Кіріспе

Лю Шао (; 424 ж. 27 мамыр 453), сыйлы есімі Сиююань (休遠), кейіннен Юаньсионг (元凶, "бас кісі өлтіруші") деп аталды, қысқа уақытқа Қытайдың Лю Сун әулетінің императоры болды. Ол Вэн императорының мұрагерлік тажын алған ханзада болды. Ол әкесі оны биліктен шығаратынын естігеннен кейін, төңкеріс жасап, әкесіне қол жұмсап, тақты басып алды, бірақ кейіннен жеңіп, оны атын алған ағасы Лю Цзюнь өлтірді.

Тақ мұрагері ретінде

Лю Шаоның ресми туған күні 426 жылы 28 ақпанда, оның әкесі император Вэнь (Лю Йилун) Лю Сунның императоры болған кезде. Алайда, ресми тарихтарда оның нақты туған күні емес, ол әкесі мен анасы Лю Йилунның әйелі император Юань Цыгуиден туған, ал Лю Йилун әлі де Лю Йилунның ағасы император Шаоның қол астында Йиду ханзадасы болған. Туған күнінің жалған болуының себебі, ресми есептерде, Лю Шаоның үш жылдық кезеңде жүкті болғаны, Лю Йилун өзінің әкесі император Ву үшін сақталуы керек еді, бұл кезеңде ол жыныстық қатынастан аулақ болуы керек еді. Ол император Вэннің үлкен ұлы еді. Ресми деректерде Лю Шаоның тууы туралы тағы бір әңгіме бар: ол туылғанда, император Юань оған қарап, содан кейін: "Бұл баланың сыртқы түрі ерекше, ол өз мемлекетін және үйін қиратады; Мен оны өсіре алмаймын" деп мәлімдеді. Ол баланы өлтіруді ойлады, бірақ император Вэн мұны естігенде, оның бөлмесіне жүгіріп барып, баланы құтқарды. (Қазіргі тарихшы Бо Янг бұл оқиғаға күмәнданып, бұл оқиға Лю Шаоның іс-әрекетінен кейін ойлап табылған деп сенді.) 429 жылы 14 мамырда император Вэнь Лю Шаоны мұрагерлік әмірші етіп тағайындады. 438 жылы ол өзінің қайтыс болған лауазымды адамы Ин Чунның () қызы Ин Юинды Шаоның ханшайымы ретінде қабылдады. 440 жылы Шао ханзада ересек киім киіп, ересек өмірге келді. Осы кезде оның келбеті әдемі әрі сабаққор, сондай-ақ садақ ату мен ат үстінде жақсы жүретіндігі айтылған. Ол үйінде көп қонақтарды қабылдайтын, ал император Вэнь оның барлық тілегін орындайтын. Осы уақытта Лю Шао мұрагер хан сарайының үлкен күзет корпусын ұстай бастады. Лю Шаоның анасы император Юань бастапқыда император Вэннің сүйіктісі болған. Алайда жылдар өте келе, ол Панның ықыласынан айырыла бастады. Бірде, император Вэньді сынап көру үшін, ол Паньдан өзінің туыстарына арналған шығындарды бұрын император Юаньның туыстарына бекітілгеннен алты-он есе көп сұратты. Осы уақыттан бастап ол император Вэнге реніш білдірді, қызғаныштан ауырып қалды, бірақ тіпті ауру кезінде де император Вэнмен татуласудан бас тартты. 