Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылымға негізгі назар аударатын мұражай – мұражай түрі.
Museum devoted primarily to science
the type of museum
Ғылым мұражайы – ғылымға негізгі назар аударатын мұражай. Ескі ғылым мұражайлары көбінесе табиғи тарих, палеонтология, геология, өнеркәсіп және өнеркәсіптік машиналар сияқты салаларға қатысты заттардың өзгермейтін көрмелеріне баса назар аударатын. Музеологиядағы қазіргі трендтер тақырыптар ауқымын кеңейтіп, көптеген интерактивті экспонаттарды енгізді. Қазіргі ғылым мұражайлары, көбінесе «ғылым орталықтары» немесе «ашу орталықтары» деп аталады, технологияны да қамтиды. Ғылым орталықтары мен заманауи мұражайлардың мақсаттары әртүрлі болуы мүмкін, бірақ олар ғылымды қолжетімді ететін және жаңалықтар ашуға қызығушылықты арттыратын орындар болып табылады.
A science museum is a museum devoted primarily to science. Older science museums tended to concentrate on static displays of objects related to natural history, paleontology, geology, industry and industrial machinery, etc. Modern trends in museology have broadened the range of subject matter and introduced many interactive exhibits. Modern science museums, increasingly referred to as 'science centres' or 'discovery centres', also feature technology. While the mission statements of science centres and modern museums may vary, they are commonly places that make science accessible and encourage the excitement of discovery.
Тарих
Ренессанс дәуірінде-ақ аристократтар қызықты заттар жинады. Университеттер, әсіресе медицина мектептері, студенттері үшін үлгілердің зерттеу жинақтарын да сақтады. Ғалымдар мен коллекционерлер өздерінің табылғандарын жеке кабинеттерде көрсетті. Мұндай жинақтар қазіргі заманғы табиғи тарих мұражайларының алғы күші болды. 1683 жылы Англияның Оксфорд қаласында табиғи философияны қамтитын алғашқы арнайы салынған музей, бастапқы Ашмолеан мұражайы (қазіргі Ғылым тарихы мұражайы деп аталады) ашылды, бірақ оның көлемі әртүрлі болды. 1752 жылы Мадридте алғашқы арнайы ғылыми музей – Museo de Ciencias Naturales ашылды, ол Франконың Испаниясында жоғалып кетті. Бүгінде мұражай Испанияның Ұлттық ғылыми зерттеулер кеңесімен (Consejo Superior de Investigaciones Científicas) тығыз жұмыс істейді. 1836 жылы құрылған Утрехт университетінің мұражайы XVIII ғасырдағы жануарлар мен адамдардың "сирек" заттарының кең жинағын түпнұсқалық ортасында көрсетеді. Өнеркәсіптік революция кезінде ғылым музейлері одан әрі дамыды, онда ұлы ұлттық көрмелер ғылым мен өнеркәсіптің жетістіктерін көрсетті. Мысалы, 1851 жылы Лондондағы Кристалл сарайында өткен Ұлы көрменің артық қалдықтары 1857 жылы құрылған Лондонның Ғылым мұражайына үлесін қосты. Америка Құрама Штаттарында XIX ғасырдың басында әртүрлі табиғи тарих қоғамдары жинақтар құрды. Бұл жинақтар кейіннен мұражайларға айналды. Оның бір мысалы – 1864 жылы Бостонда ашылған Жаңа Англияның табиғи тарих мұражайы (қазіргі Ғылым мұражайы). Тағы бір мысал – 1856 жылы құрылған Сент-Луис ғылым академиясы, Миссисипиден батыстағы алғашқы ғылыми ұйым. (Бұл ұйым бірнеше онжылдық бойы ғылыми жинақтарды басқарғанмен, ресми мұражай тек 20-ғасырдың ортасында құрылды.)
As early as the Renaissance period, aristocrats collected curiosities for display. Universities, and in particular medical schools, also maintained study collections of specimens for their students. Scientists and collectors displayed their finds in private cabinets of curiosities. Such collections were the predecessors of modern natural history museums. In 1683, the first purpose built museum covering natural philosophy, the original Ashmolean museum (now called the Museum of the History of Science) in Oxford, England, was opened, although its scope was mixed. This was followed in 1752 by the first dedicated science museum, the Museo de Ciencias Naturales, in Madrid, which almost did not survive Francoist Spain. Today, the museum works closely with the Spanish National Research Council (Consejo Superior de Investigaciones Científicas). The Utrecht University Museum, established in 1836, and the Netherlands' foremost research museum, displays an extensive collection of 18th century animal and human "rarities" in its original setting. More science museums developed during the Industrial Revolution, when great national exhibitions showcased the triumphs of both science and industry. An example is the Great Exhibition in 1851 at The Crystal Palace, London, England, surplus items from which contributed to the Science Museum, London, founded in 1857. In the United States of America, various natural history Societies established collections in the early 19th century. These later evolved into museums. A notable example is the New England Museum of Natural History (now the Museum of Science) which opened in Boston in 1864. Another was the Academy of Science, St. Louis, founded in 1856, the first scientific organisation west of the Mississippi. (Although the organisation managed scientific collections for several decades, a formal museum was not created until the mid 20th century.)
