Кіріспе
Бразилиялық авиацияның негізін қалаушы (1873–1932)
Альберто Сантос Думонт, өзін Альберто Сантос=Дюмонт деп атаған (20 шілде 1873 – 23 шілде 1932), бразилиялық аэронавт, спортшы, өнертапқыш және ауадан жеңіл және ауадан ауыр ұшақтардың дамуына маңызды үлес қосқан сирек адамдардың бірі. Бай кофе өндірушілер отбасының мұрагері, ол өмірінің көп бөлігін Парижде авиацияны зерттеу және тәжірибе жасауға арнады. Ол алғашқы қозғалтқышты дирижабльдерді жобалап, жасап, ұшты және 1901 жылы «No. 6» дирижаблімен Эйфель мұнарасының айналасын ұшып өтіп, Prêmio Deutsch жүлдесін жеңіп алды, сол арқылы ХХ ғасырдың басында әлемдегі ең танымал тұлғалардың біріне айналды. Сантос Дюмонт кейін ауадан ауыр машиналарға көшті және 1906 жылдың 23 қазанында Париждегі Багателл ойын алаңында сыртқы көмексіз, 60 метрге дейін, екі-үш метр биіктікте «14 bis» (сонымен қатар «Ойсеу де проие» – «тоңқор») атты қатты қанатты ұшағымен ұшты. 12 қарашада көпшіліктің алдында ол алты метр биіктікте 220 метрге ұшты. Бұл Францияның Аэроклубы растаған алғашқы ауадан ауыр ұшулар, авиациялық тіркемелерді сақтайтын мекеме ресми куә болған алғашқы ұшулар және Халықаралық Аэронавтика Федерациясы мойындаған алғашқы ұшулар еді. Сантос Дюмонт Бразилияда ұлттық батыр саналады, онда ол Райт ағайындарынан бұрын практикалық ұшақты көрсеткен деп есептеледі. Бразилияда оған арналған көптеген жолдар, алаңдар, мектептер, ескерткіштер және әуежайлар бар, ал оның есімі Отан және бостандыққа арналған Танкредо Невес пантеонына жазылған. Ол 1931 жылдан 1932 жылы өзіне қол жұмсағанға дейін Бразилия әдебиет академиясының мүшесі болды.
Тау-кен, автоспорт және әуе шарымен ұшу
1891 жылы Сантос Дюмон 18 жасында Еуропаға сапар жасады. Англияда ол бірнеше ай ағылшын тілін үйреніп, Францияда Монблан тауына көтерілді. Бұл саяхат оған биіктікке деген құштарлықты дарытты, сондай-ақ механика, химия және электр техникасын үйренуге кеңес берді. Осылайша, Альберто Оуро-Прето тау-кен инженерлік мектебін тастап, Францияға оралды, онда ол автожарыстар мен велосипед спортына қатысты. Сантос Дюмон және басқа да өнертапқыштар Лилиенталь мен Кейлидің еңбектерін зерттеді. Ол өзін-өзі тәрбиелеуге ден қойды, ал Гарсия оның оқуына жетекшілік етті. Питер Уайкхэм Гарсияны оның зерттеулеріндегі кеңесші ретінде сипаттайды. Осы шағылысқан кезде 24 жасында Сантос Дюмон Францияға кетіп, Андре – Au Pôle Nord en ballon атты кітапты оқығаннан кейін, оған әуе шарымен ұшуды үйрету үшін кәсіби аэронавттарды жалдады. 1898 жылдың 30 мамырында ол алғашқы түнгі көтерілісін жасады. 1900 жылға қарай ол тоғыз шар жасады, олардың екеуі әйгілі болды: Бразилия және Америка. Алғашқы тәжірибелері үшін француздық Аэроклубы атмосфералық ағымдарды зерттегені үшін оған сыйлық берді; ол биікке көтеріліп, 22 сағаттан астам уақыт бойы әуеде қалды. №1
Сантос Дюмон жобалаған алғашқы дирижабль, №1, 25 метрлік ұзындығы және 186 текше метр көлемімен 1898 жылдың ақпанында алғашқы ұшып көтерілу әрекетін жасады.