440 жылы ол қайтыс болды, содан кейін Лю Шао Пэн және оның ұлы Лю Цзюнь Шисинг князіне наразы болды. Лиу Чжун мұны білгеннен кейін Лиу Шаомен қарым-қатынасын жақсылап дамытып, онымен тығыз қарым-қатынаста болды. 450 жылы император Вэнь Солтүстік Вэйге шабуыл жасап, император Шао тұсында жоғалған Сары өзеннің оңтүстігіндегі провинцияларды қайтарып алғысы келгенде (император Вэнь 430 жылы уақытша қалпына келтірді, бірақ 431 жылы қайтадан жоғалтты), Лю Шао, генералдар Шэнь Цинчжи (沈慶之) және Сяо Сихуа (思話)мен бірге науқасқа қарсы шықты, бірақ оларды тыңдаған жоқ. Сол жылы Солтүстік Вэй императоры Тайву қарсы шабуыл жасап, Лю Сунның аумағына терең еніп, Гуабуға (瓜部, қазіргі Нанкин, Цзянсу) жетті. Алайда, бұл кезде император Тайву жаулардың некелік қарым-қатынасқа кіріп, татуласуды ұсынды - император Вэннің бір қызы оның немерелерінің біріне үйленсін, ал оның бір қызы Лю Шаоның кіші ағалары Лю Цзюньге, Вуллинг князіне (Шисинг князіне қарағанда басқа кейіпкерге) үйленсін. Лю Шао бұл жоспарды жақтады, себебі сол кезде оның ағалары Лю Цзюнь және Лю Шуо (劉) Нанпин ханзадасы, сондай-ақ оның ағасы Лю Игун (劉義恭) Цзянся ханзадасы жау сызығының артындағы қоршалған қалаларда тұтқындалып қалды, бірақ жоғары деңгейдегі лауазымды адам Цзян Дан (江) қарсы болды, бұл Лю Шаоның ашуын тудырды, сондықтан императорлық кеңес отырысынан кейін Лю Шао сақшыларға Цзянды баспалдақтан итеріп түсірді, бұл Цзянды өлтіруге аз қалды. Ол сондай-ақ император Вэньге Цзян мен тағы бір жоғары лауазымды лауазымды адам, оның ағасы Сюй Даньчжи (徐之, император Вэньнің қарындасы Лю Синди (劉興弟) ханшайым Куайджидің ұлы) науқасты қолдағаны үшін өлім жазасына кесілуі керек деп ұсынды. Император Вэнь бұл ұсынысты қабылдамады, бұл оның өз еркі екенін және Сюй мен Цзян оған қарсы болмағандығын айтты. Осы сәттен бастап Лю Шао мен Цзян мен Сюй арасында терең қастық пайда болды. Нәтижесінде Цзян мен Сюй неке келісімінің ұсынысына одан әрі қарсы шықты, ал ол ешқашан жүзеге асырылмады. 451 жылы Лю Шаоның ағасы Лю Икханның, бұрынғы премьер-министр және Пэнчэн ханзадасының өліміне қатысы бар. Лю Йиканг император Вэнді құлату және император Вэнді өзімен алмастыру үшін көптеген заговорлардың орталығы болғандықтан (ол жеке қатысқан жоқ), император Вэн Лю Йикангты жер аударыды. Солтүстік Вэй әскерлері Лю Сунның аумағында терең орналасқандықтан, император Вэнь заговоршылар тағы да тырысуы мүмкін деп уайымдады, ...

