Бертра́н Баре́р де Вьёза́к: Француз революционері мен саяхатшысы

Кіріспе

Француз саясаткері, масон және журналист (1755–1841)

Бертран Барер де Вьюзак (bɛʁtʁɑ̃ baʁɛʁ də vjøzak, 10 қыркүйек 1755 – 13 қаңтар 1841) – француз саясаткері, масон, журналист және Француз революциясы кезінде «Жазық» (орталық саяси топ) өкілі болған Ұлттық конвенттің ең белгілі мүшелерінің бірі. «Жазық» радикалды «Монтаньярлар» тобының ықпалында болды, ал Барер олардың жетекшілерінің бірі ретінде 1793 жылғы сәуірде Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің және қыркүйекте «сан-кулоттар» армиясының құрылуын қолдады. Франсуа Бузоның сөзіне сәйкес, Барер Робеспьер және Луи де Сен-Жюст сияқты Террор кезеңіне жауапты болды. 1794 жылдың көктемінде, Жоғарғы Бастықтың мерекесінен кейін ол Максимилиан Робеспьердің қарсыласына айналып, төңкеріске қатысты, бұл оның құлауына себеп болды.

Ерте өмір

Бетранд Барьер Гаскония аймағының бір бөлігі болып табылатын Тарб қаласында дүниеге келген. Францияда феодализм жойылғаннан кейін де өзін-өзі атаған Барер де Вьюзак аты оның әкесі Жан Барердің Вьюзак (қазіргі Аргелес Газост) заңгер болған шағын феодалдық иелігінен шыққан. Барердің анасы Жанна Катерина Марраст ескі ақсүйектерден шыққан. Бала кезінде Барер приход мектебінде оқыды, ал есейгенде ағасы Жан Пьер дін қызметкері болды. [3] Жан Пьер кейін Бес жүздік кеңесте орын алды, тіпті Бертран Барерді мүше ретінде қабылдаудан бас тартқандардың арасында болды. "Жай" (The Plain) тобының мүшесі, ол Тау (The Mountain) немесе Жирондистермен байланысы болмады, ол Қоғамдық қауіпсіздік комитетіне сайланған алғашқы мүше және комитет өмір бойы жұмыс істеген кезеңде Роберт Линдетпен бірге қызмет еткен екі мүшесінің бірі болды. Осы қызметінде ол Конвенттегі сөздік шеберлігі мен беделін Комитеттің дауысы ретінде пайдаланды. "Жай" тобының көп бөлігі Барер, Камбон және Карно сияқты тәуелсіз саясаткерлерден құралған, бірақ олар радикалды Таудың ықпалында болды. Барердің танымалдығына қарамастан, оны революционерлердің радикалдық топтары нағыз революциялық идеалдары жоқ, теріс талғамды саясаткер деп санады. Жан Поль Марат өзінің "Publiciste de la République Française" газетінің соңғы санында (№242, 14 шілде 1793 ж.) тікелей Барерге шабуыл жасады: Мен ұлттың ең қауіпті жауы деп санайтыным – Барер. Ол әр мәселенің екі жағын да ойнайды, қайсысы жеңіске шығатынын көретінше. Ол бізді баулыған күйде тұрып, құртуға тырысады. 1 тамызда Барердің баяндамасы бойынша Конвент Вендеяны жүйелі түрде жою туралы шешім қабылдады. 5 қыркүйекте 1793 жылы Барер француз Ұлттық конвенциясын террорды мақтап, санс-кулоттардың революциялық армиясын құруға шақырған сөйлеуімен қоздырды: Ішкі істердегі аристократтар көптен бері қозғалыс жасауды жоспарлап отыр. Жарайды! Олар оны жасайды, бірақ оларға қарсы жасайды! Оны революциялық армия ұйымдастырып, ретке келтіреді, ол соңғы рет Париж коммунасына берген ұлы сөзін орындайды: террорды күн тәртібіне қояйық! Барер Қоғамдық қауіпсіздік комитетінің ассамблея қалаған шараларды қолдағанын мәлімдеді. Ол дереу қабылданған жарлықты ұсынды, ол 6000 сарбаз бен 1200 артиллеристен тұратын жалдамалы қарулы күш құруды көздеді, олардың мақсаты – "контрреволюционерлерді талқандау, қажет болған жағдайда революциялық заңдарды және Ұлттық конвенция бекіткен қоғамдық қауіпсіздік шараларын орындау, сондай-ақ азық-түлікті қорғау". Барер 1793 жылғы қазан айында 21 жирондистің өліміне дауыс берді. Террорлық билік кезіндегі бас коммуникатор рөлі мен лирикалық шешендігі оған "Гильотинаның Анакреоны" деген лақап есімді сыйлады. 1794 жылғы наурыз айында гебертистер тағы бір революция шақырып, оның ұстанымын өзгертті; ерікті гвардияшылар мен белсенді санс-кулоттар тез арада ықпалын жоғалтты. Ол революциялық армияларға қатысты пікірін өзгерткеннен кейін "көктемгі жел" (weathervane) ретінде қарастырылады. Жазда ол Тау мен "Жай" арасындағы билік күресіндегі жетекші тұлғалардың бірі болды және Робеспьердің құлауына қатысты. Барер, тирандыққа қатысқан мүмкіндік іздеуші, оны "Террордың өзі" деп сипаттады.

