Кіріспе
Кенсингтондағы мұражай, Лондон
Лондонның Оңтүстік Кенсингтонындағы Экзибишн-роудта орналасқан Ғылым мұражайы – ірі мұражай. Ол 1857 жылы құрылған және қаланың маңызды туристік орталықтарының бірі болып табылады, 2019 жылы жылына 3,3 миллион адам келді. Ұлыбританиядағы басқа да мемлекеттік қаржыландырылатын ұлттық мұражайлар сияқты, Ғылым мұражайы да кіру үшін ақы алмайды, бірақ келушілер қаласа, қайырымдылық жасауына болады. Уақытша көрмелерге ақы төленуі мүмкін. Бұл Ғылым мұражайлар тобының құрамындағы бес мұражайдың бірі.
Құрылтай және тарихы
Музей 1857 жылы Беннет Вудкрофт басшылығымен, Корольдік өнер қоғамының коллекциясы мен Ұлы көрменің артық заттарынан Оңтүстік Кенсингтон мұражайының бір бөлігі ретінде құрылды, сондай-ақ қазіргі Виктория және Альберт мұражайымен бірге болды. Онда машиналар коллекциясы болды, ол 1858 жылы Патенттер мұражайына, ал 1863 жылы Патенттік кеңсе мұражайына айналды. Осы коллекцияда қазіргі Ғылым мұражайының ең танымал экспонаттары көптегені қамтылған. 1883 жылы Патенттік кеңсе мұражайының мазмұны Оңтүстік Кенсингтон мұражайына ауыстырылды. 1885 жылы Ғылыми коллекциялар Ғылым мұражайы деп аталды және 1893 жылы жеке директор тағайындалды. Көркем коллекциялар Көркем мұражай деп аталды, ол кейін Виктория және Альберт мұражайына айналды. Королева Виктория Көркем мұражайының жаңа ғимаратының іргетасын қалағанда, мұражайға өзінің және қайтыс болған күйеуінің есімін беруді талап етті. Бастапқыда бұл талап мұражайдың барлық бөліміне қатысты, бірақ он жылдан кейін жаңа ғимарат ашылғанда, атау тек Көркем коллекцияларға ғана шектелді, ал Ғылым коллекциялары одан бөлінуге тиіс болды. 1909 жылдың 26 маусымында Ғылым мұражайы тәуелсіз мекеме ретінде құрылды. Бұл ғимарат 1913 жылы салына бастады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан уақытша тоқтатылды. Атауынан көрініп тұрғандай, ол ешқашан іске аспаған әлдеқайда ірі жобаның алғашқы ғимараты болуы тиіс еді. Дегенмен, мұражай ғимараттары келесі жылдары кеңейтілді; 1931 жылы интерактивті экспонаттары бар, алғашқы Балалар галереясы ашылды.
Ғарышты зерттеу
Ғарышты зерттеу – адамзаттың ғарышқа қадам басу тарихын және ғарыш зерттеулерінің, әсіресе телекоммуникация саласындағы, бізге сыйлаған пайдасын көрсететін зымырандар мен экспонаттарға толы тарихи галерея.
Қазіргі заманның қалыптасуы
Қазіргі заманның құрылысы мұражайдың ең таңғажайып экспонаттарын ұсынады, оның ішінде Puffing Billy (сақталған ең көне бу локомотиві), Криктің қос спиралі және Аполлон-10 миссиясының басқару модулі бар. Бұл заттар адамзаттың технологиялық жетістіктерін баяндайтын уақыт сызығы бойымен қойылған. Бұл галереяда неміс ғалымы Вернер фон Браун жасаған V-2 зымыраны да көруге болады. Мұражайдың ғарыш тарихын зерттеуші және ғарыш техникасының кураторы Даг Миллард былай дейді: "Біз V-2 технологиясын пайдаланып Айға жеттік, бірақ бұл технология зор ресурстарды, соның ішінде өте ауыр еңбек жағдайларын қажет етті. V-2 бағдарламасы көптеген адам өмірін құрбан етті, өйткені нацистер осы зымырандарды жасау үшін құл еңбегін пайдаланды". Бұрын Стивенсоннің "Ракетасы" осы галереяда қойылған болатын. Ұлыбритания бойынша шағын турнеден кейін, 2019 жылдан бері "Ракета" Йорк қаласындағы Ұлттық теміржол мұражайының өнер галереясында тұрақты түрде көрсетілуде.
Үйдің құпия өмірі
"Үйдің құпия өмірі" кітабы негізінен 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы тұрмыстық техниканың дамуын көрсетеді, бірақ арасында одан да ертерек үлгілер де бар.
