Кіріспе
Эдгар Деганың мүсіні Кішкентай он төрт жасар биші (фр. La Petite Danseuse de Quatorze Ans) - 1880 жылы Эдгар Дега бастаған Париж опера балетінің би мектебінің жас студенті, бельгиялық Мари ван Готемнің мүсіні.
The Little Fourteen Year Old Dancer (French: La Petite Danseuse de Quatorze Ans) is a sculpture begun c. 1880 by Edgar Degas of a young student of the Paris Opera Ballet dance school, a Belgian named Marie van Goethem.
Сипаттама
Скульптураның көлемі өмірлік өлшемнің үштен бір бөлігіне тең және бастапқыда балауыздан жасалған, бұл сол кездегі әдеттегідей емес. Ол шынайы корсет, туту және балеттік шұлық киіп, шынайы шаштың парик киген. Шаш пен тутудан басқа барлық бөліктері балауызмен қапталған. Қазіргі таңда әлемнің музейлері мен галереяларында орналасқан 28 қола қайталаулар Деганың өлімінен кейін құйылды. Бронзадан жасалған тутус әр музейде әр түрлі. Мари ван Гетем мен Эдгар Деганың арасындағы нақты қарым-қатынас талқылануда. 1880 жылы Париж операсының "Кеші сысқырлары" операның артқы есігінен келген бай қонақтардан қорғаушылар іздеуді әдетке айналдырды. Шынайы шашы мен киімдері бар шынайы балауыз фигуралары Дига өзінің Кішкентай биін жасамас бұрын ғасырлар бойы діни, халықтық және көркем өнерде танымал болды. Қолдар тығыз, ал аяқтар мен аяқтар балеттік күйде төртінші күйге ұқсас, және позда шиеленістік бар, балеринаның бейнесі оның қадамдары арқылы қойылады, періштелік күйде емес. Оның бет-әлпеті "қате, адамдар оны әдепсіздіктің әдейі бейнесі деп ойлады, бірақ оны өзі мүлдем қаламайтын нәрсені істеуге мәжбүр етілген аурушаң жасөспірімнің бейнесі деп те айтуға болады".
Тарих
"Қырқ он төрт жасар биші" 1881 жылы Парижде өткен импрессионисттердің алтыншы көрмесіне қойылғанда, ол әртүрлі пікірлерге ие болды. Жорис Карл Гюйсманс оны "Мен білетін мүсіннің алғашқы заманауи әрекеті" деп атады. Кейбір сыншылар бұл шығармадан шошып, бишіге маймыл мен мексикамен салыстырды. Бір сыншы Пол Манц оны "жасы жетпеген азғындықтың гүлдері" деп атады, оның бет-әлпеті "әрбір жамандықтың жек көретін уәдесімен белгіленді" және "өте қорқынышты мінез-құлықтың белгілерін көрсетеді". Бұрынғы өнермен салыстырулар жасалды, мүмкін, ішінара, өйткені ол Луврдегі классикалық мүсіндер сияқты шыны корпуста көрсетілді және парик пен киім киінді. Дега қайтыс болғаннан кейін оның мұрагерлері (ағасы мен апасының балалары) "Кішкентай биші" және басқа балауыз және аралас мүсіндердің қола қайталануларын құюға шешім қабылдады. Құю 1920 жылдан 1936 жылға дейін Париждегі Hébrard құю зауытында өтті, ол кезде Hébrard құю зауыты банкротқа ұшырап, жабылды. Содан кейін "Hébrard" Деганың Кішкентай биші қоласы 1970-ші жылдардың ортасына дейін Париждегі Вальсуани құю зауытында құйылды. Деганың 69 балауыз мүсіндері құю процесінен аман қалды. Қазіргі уақытта "La Petite Danseuse" журналының бір данасы Auto Trader-дің иесі Джон Мадейскиге тиесілі. Ол мүсінді кездейсоқ сатып алғанын айтты. Бұл дана 2009 жылдың 3 ақпанында Sotheby's-те £13,257,250 ($19,077,250) сатылды. 2011 жылы қарашада Christie's аукционында тағы бір Hébrard Little Dancer қоласы сатылмай қалды. Ағаш мүсінін жасау үшін Дега пигменттелген ара шамы, металл арматурасы, арқан және конструкциялық қолдау үшін сазбен қапталған бояу щеткаларын қолданған. Біз бүгін көріп отырған Кішкентай Биші шамынан жасалған мүсін 1881 жылы көрсетілген түпнұсқа мүсіннің қайта өңделген нұсқасы. 