Betrand Barère was born in Tarbes, a commune, part of the Gascony region. The name Barère de Vieuzac, by which he continued to call himself long after the abolition of feudalism in France, originated from a small fief belonging to his father, Jean Barère, who was a lawyer at Vieuzac (now Argelès Gazost). Barère's mother, Jeanne Catherine Marrast, was of the old nobility. Barére attended parish school when he was a child, and by the time he was of age, his brother, Jean Pierre, became a priest. [3] Jean Pierre would later earn a spot in the Council of Five Hundred alongside the very men who discarded any notion of accepting Bertrand Barére as a member. A member of "The Plain," who was unaligned with either The Mountain or the Girondins, he was the first member elected to the Committee of Public Safety and one of two members (with Robert Lindet), who served on it during its entire existence. In this role he utilized his eloquence and popularity within the Convention to serve as the voice of the Committee. The majority of the Plain was formed by independents as Barère, Cambon and Carnot but they were dominated by the radical Mountain. Despite his popularity, Barère was regarded by more extreme revolutionaries as a vacillating politician without true revolutionary ideals. Jean Paul Marat used the last edition of his paper Publiciste de la République Française (no. 242, 14 July 1793) to attack Barère directly:

There is one whom I regard as the most dangerous enemy of the Nation: I mean Barère I'm convinced that he plays both sides of every issue until he sees which one is coming out ahead. He has paralysed all vigorous efforts; he enchains us in order to strangle us. On 1 August, on a report by Barère, the Convention decreed the systematic destruction of the Vendée. On 5 September 1793 Barère incited the French National Convention with a speech glorifying terror and the founding of revolutionary armies by Sans culottes:

The aristocrats of Internal Affairs are since many days meditating a movement. Oh well! They'll have it, that movement, but they'll have it against them! It will be organized, regularized by a revolutionary army that at last will fulfill that great word that it owes to the Paris Commune: Let's make terror the order of the day! Barère voiced the Committee of Public Safety's support for the measures desired by the assembly. He presented a decree that was passed immediately, establishing a paid armed force of 6,000 men and 1,200 gunners "designed to crush the counter revolutionaries, to execute wherever the need arises the revolutionary laws and the measures of public safety that are decreed by the National Convention, and to protect provisions." Barère voted for the death of the 21 Girondists in October 1793. His role as the chief communicator throughout the Reign of Terror, combined with his lyrical eloquence, led to his nickname: "Anacreon Of The Guillotine." He changed his stance when the Hébertists called for another revolution in March 1794; the voluntary Guards and militant Sans culottes lost influence quickly. He can be seen as a "weathervane" after changing his opinion on the revolutionary armies. In summer he was one of the leading men in the power struggles between The Mountain and The Plain, involved in the downfall of Robespierre. Barère, an opportunist who cooperated in the tyranny, then described him as "the Terror itself".