Медицина: Велком галереясы
Медицина: Велком галереясы – ежелгі тарихтан қазіргі заманға дейінгі 3000-нан астам экспонат пен арнайы тапсырыспен жасалған өнер туындыларын қамтитын бес галереялық медициналық көрме. Көрмедегі көптеген заттар Генри Велком құраған Велком коллекциясынан алынған. Тапсырыспен жасалған өнер туындыларының бірі – Марк Куинннің Рик Женесті бейнелейтін "Өзін-өзі саналы ген" атты үлкен қола мүсіні. Галереялар мұражайдың бүкіл бірінші қабатын алып жатыр және 2019 жылдың 16 қарашасында ашылды.
Ақпараттық дәуір
Ақпараттық дәуір галереясы соңғы екі ғасырдағы байланыс және есептеу техникасының дамуын көрсететін экспонаттарды ұсынады. Онда әлемдік коммуникацияны өзгертетін алты желі зерттеледі: Кабель, Телефон станциясы, Хабар тарату, Серіктік жүйе, Ұяшық және Интернет. Галерея 2014 жылдың 24 қазанында Елизавета II патшайымымен ашылды, ол осы жерден алғашқы твиттерін жіберді.
Wonderlab: Эквинор галереясы
Музейдегі ең танымал галереялардың бірі – интерактивті Wonderlab: The Equinor Gallery, бұрын Launchpad деп аталған. Галереяда экспонаттардың қалай жұмыс істейтінін көрсететін, тікелей тәжірибелер жүргізетін және мектеп оқушылары мен келушілерге көрсетілімдер ұйымдастыратын түсіндірушілер жұмыс істейді.
Ұшу
Ұшу галереясы 20-шы ғасырдағы ұшу тарихының дамуын көрсетеді. Галереяда толық көлемді бірнеше ұшақтар мен тікұшақтар қойылған, олардың ішінде Alcock and Brown-ның трансатлантикалық Vickers Vimy (1919) ұшағы, Spitfire және Hurricane истребителдері, сондай-ақ көптеген авиациялық қозғалтқыштар мен Боинг 747 ұшағының көлденең қимасы бар. Галерея 1963 жылы ашылып, 1990-жылдары жаңартылды.
Қозғалтқышты қосу (-1 деңгей)
Power Up – соңғы 50 жылдағы бейне ойындар мен консольдер тарихын көрсететін интерактивті ойын галереясы. Келушілер 150-ден астам консольде ойнай алады, оның ішінде Binatone TV Master және Play Station 5 консольдері де бар.
IMAX: Ронсон театры (кіреберіс 0-деңгейден)
IMAX: Ронсон театры – IMAX кинотеатры, онда білім беру мақсатындағы фильмдер (көбінесе 3D форматында), сондай-ақ кассалық фильмдер мен тікелей эфирлер көрсетіледі. Оның экраны 24,3 x 16,8 метр көлемде, екі есе IMAX Laser проекциялық жүйесімен және дәстүрлі IMAX 15/70 мм кинопроекторымен, сонымен қатар IMAX 12 арналы дыбыс жүйесімен жабдықталған.
Мен кіммін? (1-ші деңгей)
"Мен кіммін?" галереясына келгендер өте қызықты заттар, ой қозғайтын өнер туындылары және тәжірибелік экспонаттар арқылы өздерінің кім екенін ғылыми тұрғыдан зерттей алады.
Энергиялық революция: "Адани" жасыл энергия галереясы (2-деңгей)
Энергия революциясы: "Адани" жасыл энергия галереясы әлем қалай энергияны тұрақты түрде өндіру және пайдалану арқылы көміртегі диоксидінің жаһандық энергия жүйелерінен шығарылуын жеделдетіп төмендетуге және климаттың өзгеруінің әсерін шектеуге болатынын зерттейді.
Балалар үшін ғарышкерлер
Ғылым мұражайы "ғылыми ерекшеліктері бар түнгі той" – Astronights шарасын ұйымдастырады. 7 мен 11 жас аралығындағы 380 балаға ересектермен бірге кеш бойы қызықты "ғылымға негізделген" іс-әрекеттермен айналысуға және содан кейін мұражай галереяларында экспонаттардың арасында түнді өткізуге шақырылады. Таңертең олар таңғы асқа оянады, содан кейін ғылыммен айналысады және шара аяқталар алдында қойылымды тамашалайды.
