Кіріспе

Александр Невский соборы (Александро Невский Собор; , жиі "Қызыл шіркеу" деп аталады) - 1898 жылы аяқталғаннан бастап, 1937 жылы Жозеф Сталиннің тұсында Совет дәуірінде жойылғанға дейін Бакудегі негізгі орыс православиелік собор. Собор Оңтүстік Кавказда салынған ең үлкен орыс православие құрылысы болды.

Тарих

1878 жылы Ресей империясының Баку губернаторы Валерий Позен Баку мэрі Станислав Деспот Зеновичке қалада өсіп келе жатқан орыс қауымы үшін дұға ететін орынның жетіспеушілігі туралы алаңдаушылығын білдірді. Оның жаңа собор салу идеясын Киелі Синод қолдап, оны Персидская көшесінде (қазіргі Мұхтаров көшесі) 1859 жылы тасталып кеткен ескі мұсылман зиратын қиратып, қалыптасқан кең жер телімінде тұрғызуды ұсынды. Бұл жағдай Ресей билігі мен Баку мұсылман қауымы арасында 10 жыл бойы жалғасқан дау-дамайға әкелді. Барлық ұсынылған баламаларды билік бас тартты, ақырында мұсылман басшылары зират орнында собор салуға қарсылықтарын бір жағына қалдырды. 1886 жылы 10 шілдеде император Александр III ресми түрде Бакудің христиан, мұсылман және еврей элитасы қатысты.

Құрылыс

Собор Шығыс Еуропа бойынша Санкт Александр Невскийдің құрметіне салынған сериялардың бірі болды. Оны Марфельд және оның шәкірті, поляк архитекторы Йозеф Гославский жобалаған. Қасиетті Василий соборы мен Құтқарушы Мәсіх соборы Александр Невский соборының сыртқы және ішкі үлгілері ретінде қолданылды. Алайда императордың берген қаржысы құрылысты аяқтау үшін жеткіліксіз болды. Баку тұрғындарынан жиналған 200 000 рубльге тең садақа құрылыс жұмыстарының жалғасуына мүмкіндік берді. Айта кетерлігі, бұған дейін келіспеушіліктерге қарамастан, бұл ақшаның шамамен 75 пайызын мұсылмандар берген, оның ішінде 10 000 рубльді Зейналабдин Тагиев берді. Бакудегі еврей қауымы тағы 1000 рубль берді. Собордың құрылысы ақыры 1898 жылы аяқталды. Оның күмбездері, айқыш ағаштары мен басты аркасы таза алтыннан жасалды. Оның биіктігі 81 метр, ұзындығы 55 метр, ені 44 метр болғандықтан, ол бүкіл Кавказдағы ең үлкен орыс православиелік ғибадат орны болды.

Соңғы жылдар

Александр Невский соборы Кеңес өкіметіне қатты ұнамағандықтан, ертедегі Кеңес дәуірінде Әзірбайжандағы Шығыс православие өмірінің негізгі орталығы болып қала берді. 1930 жылдары соборды әрмендік апостолдық Сент-Таддей және Бартоломей соборымен бірге динамитпен жарытуға бұйрық берілді. Қаланың ғимаратынан алыс емес жерде Невский соборы тұрған жерді қазір "Бұлбұл" музыка мектебі мекендейді.