Идеялар, философия

1793 жылдың қаңтар айынан кейін Барер өзінің жаңадан тапқан "Отан діні" туралы ашық айта бастады. Ол әркімнің Отанға деген сенімін арттырып, Республика халқының ізгі азамат болуын талап етті. Барер негізінен "Отан діні" туралы төрт мәселеге назар аударды: азаматтың туғаннан бастап Отанға арналуы, азаматтың Отанды сүюі, Республиканың халыққа ізгіліктерді үйретуі және Отанның бәріне ұстаз болуы керек деген сенім. Барер одан әрі былай деп мәлімдеді: "Республика сіздің алғашқы жылдарыңызды ата-анаңызға қалдырады, бірақ сіздің ақыл-ойыңыз жетілген кезде, ол сізге қатысты құқығын мақтанышпен талап етеді. Сіздер Республика үшін дүниеге келдіңіздер, отбасының мақтанышы немесе зұлымдығы үшін емес". Ол "әртүрлілік және келісім" арқылы бірлікке сенді. Ол ұлттық мемлекеттік дін – католицизмді алмастырған Отанға деген жаңа сенімін жариялады. Соңында, Жозеф Фуше сияқты миссиядағы белсенді өкілдер ауылдағы іс-әрекеттері үшін тексеруге Парижге шақырылды және олардың барлығы қауіпсіздігі үшін қорқынышты. Осы атмосферада Барер бұл жарылған топтар арасында келісімге келуге тырысты. 4 Термидорда Барер Вентоз жарлықтарын орындауға көмектесуді ұсынды, оның орнына Ұлттық конвенцияны тазалауды тоқтатуға келісімді талап етті. Бұл жарлықтар, өткен төрт айда қолдау таппаған мүлікті тәркілеу бағдарламасы, Котон мен Сен-Жюстің сақ оптимизмімен қабылданды. Алайда, келесі күні комитеттердің бірлескен отырысында Робеспьер Комитеттерді әлі де тазартуға, атаусыз болса да, ықтимал жаулардан тазартуға деген уәдесін қайталады. Сен-Жюст Барьермен келіссөздер барысында Жалпы қауіпсіздік комитетінің бағыныштылығы туралы мәселеде ұсыныстар жасауға дайын екенін мәлімдеді.

Термидор дағдарысы (1794 жылдың шілдесі)

Робеспьер 8 Термидорға дейін осы жолмен жалғасты, ол Ұлттық Конвент ішіндегі көптеген қауіптерге сілтеме жасай отырып, танымал сөз сөйледі. Барре оны тоқтатуға мәжбүр болғанға дейін ашулы пікірталас болды. Сол түні қастандық жоспарының соңғы бөліктері орындалды. Лоран Леконтр төңкерістің бастамашысы болды, оған Барер, Фрерон, Баррас, Таллиен, Тюрио, Куртуа, Ровер, Гарнье де л’Обе және Гюфруа көмектесті. (Фуше енді қатыспады және жасырынған еді.) Олардың әрқайсысы шабуылға өз үлесін дайындады. 9 Термидорда, Сент-Жюст жоспарланған сөзін айтуға тұрғанда, Таллиен мен Бийо-Варен оны үзіп тастады. Робеспьерге қатысты бірнеше айыптаудан кейін, Барре сөйлеу үшін шақырылды. Әлдебір шындығы күмәнді аңыз бойынша, Барре сөйлеуге тұрғанда, қалтасында екі сөз дайындалған: біреуі Робеспьерді қолдау үшін, екіншісі оған қарсы. Осылайша, Барре 9 Термидорда Париж Коммунасының әскери күш ретінде пайдалану мүмкіндігін шектеуге бағытталған заң жобасын ұсыну арқылы өзінің рөлін атқарды. Барердің сөзіне қарағанда, комитеттер өзінен-өзіне сұрақ қойды: неге Парижде әлі де әскери режим сақталып тұр; неге осы тұрақты командирлер, штабтар және зор қарулы күштер бар? Комитеттер Ұлттық гвардияның демократиялық ұйымдастырылуын қалпына келтіруді дұрыс деп санады. Робеспьер қайтыс болғаннан кейін Барер оны "тиран" және "Террордің өзі" деп атады.