№2
1899 жылы Сантос Дюмон ұзындығы мен пішіні бірдей, бірақ диаметрі 3,8 метрге дейін ұлғайтылып, көлемі 200 текше метрге жеткен жаңа ұшақ, №2 құрастырды. Ол енді №3-ті орналастыруға арналмаған, ол тасталған еді, бірақ 1900 жылдың 1 тамызында аяқталған №4-ті орналастыруға арналған. Бұл сынақ «Дойч» сыйлығы деп аталды. Ережелерде әуе кемесі Эйфель мұнарасына ұшып, оны айналып, тоқтамай, 30 минуттан аспайтын уақыт ішінде, барлығы 11 шақырым жерге, кемінде бір күн бұрын шақырылған Франция Аэроклубы комиссиясының алдынан көтерілу орнына оралуы керек еді. Бұл үшін ең төменгі орташа жылдамдық 22 км/сағ болуы керек еді. Ол қарағайдан жасалған. Басқа да жаңалықтарға гондоланы аспаға ілу үшін пианино сымдарын пайдалану, соқтығыстарды азайту және су балласты резервуарларын пайдалану кірді. Ол 12 а.к., 4 цилиндрлі, ауамен салқындатылатын қозғалтқышпен жұмыс істеді, ол пернені қозғалтты. 1901 жылдың 13 шілдесінде болған апаттың себебі автоматты клапандардың бірінің әлсіреген серігі болды, ол газдың шығуына мүмкіндік берді, сондай-ақ Париж қаласындағы жұмысшылардың қандай да бір себеппен Париж қалалық әкімшілігінің көмегімен «еңбек құралдарын кепілге салғандары». Аугусто Североның ұсынысы бойынша олар патенттерді талқылады. Ол Нью-Йоркте бір рет ұшқан. 1905 жылдың 11 тамызындағы «La Vie au Grand Air» басылымында екінші «Әйелдердің әуе кемесі кубогының» ұйымдастырылуы туралы мәліметтер келтірілген.
In 1899, Santos Dumont built a new aircraft, No. 2, with the same length and similar shape, but a larger diameter of 3.8 metres, increasing the volume to 200 cubic metres. It was no longer intended to house No. 3, which had been abandoned, but No. 4, completed on 1 August 1900. The challenge became known as the Deutsch Prize. The regulations stipulated that an aircraft must be able to fly to the Eiffel Tower, round the monument, and return to the place of ascent in no more than thirty minutes, without stops, a total of 11 kilometres, under the eyes of a commission from the Aeroclub de France convened at least one day in advance. This required a minimum average speed of 22 km/h. made of pine was suspended. Other innovations included the use of piano wire to suspend the gondola, reducing drag, and the use of water ballast tanks. It was powered by a 12 hp, 4 cylinder air cooled engine driving a propeller, On 13 July 1901, The accident was caused by one of the automatic valves having a weakened spring, which allowed the escape of gas. and workers in Paris who for some reason had "pawned their tools of labor" with help from the City Hall of Paris. following the proposal of Augusto Severo, They discussed patents. having made a single flight in New York; The 11 August 1905 issue of La Vie au Grand Air describes the organisation of the second Coupe des Femmes Aéronautes
Көбінесе қажетті жағдайлар жаңа емес еді. Басқа елдердегі өнертапқыштар кейбір талаптарды, соның ішінде планерлердің екі осьті (пич және крен) басқаруын орындаған немесе асып кеткен. тіпті планермен тәжірибесі болмаса да.
II. жыртқыш құс
23 қазанда Сантос Дюмон Багателлге түпнұсқа үлгінің өзгертілген нұсқасы – Oiseau de Proie II-мен келді. Ұшақтың матасының тесіктігін азайту және көтерілу күшін арттыру үшін лакталған. Арқа дөңгелегі алынып тасталған. Таңертең ол ұшақты дала бойы жылжытып сынады, сонда пропеллер білігі жұлып кетті. Оны түстен кейін жөндеп, ұшақты ресми сынаққа дайындады. Көптеген адамдар жиналды. Сағат 16:45-те Сантос Дюмон қозғалтқышты іске қосты. Ұшақ көтеріліп, 60 метрге ұшты.