Ересектерге "кете"
Әр айдың соңғы сәрсенбісі күні кешке (желтоқсан айынан басқа) мұражай ересектерге арналған кеш ұйымдастырады, онда лекциялардан бастап үнсіз дискотекаларға дейін 30-ға дейін шаралар өтеді. Бұрын өткен кештерде актриса және белсенді Лили Коулмен, сондай-ақ Фрэнсис Крик институтымен бірлескен биореволюция тақырыбында әңгімелер ұйымдастырылды, оларға шамамен 7000 адам келді, олардың көп бөлігі 35 жасқа дейін болды.
Джеймс Д. Уотсонның баяндамасын алып тастау
2007 жылдың қазан айында Ғылым мұражайы ДНК құрылымын ашқандардың бірі Джеймс Д. Уотсонның лекциясын жоққа шығарды, себебі ол IQ тестілерінің нәтижелерінде қара нәсілділердің ақ нәсілділерге қарағанда интеллект деңгейі төмен екенін мәлімдеген. Бұл шешімді Ричард Докинс сияқты кейбір ғалымдар сынға алды, ал Стивен Роуз сияқты басқа ғалымдар қолдады.
Бұрынғы галереялар
Музей тарихында көптеген өзгерістер болды, ескі галереялар жаңаларымен алмастырылды. Балалар галереясы – 1931–1995 жылдар. Шөлмек қабатта орналасқан, оның орнына «The Garden» деп аталатын кішкентай балаларға арналған аймақ келді. Ауыл шаруашылығы – 1951–2017 жылдар. Бірінші қабатта орналасқан, 20 ғасырдағы егіншілік тарихы мен болашағын көрсетті. Модельді диорамалар мен заттар ұсынылды. 2019 жылы «Medicine: The Wellcome Galleries» галереясымен алмастырылды. Кеме қатынасы – 1963–2012 жылдар. Екінші қабатта орналасқан, мазмұны 3D сканерленді және онлайн қолжетімді болды. Оның орнына «Information Age» галереясы келді. * * Құрлық көлігі – 1967–1996 жылдар. Бірінші қабатта орналасқан, құрлықтағы көлік құралдары мен олармен байланысты заттар, соның ішінде теміржол және автокөлік көрсетілді. 2000 жылы «Заманауи әлемді жасау» галереясымен алмастырылды. Медицина тарихына шолу – 1981–2015 жылдар. Төртінші қабатта орналасқан, медицина тарихының реконструкциялары мен диорамаларын қамтыды. Алмастырылмады, бірақ 2019 жылдың қарашасында мұражайдың бірінші қабатында ашылған «Medicine: The Wellcome Galleries» галереясына біріктірілді. Медицина ғылымы мен өнері – 1981–2015 жылдар. Бесінші қабатта орналасқан, ежелгі заманнан және көптеген елдерден медициналық құралдар мен тәжірибелер ұсынылды. Алмастырылмады, бірақ 2019 жылдың қарашасында мұражайдың бірінші қабатында ашылған «Medicine: The Wellcome Galleries» галереясына біріктірілді. 2016 жылы «Wonderlab» галереясымен алмастырылды. Материалдардың күйі – 1997–2019 жылдар. Бірінші қабатта орналасқан, материалдардың әртүрлілігі мен қасиеттерін зерттеді. «WilkinsonEyre» компаниясы жобалаған, Томас Хизервиктің «Materials House» көрмесі болды. Космос және мәдениет – 2009–2017 жылдар. Бірінші қабатта орналасқан, түнгі аспанды зерттеуді көрсететін астрономиялық заттар ұсынылды. 2019 жылы «Medicine: The Wellcome Galleries» галереясымен алмастырылды. Атмосфера – 2010–2022 жылдар. «Atmosphere» галереясы климат ғылымын зерттеді. Болашақ мамандығыңды жоспарла – 2014–2023 жылдар. «Engineer your Future» галереясы инженерлік мамандыққа ие болу үшін проблемаларды шешу және командалық жұмыс дағдыларыңыздың бар-жоқтығын қарастырды.