Император Вэнге қарсы төңкеріс

452 жылға дейін Лю Шао мен Лю Цзюнь Шисинг князі сиқыршы Ян Даоюмен танысып, оның сиқырлы қабілеттеріне олардың әпкесі Лю Иньэ (劉英) Дуньян ханшайымы қатты сенді. Уэн императоры ұлдарына қатаң болғандықтан, Лю Шао мен Лю Цзюньді мінез-құлқындағы қателіктері үшін жиі сөгіс берген. Бастапқыда Лю Шао мен Лю Цзюнь Янға сиқырлы күш-қуатын қолданып, император Вэн олардың қателіктерін естімеу үшін құдайлар мен арбаларға жалбарынуын өтінді. Кейіннен Лю Шао мен Лю Цзюнь Янға император Вэньді өлтіруді жеделдету үшін қарғыс айта бастады, осылайша Лю Шао император бола алды. Осы уақытқа қарай ағалары әкесі император Вэньге қатты ренжігендіктен, бір-біріне хат жазғанда, олар әкесіне "ол адам" деп, ал ағалары Лю Йигунға, Цзянсяның ханзадасына, премьер-министрі болған, "мақтаныш" деп атаған. 452 жылы Ян Даоюның сиқыршылығы туралы хабарлар тарады. Лю Иньдің қызметшісі Ван Иньву (王), Лю Шао, Лю Цзюнь және Ян арасында байланыс қызметін атқарған, Лю Иньдің қызметшісі Чэнь Тянью (陳天與)мен қарым-қатынас жасаған, ол да сиқыршылыққа қатысқан, Лиу Цзюньның көмекшісі Шэнь Хуайюаньның (沈懷遠) кәнизагы болған. Шеннің Ченмен жыныстық қатынаста болғанын білетінін ойлап, Лю Шаоға Ченді өлімге кесуді ұсынды. Тағы бір қызметші, Чэнь Цингуо (陳慶國), сондай-ақ сиқыршылыққа қатысқан, ол да өлтіріледі деп қорқып, сол себепті император Вэнге жоспарды хабарлады. Император Вэнь Ван Ингуды тұтқындап, Лю Шао мен Лю Цзюньнен сиқыршылыққа қатысты хат-хабарларды тауып алды. Алайда, император Вэнь Лю Шао мен Лю Цзюньді жазалауға батылы жетпеді, тек қана оларға сөгіс берді. 453 жылдың көктемінде Ян Лю Цзюнь қорғауында Лю Цзюньнің Цзинькоудағы (京口, қазіргі Чжэньцзян, Цзянсу) бекетіне жасырынған, Лю Цзюньнің қызметшісі Чжан Вуның (張) үйінде тұрған. Лю Цзюнь Цзинь провинциясының (州, қазіргі Хубэй) губернаторы болды, оның лауазымы Цзянлингте болды және ол Янды астана Цзянканға қайтарып алды. Алайда, бұл кезде император Вэнь Янның Чжанның үйінде тұрғаны туралы хабар алған болатын, ол үйді іздестірді. Ян табылмағанымен (ол Лю Цзюньмен бірге Цзяньканға оралғандықтан), оған Янның Цзяньканда Лю Цзюньмен бірге екенін айтты. Император Вэнь Лю Цзюнь мен Лю Шаоның әлі де сиқыршылықпен айналысып жүргеніне қатты ашуланды. Сондықтан ол Лю Шаоның билігінен кетіп, Лю Цзюньді өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүрлеуді қарастырды. Ол бұл мәселені Сюй Данчжи, Цзян Дан және Ван Сенчжуомен (王僧) жасырын түрде және жан-жақты талқылады. Сөйлесу Лиу Шаоның орнын кім алмастыратыны туралы талқылауға түсіп қалды. Цзян өзінің інісі Лю Шуо Наньпиннің ханзадасын және Сюй өзінің күйеу баласы Лю Данды (劉誕) Сюй ханзадасын қолдады. Ванның мәселені тез арада шешуге шақырғанына қарамастан, император Вэнь Лю Шуо мен Цзянпин ханзадасы Лю Хун (劉宏) арасында екі ойлы болды. Бұл арада, талқылаулардың құпиялылығына қарамастан, император Вэнь Консорт Панға талқылаулар туралы айтты, ол тез арада Лю Цзюньге хабарлап, содан кейін Лю Шаоға хабар берді. Сондықтан Лю Шао әкесіне қарсы төңкеріс жасамақ болды. Лю Шаоның серіктесі Юань Шу () қарсылық көрсеткеніне қарамастан, басқа серіктестер Лю Шаоның жоспарын қолдады және ол жалғасты. Лю Шао, император Вэньдің әскерлері көтеріліске қарсы қорғауға көмектесу үшін сарайға кіру керектігі туралы жарлық жасақтағаннан кейін, сарайды қорғауға кірісті және ол өзінің күзетшісі Чжан Чаоцзиді (張超之) жіберді. Лю Шао сондай-ақ Сюй, Цзян, Консорт Пан және император Вэннің басқа да бірнеше серіктестерін өлтірді. Лиу Чжун оған көп ұзамай сарайда қосылды, ал ағайындылар император Вэньді Сюй мен Цзян өлтірді деп жалған жариялады. Содан Лю Шао таққа отырды.