Көрермендер қуанышпен қарсы алып, ұшқышқа жүгіріп барып, жеңіспен көтеріп алып кетті. Қазылар әсерлі болып, ұшу уақытын және жолын тіркеуді ұмытып кеткендіктен, рекорд ресми түрде жарияланбады. Аэроклуб комитетінің өкілдерінің ішінен бір бөлігі қатысқандықтан, 12 қарашада жаңа сынақ тағайындалды. 12 қарашадағы тәжірибе туралы білген Райт ағайындары капитан Фердинанд Ферберге «Багателлдегі тәжірибелер туралы нақты ақпарат», соның ішінде «сынақтардың толық есебі және ұшу машинасының сипаттамасы, схемасымен бірге» деп сұраған хат жіберді. Ал оның әріптестері марапатталған кезде, ол оқиғалардан алыстағандай көрінді. Сантос Дюмон енді өзін теңіз жағасындағы Трувиль қаласында тұрып астрономияны зерттеуге арнады. Ол үшін көршілері неміс тыңшысы деп ойлаған бірнеше бақылау құралдарын пайдаланды. Осы айыппен тұтқындалды. Оқиға ашылғаннан кейін Франция үкіметі кешірім сұрады. Сөз сөйлегенде, ол ұшақтың соғыс құралы ретінде тиімділігіне алаңдаушылық білдірді, бірақ жағалау қорғанысы үшін эскадрилья құруды қолдады, «Еуропалық державаның американдық мемлекетке қашан қауіп төндіретінін кім біледі?» 1916 жылы Чилиде өткен 1-ші Панамерикандік Аэронавтика конференциясының құрметті президенті болды, мақсаты – Американың барлық елдерінен Аэронавтика федерациясын құру еді. Бразилияға оралғанда, Парана арқылы өтіп бара жатып, Игуасу ұлттық паркін құруды ұсынды. «O Que Eu Vi, O Que Nós Veremos» кітабында Сантос Дюмон 1917 жылы Бразилия Республикасының президентіне жазған хаттарын көшіріп, Армия мен Теңіз күштері үшін әскери әуежайлар салу қажеттігін атап өтті. Сондай-ақ, Бразилия Еуропа, АҚШ, тіпті Аргентина мен Чилиден қалып қойғанын көрсетті. 1918 жылы ол өзінің екінші еңбегін – «O que eu vi, o que nós veremos» кітабын осы үйде жазды. 1919 жылы ол Бразилиядағы АҚШ министрін Бразилия мен АҚШ арасындағы авиациялық ынтымақтастықты «лоббилеу» үшін Әскери-теңіз күштерінің орынбасары Франклин Д. Рузвельтпен байланысуға итермеледі. 14 мамырда ол соңғы рет ауа шарында көтерілді. 21 тамызда ол ата-анасының қабірін салуды бастады, онда француз үкіметі сыйлаған Икардың көшірмесі орнатылды және 23 қазанда ата-анасының мәйітін осы жерге көшірді. Шілде айында Швейцарияда ауруханаға жатты. 1930 жылы 28 қазанда Сантос Дюмон Францияда ауруханаға түсті, ал 1931 жылы 14 сәуірде алғашқы өсиетнамасын жазды. Ол Францияға ешқашан қайтып оралмады. 1932 жылдың шілдесінде Сан-Паулу штаты Гетулио Варгастың революциялық үкіметіне қарсы Конституциялық төңкеріс көтерді. 14 күні Сантос Дюмон «елдегі конституциялық тәртіпті» қолдап хат жазды. Оның өлім куәлігіне қол қойған Роберто Катунда мен Анжело Эсмолари оның жүрек талмасынан қайтыс болғанын тіркеді. Cabangu.com.br сайтының мәліметінше, өлімі 1955 жылдың 3 желтоқсанына дейін тіркелмеген. Мәйітті тапқан үй қызметшілері оның галстугімен өз-өзіне ілмек тағып өлгенін хабарлады. Ұшақтың әскери мақсатта қолданылуына байланысты өзін-өзі өлтіргені туралы аңыз Гетюлист кезеңінде пайда болды, себебі үкімет оны мифологияландыруға тырысты, өйткені өзін-өзі өлтіру бұл аңызды әлсіретуі мүмкін. Нақты себебі депрессия мен екіұштылық болуы мүмкін. Сантос Дюмонның өлімінен кейін губернатор Педро де Толедоның бұйрығы: «Сантос Дюмон өзін-өзі өлтірген