейге қарсы күштерінің жаулап алуына қарсы тұру үшін Порт-Артур мен Владивосток қалаларында орналасқан Ресейдің Тынық мұхит флотын кеңейту бойынша Ресейдің әскери-теңіз флотының жоспарының бір бөлігі ретінде тапсырылды.

Пайдалану тарихы

"Жемчуг" кемесі 1901 жылы қаңтарда Петроградтағы Невский кеме жасақтарында суға құйылды. Алайда, Ресейдің "Новик" крейсерін аяқтауды басымдыққа беруіне байланысты құрылыс кейінге қалдырылды. Закладка немесе табақ салу рәсімдері 1902 жылы 14 маусымда Ұлы князь Алексей Александровичтің қатысуымен өтті. Ол 1903 жылы 14 тамызда патша Николай II мен императрица Мария Федоровнаның қатысуымен суға түсірілді. Құрылыс жұмыстары тоқтаулар, соның ішінде қарашада су тасқыны, ал желтоқсанда мұз дауылымен шектелді. Алайда 1904 жылдың басында орыс-жапон соғысы басталғаннан кейін құрылыс жұмыстары айтарлықтай жеделдетілді. 1904 жылы 26 шілдеде кемеге сүйрелу сынақтары аяқталып, 5 тамызда жылдамдық сынақтары өткізілді. Жемішұғ 1904 жылы 29 тамызда ресми түрде іске қосылды және Ресей Тынық мұхит флотының Тынық мұхит эскадрильясына тағайындалды. 1904 жылы 27 қыркүйекте ол Реваль маңында патша Николай II қатысқан әскери-теңіз тексеруіне қатысып, келесі күні Қиыр Шығысқа жөнелді.

Ресей-жапон соғысы кезінде

Адмирал Зиновий Рождественскийдің жалпы қолбасшылығымен Жемчуг Порт-Артурдың жапон қоршауын жеңілдету үшін құрылған Тынық мұхиты эскадрильясының екінші бөлігі болды. Алайда ол Танжердегі негізгі эскадрильядан бөлініп, Суэц каналы арқылы өтіп, Мадагаскарда негізгі флотқа қосылды. Үнді мұхиты арқылы өткен кезде ол негізгі флоттың барлаушысы болды және жиі демалыста болды. Саяхат кезіндегі жағдай қорқынышты болды, кеме тіпті экипаж бөлімдерінде де сапарға арналған көмірмен толы болды, ал экипаж адамдары әдеттегі тропикалық ыстықтан, тамақтың нашарлығынан және гигиенаның нашарлығынан және жиі механикалық ақаулардан зардап шегеді. Бір экипаж мүшесі Мадагаскардан қашып кетті және оны ату керек болды. Екінші Тынық мұхит эскадрильясы 1905 жылы 27-28 мамырда Цусима шайқасына қатысты. Адмирал Оскар Энквисттің крейсерлік дивизиясының құрамында Жемчуг жапондық біріккен флотына алғашқы от ашты. Ол 17 рет соққыға ұшырап, 2 офицер мен 10 экипаж мүшесі қаза тауып, 32 адам ауыр жарақат алды. Алайда, ол тұтқындалудан немесе тонудан құтылуға тырысты. Ол Ресейдің "Аврора" және "Олег" крейсерлерімен бірге 1905 жылы 21 мамырда Маниланың бейтарап портына жетіп, 25 мамырда АҚШ-тың тұтқынына түсіп, соғыс аяқталғанға дейін қамауға алынды. 1905 жылы қазанда кеме жөндеуден өтіп, қайтадан белсенді қызметке қайта оралды.

Сібір флотилиясымен

1905 жылғы Революция кезінде Жемчугтың экипажы бүлік шығарып, Владивосток көшелеріндегі тәртіпсіздікке қосылды. Көтерілісті басу кезінде экипаж тұтқындалып, соттың алдына шығарылды. 1905-1910 жылдар аралығында Жемчуг Владивостокта тұрақтады, бірақ жөндеуден өткен жоқ және тек қысқа мерзімді қарауылдар немесе корей, жапон немесе қытай порттарына кездейсоқ сапарлар жасай алды. 1910 жылдың басым бөлігінде ол күрделі жөндеуден өтті. 1911 жылы ол Сібір флотилиясының флагманы болып тағайындалды. 1912 жылы ол резервке шығарылды. 1913-1914 жылдары Шанхай мен Янцзы өзендеріндегі шетелдік концессияларда Ресей азаматтары мен экономикалық мүдделерін қорғау үшін күзет кемесі ретінде пайдаланылды. 1914 жылы мамыр айында Владивостокқа оралды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс қызметі

Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Жемчуг, адмирал Максимилиан фон Шпеедің басшылығымен Германияның Шығыс Азия эскадрильясын қуып жүрген одақтастардың (британдық-француздық-жапондық) бірлескен жұмыс тобының құрамында болды. Ол Бенгал шығанағында Жапон императорлық әскери-теңіз флотының крейсері Чикумамен бірге жұмыс істеді. "Жемчуг" 26 қазанда Пенангқа жөндеу жұмыстары мен қазандықтарды тазалау үшін келген болатын. Тек бір қазандық жұмыс істеп тұрғандықтан, ол жолға шыға алмады, сондай-ақ оның оқ-дәрі көтергіші де жұмыс істемеді. Әмірші Черкасов, одақтас флоттың бас қолбасшысы адмирал Мартин Джеррамның кеңесіне қарсы, экипаждың көпшілігін жағалауға жіберді және кемеде барлық торпедалар қарусыздалды, ал барлық снарядтар 12 раундтан басқа палубада сақталды. 1914 жылдың 28 қазанында командир Черкасов Джорджтаундағы "Eastern & Oriental" қонақ үйінде досымен бірге болды. Қалған екіпаж күзет орнына кеменің ішінде тойлап жатты. Неміс жеңіл крейсері британдық әскери кемесі ретінде маскировкаланып, Жемчугпен бірге тартылды. Сол қашықтықта Эмден империялық неміс әскери-теңіз туын көтерді, торпеда ұшырды және 10,5 см-лік пулеметтермен оқ ашты. Торпеда артқы түтікке жақын жерге тиіп, крейсердің құйрығын ұрып, артқы пуляларды жойды. Өздерінің арқасында Жемчугтың экипажы алдыңғы оқпен оқ атуды бастады, бірақ неміс рейдерін жіберіп, оның орнына порттағы сауда кемесіне соққы берді. Эмден бұрылып, екінші торпедасын жіберіп, өртеніп жатқан "Жемчугты" басқару мұнарасына ұрып, кемеге қатты жарылыс жіберді. Түтін тараған кезде Жемчуг толқындардың астына құлап кеткен болатын. Оның мачталары - кеменің су бетіндегі жалғыз бөлігі. Черкасов өз крейсерінің батып кеткенін жағалаудан көмектеспей қарап тұрды. Жемчугтың батуынан 81 ресейлік теңізші қаза тауып, 129 адам жарақат алды, олардың жетуі кейіннен жарақаттарынан қайтыс болды. Кейіннен "Эмден" француздық "Мускет" эсминцін батып, Пенанг шайқасын аяқтады. Владивостокта әскери сот өткізіліп, командир Черкасовты абайсыздағандығы үшін кінәлі деп тауып, 3,5 жылға бас бостандығынан айырды. Оның басшы офицері, лейтенант Кулибин 18 айға сотталды. Сонымен қатар, екі офицер де өздерінің атақтары мен ордендерімен айырылды және ақсүйектерден қарапайым адамдарға айналды. Кейінірек патша Николай II-нің бұйрығы бойынша жазаны 18 айға қысқартып, қарапайым теңізшілер ретінде майданға жіберді. 82 экипаж мүшесінің денесі Пенангта жерленді; қалған жеті денесі ешқашан табылмады. Кемедегі қаруды 1914 жылдың желтоқсан айында ресейлік крейсер Олег құтқарып алды. 1920 жылдары кеме британдық мамандармен ішінара көтеріліп, бұзылып тасталды.

Мұра

Жалпы алғанда, Пенанг пен Жережак аралдарында 12 ресейлік теңізші жерленген. Жемчуг теңізшілерін еске алу ескерткіші екі рет, 1972 және 1987 жылдары, Кеңес теңізшілері тарапынан қайта жаңғыртылды. Бұл шайқасты Владимир Путин 2003 жылы Малайзияға жасаған сапарында бірнеше рет атап өтті. Ресейдің Малайзиядағы елшілігі жыл сайын екі рет қаза тапқан теңізшілердің есіне орай еске алу рәсімін өткізеді.