Қысқа билік

Лю Шаоның қазір қайтыс болған Сюй мен Цзянға қарсы жалған айыптауларына қарамастан, император Вэньді өлтіргеннің өзі екені көп ұзамай анық болды. Сондықтан патшаның билеушілері одан қорқып, оған мойынсұнса да, олардың көбі оған шын жүректен адал болған жоқ. Ол өзінің жек көретін бірнеше туыстарын өлтірді. Содан кейін Лю Шао Шэнь Цинцзиге құпия жарлық шығарып, Лю Цзюньды, сол кезде Цзян провинциясының (қазіргі Цзянси мен Фуцзянь) губернаторы болған Вуллинг князі Лю Цзюньді өлімге кесуді бұйырды. Шен, керісінше, Лю Цзюньге жарлықты көрсетті және Лю Шаоны құлату үшін бүлік бастауын ұсынды. Лю Цзюнь келісті, және көп ұзамай оған Наньчжаоның ханзадасы Лю Исюань (劉義宣) (сонан соң Цзин провинциясының губернаторы), Цзан Цзи (質, содан кейін Юн провинциясының губернаторы (州) қазіргі солтүстік-батыс Хубэй мен оңтүстік-батыс Хэнань) және ағасы Лю Дан, Суй ханзадасы (сонан кейін Ханчжоу шығанағының оңтүстік жағалауындағы Куайцзи командалығының губернаторы) қосылды. Осы губернаторлардың барлығы өзіне қарсы екенін естіген Лю Шао қорқып кетті және Цзянькангқа әскери тәртіп орнатты, сонымен қатар Цзянькангтағы ағалары мен туыстарын үй қамауына алды. Осы арада ол әйелі ханшайым Ингті император және ұлы Лю Вэйцзиді (劉偉之) ханшайым етіп тағайындады. Лю Шао әкесінің шенеуніктеріне адал емес деп күдіктенді, сондықтан ол генералдар Лу Шиу (魯秀) және Ван Лоухан (王羅漢)мен достыққа тырысты, оларға әскери істерді сеніп, өзінің ұзақ уақыттан бері серіктесі Сяо Бинді () бас стратег және Императрица Иннің ағасы Ин Чонгты (沖) бас пропагандист ретінде пайдаланды. Сяо Лю Шаоға өзінің флотын Лиу Цзюньге қарсы соғыста жеке басына алуды ұсынды, оның флоты Янцзы өзеніндегі шайқасқа немесе Лян тауындағы (梁山, қазіргі Чаоху, Анхуй) ойысты қорғауға жарамсыз. Алайда, Лю Цзюньді жасырын түрде қолдаған Лю Игун Лю Шаоға Цзянкангта қалып, қаланы Лю Цзюньнің күштеріне қарсы қорғауға кеңес берді. Сондықтан Лю Цзюнь тез арада Цзянькангқа жетуге мүмкіндік алды. Бастапқыда Лю Шаоның генералы Чжан Шуэр (詹叔兒) Лю Цзюньнің генералы Лю Юаньцзиньге (柳元景) тез шабуыл жасауын ұсынды, бірақ Лю Шао мұны орындамады, бірақ Лю Юаньцзиньнің лагері қауіпсіз болғаннан кейін ғана шабуыл жасады. Алайда, бастапқыда оның күштері Сяо, Лю Цзюнь, Шисинг князі Чжу Даньцзи (之), Лу және Ванның қол астында Лю Юаньцзингтің күштеріне қарсы алға жылды. Алайда, Лу содан кейін жалпы шегінуді жариялап, ұрыс жоспарларын саботаж етті, ал Лю Юаньцин Лю Шаоның күштерін талқандады. Лу мен Чу сол кезде бас сауғалап, берілді. Лиу Йигун да Лиу Цзюньнің әскеріне қашып кетеді. Осы жағдайдан қорқып, Лю Шао екі құдайға құрбандық шалып, оларға үлкен құрмет көрсетуден басқа ештеңе ойлана алмады. Бес күннен кейін Лю Цзюнь өзі Цзяньканға жақындады, ал келесі күні ол Xiaowu императоры ретінде таққа отырды, ал шайқастар жалғасты. Көп ұзамай Лю Цзюнь генерал болған Лю Цзюнь өзенін кесіп өтіп, Лю Шаоның әскері құлдырады. Лю Цзюньнің әскерлері сарайды қоршауға алды, ал Шисиң ханзадасы Лю Цзюнь Лю Шаоға бірге Шығыс Қытай теңізіне қашуға болатынын сендіруге тырысты, бірақ Лю Шао бас тартты. Көп ұзамай сарай құлады, Лю Шао құдыққа жасырынып, табылды және тұтқындалды. Лю Цзюнь оны төрт ұлымен бірге жұрт алдында атып өлтірді. Оның әйелі Императрица Инь, оның кәнизактары және қыздары өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. Лю Цзюнь сондай-ақ Лю Шаоны өлімнен кейін "бас кісі өлтіруші" дегенді білдіретін Юаньсионг (元凶) деп атауға бұйрық берді.