жоқ, тергеу жүргізілмейді». Сантос Дюмон өлім хаты қалдырмады және оның балалары болған жоқ. Оның денесі 1932 жылдың 21 желтоқсанында дауыл кезінде Рио-де-Жанейродағы Сан-Жоао Батиста зиратына жерленді. Он екі жыл құпия сақталғаннан кейін, оны Сантос Дюмон отбасына қайтаруды қалады, бірақ олар одан бас тартты. Содан кейін дәрігер Бразилиядағы «Панаир до Бразиль» әуекомпаниясының өтініші бойынша жүректі Бразилия үкіметіне тапсырды. Жүрек Рио-де-Жанейродағы Кампо-дос-Афонсостағы Әуе күштері мұражайында Пауло да Роша Гомиде жасаған Икардың сферасының ішінде сақталады. Демуэльдің дизайны Блерионың өзінің сапарында қолданған ұшағына әсер еткен деседі. Сен-Клуд монументін ашқанда Икардың мүсіні тартылды.
the 12 November experiment, sent a letter to Captain Ferdinand Ferber asking for "exact news of the Bagatelle experiments," including "a faithful report of the trials and a description of the flying machine, accompanied by a schematic." and his colleagues were already being rewarded, he already seemed to have moved away from the events. Santos Dumont now devoted himself to the study of astronomy, residing in Trouville, near the sea. For this he used several observation devices, with which his neighbours thought he was spying for the Germans. He was arrested on this charge. After the incident was cleared up, the French government apologised. In his speech he showed concern about the efficiency of the aeroplane as a weapon of war, but advocated the creation of a squadron for coastal defence with the words, "Who knows when a European power will threaten an American state?" In 1916, he was the Honorary President of the 1st Pan American Aronautics Conference in Chile, which aimed to create an Aeronautical Federation with all the Americas, where, while representing the Aeroclub of America, he advocated the peaceful use of the aeroplane. When he returned to Brazil, passing through Paraná, he suggested the creation of the Iguaçu National Park.} In the book O Que Eu Vi, O Que Nós Veremos, Santos Dumont transcribed his letters of 1917 to the President of the Republic of Brazil, stressing the need to build military airfields for the Army and the Navy. He also pointed out that Brazil was falling behind Europe, the United States and even Argentina and Chile. In 1918 he wrote his second work, O que eu vi, o que nós veremos in this house. In 1919 he got the United States Minister in Brazil to contact the Assistant Secretary of the Navy Franklin D. Roosevelt, as a way to "lobby" for more aeronautical cooperation between Brazil and the USA. On 14 May he made his last balloon ascent. On 21 August, he started the construction of his parents' tomb, where a replica of the Icarus of Saint Cloud offered by the French Government was placed, and he carried out the transfer of his parents' remains on 23 October. In July, he was hospitalised in Switzerland.]] On 28 October 1930, Santos Dumont was hospitalised in France, and on 14 April 1931 he wrote his first will. He would never return to France. In July 1932, the state of São Paulo rose up in the Constitutionalist revolution against the revolutionary government of Getúlio Vargas. On the 14th, Santos Dumont