1903 жылы сәуірде Деганың үйінде балауыздан жасалған мүсінді көргеннен кейін Нью-Йорк коллекционері Луизин Хавемайер балауызды сатып алуға қызығушылық білдірді. Г-жа Хавемайерден мүсіннің қола немесе балауыздан құйылуын ұсынғаннан кейін, Дега балауыздан жасалған мүсінін жоғарғы қабаттағы жұмыс студиясына алып барып, Вольярдқа 40,000 франкқа Хавемайер үшін мүсінді қайта өңдеп жатқанын айтты. Дега скульптураны Хавмейер ханымға сатпаған. Дега қайтыс болғаннан кейін, оны студиясының бір бұрышынан тауып алды. Пол Лефонд, Деганың өмірбаянын жазған, Деганың өлімінен кейін Кішкентай биші шамы "жосықтан басқа ештеңе жоқ" деп сипаттады; Мэри Кассат миссис Хавемайерге "Статуяның нашар жағдайы" деп телеграмма жіберді. Алайда, біз білетін балауыз мүсін - қираған емес. Бұл Деганың оның балауыздан жасалған фигурасының қайта өңделген екінші нұсқасы. Дега скульптурасын қайта өңдеуден бұрын, балауыздан құюға рұқсат берді. Жақында табылған бұл пластырда Кішкентай Бишіктің бастапқы қалпы, дене бітімі мен шашы жазылған. Қазір бұл пластырь АҚШ-тағы жеке коллекцияда. Бастапқы балауыз мүсінін Пол Меллон 1956 жылы сатып алған. 1985 жылдан бастап Меллон ерлі-зайыптылар Ұлттық өнер галереясына 49 Дега шамы, 10 қола және 2 гипстер сыйлады, бұл Деганың ең үлкен түпнұсқа мүсіндер тобы. Кішкентай Биші мұралардың қатарында болды. 1997 жылы Францияның Айрайндор Вальсуани құю зауыты 1903 жылға дейінгі Кішкентай биші гипстен шыққан Деганың бронзасының шектеулі санын құюды бастады. Осындай "Бала биші" қола мүсінінің бірі М. Т. Абрахам қорының меншігінде, ол кейде басқа мекемелер мен мұражайларға, соның ішінде Ресейдің Санкт-Петербургтегі Мемлекеттік Эрмитаж мұражайына беріледі. Деганың көптеген гравюраларының әртүрлі күйлері сияқты, Вальсуани қоласы Деганың Кішкентай бишісінің бірінші нұсқасын, ал Хебрард құймалары мүсіннің екінші және соңғы күйін жазады.
Мәдени сілтемелер
1998 жылы өнер тарихшысы Ричард Кендалл Дуглас Дрюк пен Артур Бильдің үлесімен "Дега және кішкентай биші" атты Деганың мүсін тарихы туралы ғылыми есеп жариялады. 2003 жылы Патрис Барт хореографиясы мен Денис Левалян музыкасы бар балет, Деганың кішкентай бишісі, Париж операсының премьерасы болды. 2004 жылы BBC Two деректі фильмінде шедеврдің жеке өмірі: он төрт жастағы кішкентай биші мүсінді, модельді, оның өмірінің мән-жайларын және жұмысқа сыншыл реакцияны мұқият қарастырады. 2014 жылы Вашингтондағы Кеннеди атындағы сахналық өнер орталығында Эдгар Деганың танымал мүсініне өлмейтін жас балеринаның оқиғасынан шабыт алған "Кішкентай биші" атты сахналық мюзиклдің премьерасы өтті. 2019 жылдың наурыз айында мюзиклдің қайта өңделген нұсқасы, қазір Мари, Still Still деп аталады, Сиэтлдегі 5-авеню театрында премьерасы өтті. Нью-Йорк Сити Балеті бас бишісі Тайлер Пек актерлік құрамды басқарды, ал Сьюзан Строман қойылымның режиссері және хореографы болды.
Танымал мәдениетте
Скульптура 1993 жылы шыққан триллер фильмде көрнекті орын алады. Жақында ол 2020 жылғы Netflix драмалық сериясында Tiny Pretty Things және 2022 жылғы HBO оригиналдық сериясында The Gilded Age, эпизодта қарсы тұрмайтын өзгеріс.