Тұтқындау

Дегенмен, Барьер террорист деп айыпталып сұраққа тартылды. Барер түрмеге кесілмес бұрын, "Карно оны [Барер] өзінен де нашар емес деп қорғады". Бірақ, бұл қорғаныс нәтижесіз болды. III жылдың 2-ші герминалында (1795 жылдың 22 наурызында) Термидор басшылары Барерді және оның Террор кезеңіндегі әріптестері – Жан-Мари Колло д’Эрбуа мен Жак Николя Било Вареннді қамауға бұйрық берді. Сот отырыстары 12 герминал, III жыл (1 сәуір 1795) көтерілісімен тоқтатылғанша жалғасты. Көтеріліс басып алынғаннан кейін Ассамблея Колло, Било және Барерді Гвианаға жер аударуға дауыс берді. Жер аудару күні Парижде үлкен дүрбелең болды. Барер Людовик XVI-ны өлтіруге дауыс бергені үшін (оны сатқандық үшін), Францияға опасыздық жасағаны және террористік әрекеттері үшін айыпталды. Үш түрмелі Француз Гвианасына жіберуге дайындалу үшін Олерон аралына ауыстырылды. Барер түрмеде күйзеліске түсіп, өзіне епитафия жазды. Қалған екеуі Гвианаға жіберілсе, Барер Олерон аралында қалды. Осы уақытта Паристегі саяси жағдай оны қайтадан сотқа беру туралы шешімге әкелді. Ол Шаранте-Маритимге (Шаранте-Маритим) көшірілді, онда төрт ай сот күтіп отырды. Соңында Конвент сотсыз, бұрынғы жер аудару үкімін күшінде қалдырды.

Түрмеден қашу

Барре бұл туралы білгенде, оның туысы Гектор Барре және тағы екі адам оған түрмеден қашып шығуға көмектесті. Барре қашып кетуге құлшынбаса да, достары оның мүмкіндігінше ертерек кетуі керек деп ойлады. Оның өзінің кейінгі естеліктерінде айтуынша, бастапқы жоспар бақтың қабырғасынан немесе жатақханадан ұзын арқан баспалдағының көмегімен қашып шығу болған. Бірақ бұл жоспар тез арада мүмкін емес екені анықталды, себебі бақ Барреге жетпейтін болды және жатақхана жабылды. Қашып кету жоспары жаңадан жасалды, Барре монастырьдің дөңгелек дәлізі мен бақшасы арқылы қашып кетеді деп шешілді. Барре 4 Брумайр IV (1795 жылғы 26 қазан) күні Евтроп Вандерканд есімді жергілікті тұрғынның көмегімен қашып кетті. Ол Бордоға барып, онда бірнеше жыл жасырын өмір сүрді. 1798 жылдың басында (әлі жасырынғанда) ол өзінің туған жері – Жоғарғы Пиренейлерден Директорияның Бес жүздік кеңесіне сайланды, бірақ оған орнына отыруға рұқсат берілмеді. 1799 жылдың сәуір айында Директория оны тұтқындауға бұйрық берді, сондықтан ол Бордодан шығып, Париждің жанындағы Сен-Уэн-сюр-Сен қаласында жасырынды.