wrote a letter in favour of " constitutional order in the country " Coroners Roberto Catunda and Angelo Esmolari, who signed his death certificate, recorded the death as a heart attack. Cabangu. com. br says that the death was not registered until 3 December 1955. The chambermaids who found the body reported that he had hanged himself with his tie. and that the idea that he committed suicide due to the military use of the aeroplane would be a legend of the getulista period, as the government sought to mythologise him; the suicide could weaken this. The real cause may have been depression and bipolar disorder. The order of the governor Pedro de Toledo, following Santos Dumont's death, was: "There will be no investigation, Santos Dumont did not commit suicide". Santos Dumont left no suicide note and had no descendants. His body was buried in São João Batista Cemetery, in Rio de Janeiro, on 21 December 1932, during a storm, After keeping this a secret for twelve years, he wanted to return it to the Santos Dumont family, who refused it. The doctor then donated the heart to the Brazilian government after a request from Panair do Brasil. The heart is on display at the Air Force Museum in Campo dos Afonsos, Rio de Janeiro, inside a sphere carried by Icarus, designed by Paulo da Rocha Gomide. The design of the Demoiselle allegedly influenced the aircraft that Blériot used in his crossing. On the unveiling of the Saint Cloud monument a statue of Icarus
1932 жылдың 31 шілдесіндегі № 10,447 мемлекеттік жарлық Минас-Жерайс штатындағы Палмира қаласының атын Сантос Дюмонға өзгертті. Сантос Дюмонның Минас-Жерайс штатындағы Кабангудегі туған үйі 1956 жылдың 18 шілдесіндегі (MG) № 5,057 мемлекеттік жарлық бойынша Кабангу мұражайына айналдырылды. 1959 жылдың 22 қыркүйегіндегі № 3636 заң бойынша ол құрметті әуе маршалы атанды. 2005 жылдың 18 қазанында Бразилия ғарыш агенттігі (AEB) мен Ресей Федералдық ғарыш агенттігі (Роскосмос) 2006 жылдың 23 қазанында Сантос Дюмонның 14-bis ұшағымен жасаған ұшуының 100 жылдығына арналған «Миссия Centenário» атты жобаны жүзеге асыру туралы келісімге келді. 2006 жылдың 30 наурызында «Союз ТМА-8» ғарыш кемесі Байқоңыр ғарыш айлағынан (Қазақстан) ұшырылды. 2006 жылдың 26 шілдесінде оның аты Бразилияның астанасы Бразилиадағы Отан павильонындағы Ұлттық батырлардың «Болат кітабына» енгізіліп, Ұлттық батыр мәртебесі берілді.
Мәдениетті бейнелеу
1902 жылы ақын Эдуардо дас Невес Сантос Дюмонның жетістіктеріне арналған «A Conquista do Ar» әнін жазды. 1973 жылы Сантос Дюмонның туғанына 100 жыл толуына орай маркалар сериясы шығарылды. 2006 жылдың 23 қазанында «14-bis» ұшағының алғашқы ұшуының 100 жылдығына арналған ескерткіш марка тақымдалды. Сол айда Бразилияның Орталық банкі Сантос Дюмонның өнертабысын еске алу үшін монета шығарды. Ол cruzeiro және cruzeiro novo банкноттарында бейнеленген. 2012 жылы Cartier Сантос Дюмонның есімімен аталатын сағаттар сериясын шығарды, бұл оның брендпен арадағы серіктестігін көрсетті. Ал, жарнамалық мақсатта Францияның Quad Productions компаниясы «L'Odyssée de Cartier» атты марапатталған фильмді түсірді. 2015 жылы жазушы Артур Япин авиатордың өмірі мен өлімі, сондай-ақ оның жүрегінің алынуы туралы «De gevleugelde» (Бразилияда «O Homem com Asas») тарихи романын жариялады. 