Сақтау, кітапхана және мұрағат
Блайт Хаус, 1979–2019, мұражайдың Батыс Кенсингтондағы бұрынғы қоймасы, галерея болмаса да, онда сақталған коллекциялармен танысуға мүмкіндік берді. Бұрын мұнда сақталған заттар Уилтширдегі Ғылым мұражайындағы Ұлттық жинақтар орталығына көшірілуде. Ғылым мұражайында арнайы кітапхана бар, және 1960 жылға дейін ол Ұлыбританияның ғылым, медицина және технология саласындағы ұлттық кітапханасы болды. Онда мерзімді басылымдардың, көне кітаптардың және қолжазбалардың жиынтығы бар, оны әлемнің түкпір-түкпірінен келген ғалымдар пайдаланады. Бірнеше жыл бойы ол Императорлық колледж кітапханасымен бірлесіп жұмыс істеді, бірақ 2007 жылы кітапхана екі бөлімге бөлінді. Ғылым тарихы және ғалымдардың өмірбаяндары 2014 жылдың ақпанына дейін Императорлық колледж кітапханасында сақталды, содан кейін бұл келісім тоқтатылып, сөрелер тазартылды және кітаптар мен журналдар қалған коллекцияға, яғни Ұлттық жинақтар орталығындағы түпнұсқа ғылыми еңбектер мен мұрағаттарға қосылды. Дана зерттеу орталығы мен кітапханасы бұрын іс-шаралар өткізілетін орын және кафе болған, 2015 жылы қазіргі форматта қайта ашылды. Зерттеушілер мен жалпы жұртшылыққа ашық, ол шамамен 7000 томдық кітап қорына еркін қол жеткізуге мүмкіндік береді, оларды оқу залында қарастыруға болады.
Демеушілік
Ғылым мұражайы Shell, BP, Samsung және GlaxoSmithKline сияқты ірі ұйымдардың демеушілігін алған. Кейбіреулері қырқыс дау тудырды. Мұражай мұнай және газ компанияларынан қанша қаржы алатынын жария етпеді. Equinor балаларға арналған "Wonderlab: The Equinor Gallery" көрмесінің атау демеушісі болып табылады, ал BP мұражайдың STEM Training Academy-сін қаржылай қолдайтын серіктестердің бірі. Equinor Wonderlab көрмесіне демеушілік жасағанда, Ғылым мұражайы мұнай компаниясының беделін түзейтіндей ешқандай мәлімдеме жасамайтындығы туралы келісімге келді. Shell мұнай компаниясы демеушілік ететін бағдарлама арқылы климаттың өзгеруі туралы ақпаратты ұсыну тәсіліне әсер етті. Мұражай Shell компаниясымен жасасқан келісімшартында "Shell компаниясының абыройына немесе беделіне зиян келтіретін немесе оны жойғысы келетін кез келген әрекетке қатыспауға" міндеттелді. Мұражай Норвегияның мұнай және газ компаниясы Equinor-мен демеушілік шартына қол қойды, онда мұражай компанияның беделін қорғамайтынына, яғни оның имиджіне нұқсан келтіретін ештеңе айтпауына кепілдік берілді.
Қазба отын компанияларының демеушілігіне қатысты пікірлер
Мұражай директоры Иан Блатчфорд мұражайдың демеушілік саясатын қорғап, былай деді: "Ғылым мұражайы мемлекеттен жомарт түрде қаржыландырылғанның өзінде, мен мұнай компанияларының демеушілігін қалаған болар еді". Кейбір жүргізушілер, оның ішінде Джордж Монбиот, BP және норвегиялық мұнай компаниясы Equinor демеушілік еткенін білгеннен кейін климаттық келіссөздерден бас тартты. Грантэм климаттың өзгеруі және қоршаған ортаны зерттеу институтының өкілі Боб Уорд "көміртегіді ұстау көрмесі – "жасыл бояу" емес" деді. Демеушілікке қарсы наразылықтар болды; 2021 жылдың мамыр айында өзін "XR үшін ғалымдар" (Extinction Rebellion) деп атаған топ мұражай ішіндегі механикалық ағашқа тізгіленіп қалды. Ұлыбританиялық студенттік климат желісі 2021 жылдың маусым айында бір түнге мұражайды басып алды және қамауға алумен қорқытты. 2021 жылдың тамызында Extinction Rebellion мүшелері мұражайдың ішінде және сыртында 3,66 метрлік қызғылт додомен наразылық акциясын өткізді. 2021 жылы климат ғалымы Крис Рапли мұнай және газ компанияларының демеушілігіне байланысты мұражайдың кеңесші кеңесінен кетті. 2021 жылы 40-тан астам жоғары білімді мамандар мен ғалымдар, оның қазба отын өнеркәсібімен қаржылық байланыстары болғандықтан, Ғылым мұражайымен жұмыс істемейтіндерін мәлімдеді. 2022 жылы 400-ден астам мұғалім мұражайға ашық хат жазып, көмір өндіруші компания Adani демеушілік еткеніне байланысты оған бойкот жариялауға уәде берді.