2016 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарының ашылу салтанатында Маракана стадионында Сантос Дюмонның «14-bis» ұшағының көшірмесі орнатылды және болат арқандардың көмегімен ұшу жолағынан көтеріліп, Рио-де-Жанейро қаласының үстінен ұшты. Сантос Дюмонт кино, теледидар және театрлардағы кейіпкерлердің бірі болды, оны Денис Мануэль Марсель Камюдің «Les Faucheurs de marguerites» (1974) фильмінде, Кассио Скапин «Um Só Coração» (2004) мини-сериалында, Даниэль де Оливейра «lt=14 bis» (2006) қысқа фильмінде, Рикардо Наполеон Денис Стоклостың «Mais Pesado que o Ar – Santos Dumont» (1996) пьесасында және Анри Лалли «Santos Dumont» (2003 жылдан бері) пьесасында сомдады. Фернанда Монтенегро 1997 жылы «Zazá» теленовелласында Сантос Дюмонның транссексуал ұрпағының рөлін ойнады. TV Brasil «O Teco Teco» бағдарламасын жасады, онда Сантос Дюмон бала кезіндегі Бетиньо кейіпкері бейнеленген. 2019 жылдың 10 қарашасында HBO Латын Америкасы бойынша «Santos Dumont» мини-сериалын шығарды. Бұл туындыда ұшқыштың балалық шағынан бастап, оның отбасы Минас-Жерайс және Сан-Паулудағы кофе егістіктерінде (отбасы қоныстанған жерлер) Париждегі әсем залдар мен аэрокеңіштеріне дейінгі жолы көрсетілді, онда Сантос Дюмон 1906 жылы «14-bis» ұшағымен тарихи ұшуын жасады. Актер Жауо Педро Заппа өнертапқыштың рөлін ойнады.
Жыныстық қатынас
Сантос Дюмон ешқашан үйленбеген және өте ұялшақ болған, оның жеке өмірі ұзақ уақыт бойы талқыланды, тіпті оның өмірбаяндары да. Бразилиялық физикалық зерттеулер орталығының зерттеушісі Хенрике Линс де Баррос бразилиялық өнертапқыштың гомосексуалды болғаны туралы пікірді жоққа шығарып, ол тек сыртқы келбетіне қызығушылық танытқан адам болған деседі. Барростың сөзінше, "Француздық мәдениеті американдық журналистерге гомосексуалдық еліктеу сияқты естілді, олар оны нәзік мінезді деп сипаттады. Хоффман сол заманғы әдет-ғұрыптар мен құндылықтарды түсінбеді және бәрін сол кездегі АҚШ-тағы бұрмаланған көзқараспен қарады". Сондай-ақ, "Альберто Сантос Дюмон: Ұшқыштықтың пионері" атты мақаласында Баррос Сантос Дюмонның Эдна Пауэрспен бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған келісімге келгенін, ал антрополог Луиз Мотт жасаған "Бразилияның 100 VIP гомосексуалисі" тізіміне Сантос Дюмонның енгені, оның жеке өмірі туралы пікірталасқа жаңа леп бергенін атап өтеді. Сантос Дюмонның отбасы оның гомосексуалды болғанын жоққа шығарды. 1901 жылы Сантос Дюмонның Жорж Гурсатпен сезімдік қарым-қатынаста болғаны айтылады. Йоланда Пентеадо өзінің "Түсінің барлық түсі" атты автобиографиясында былай деп жазады: "Мен Альберто Сантос Дюмонмен, менің ағам Хенрикенің інісімен таныстым. Біз оны Сеу Альберто деп атағанбыз. Ол күн сайын кешкі асқа келіп, айдың шығуын көру үшін түнеп қалатын. Фламенгода толу айдың түндері шынымен де әдемі болатын. Ол тыныш отырмайтын адам еді. Ол маған осылай көп көңіл бөлгеніне таң қалдым. Ал тәтем Амалия: "Альберто, сен осы қызбен жүріп, басың ауырып бара жатырсың" дейтін. Шындығында Альберто маған күйбеңдеп, шоколад, гүл әкеліп, серуенге алып шығатын. Оны жақсы білетіндер мені көргенде, оның қозғырлығандай болғанын айтатын".