Қазіргі заманғы ғылым мұражайлары
Қазіргі заманғы интерактивті ғылыми мұражайдың алғашқы үлгісі 20-ғасырдың басында Мюнхендегі Deutsches Museum (Германияның ғылым және технология шедеврлері мұражайы) болған көрінеді. Бұл мұражайда жылжымалы экспонаттар болды, онда келушілерді түймелерді басуға және рычагтарды қолдануға шақырды. Бұл идеяны 1911 жылы жас ұлымен бірге Deutsches Museum-ға барған Sears, Roebuck and Company компаниясының төрағасы Джулиус Розенвальд Америка Құрама Штаттарына әкелді. Ол осы тәжірибеге қатты әсер етіп, туған қаласында осындай мұражай салуды шешті. Лион қаласына жақын орналасқан Ампер мұражайы 1931 жылы құрылды және Франциядағы алғашқы интерактивті ғылыми мұражай болып табылады. Чикагоның Ғылым және өнеркәсіп мұражайы 1933 және 1940 жылдар аралығында кезең-кезеңмен ашылды. 1959 жылы Сент-Луис ғылым академиясы көптеген интерактивті ғылым және тарих экспонаттарын ұсына отырып, ғылым және табиғи тарих мұражайын (қазіргі Сент-Луис ғылым орталығы) ресми түрде құрды. 1969 жылдың тамызында Франк Оппенхаймер Сан-Францискодағы жаңа Exploratorium-ын интерактивті ғылым экспонаттарына толықтай арнады, ал 1969 жылдың қыркүйегінде ашылған Онтарио ғылым орталығы статикалық көрмелерден гөрі интерактивті көрмелерді ұсыну тенденциясын жалғастырды. 1973 жылы Сан-Диегодағы Балбоа паркіндегі Рубен Х. Флит ғарыш театры мен ғылым орталығында алғашқы Omnimax кинотеатры ашылды. Еңкейтілген күмбезді ғарыш театры планетарий ретінде де қызмет етті. Ғылым орталығы кешеннің шағын бөлігі ретінде құрылған Exploratorium стиліндегі мұражай болды. Интерактивті ғылым мұражайы, планетарий және Omnimax театрының бұл үйлесімі көптеген ірі ғылым мұражайлары қазір қолданатын конфигурацияның алғашқы үлгісі болды. Сондай-ақ 1973 жылы Ғылым және технология орталықтары қауымдастығы (ASTC) ғылыми орталықтарға, мұражайларға және олармен байланысты мекемелерге ұжымдық дауыс, кәсіби қолдау және бағдарламалау мүмкіндіктерін ұсыну үшін халықаралық ұйым ретінде құрылды. 1986 жылы Парижде ірі Cité des Sciences et de l'Industrie (Ғылым және өнеркәсіп қаласы) ашылды, ал көп ұзамай Данияда (Experimentarium), Швецияда (Tom Tits Experiment), Финляндияда (Heureka) және Испанияда (Museu de les Ciències Príncipe Felipe) ұлттық орталықтар ашылды. Ұлыбританияда алғашқы интерактивті орталықтар 1986 жылы шағын көлемде ашылды, ал одан әрі дамуы он жылнан астам уақыттан кейін, Мыңжылдық мерекесін тойлау жобаларын қаржыландыру үшін Ұлттық лотерея есебінен жүзеге асты. 1990 жылдардан бері Азияда ғылыми мұражайлар мен орталықтар құрылды немесе едәуір кеңейтілді. Мысалы, Таиландтың Ұлттық ғылым мұражайы және Жапонияның Минато ғылым мұражайы.
The modern interactive science museum appears to have been pioneered by Munich's Deutsches Museum (German Museum of Masterpieces of Science and Technology) in the early 20th century. This museum had moving exhibits where visitors were encouraged to push buttons and work levers. The concept was taken to the United States by Julius Rosenwald, chairman of Sears, Roebuck and Company, who visited the Deutsches Museum with his young son in 1911. He was so captivated by the experience that he decided to build a similar museum in his home town. The Ampère Museum, close to Lyon, was created in 1931 and is the first interactive scientific museum in France. Chicago's Museum of Science and Industry opened in phases between 1933 and 1940. In 1959, the Museum of Science and Natural History (now the Saint Louis Science Center) was formally created by the Academy of Science of Saint Louis, featuring many interactive science and history exhibits, and in August 1969, Frank Oppenheimer dedicated his new Exploratorium in San Francisco almost completely to interactive science exhibits, building on the experience by publishing 'Cookbooks' that explain how to construct versions of the Exploratorium's exhibits. The Ontario Science Centre, which opened in September 1969, continued the trend of featuring interactive exhibits rather than static displays. In 1973, the first Omnimax cinema opened at the Reuben H. Fleet Space Theater and Science Center in San Diego's Balboa Park. The tilted dome Space Theater doubled as a planetarium. The Science Centre was an exploratorium style museum included as a small part of the complex. This combination of interactive science museum, planetarium and Omnimax theater pioneered a configuration that many major science museums now follow. Also in 1973, the Association of Science Technology Centers (ASTC) was founded as an international organisation to provide a collective voice, professional support, and programming opportunities for science centres, museums and related institutions. The massive Cité des Sciences et de l'Industrie (City of Science and Industry) opened in Paris in 1986, and national centres soon followed in Denmark (Experimentarium), Sweden (Tom Tits Experiment), Finland (Heureka), and Spain (Museu de les Ciencies Principe Felipe). In the United Kingdom, the first interactive centres also opened in 1986 on a modest scale, with further developments more than a decade later, funded by the National Lottery for projects to celebrate the Millennium. Since the 1990s, science museums and centres have been created or greatly expanded in Asia. Examples are Thailand's National Science Museum and Japan's Minato Science Museum.
Ғылыми орталықтар
Өздерін ғылыми орталықтар деп таныстыратын мұражайлар тәжірибелі әдіспен жұмыс істеуге баса назар аударады, келушілерді эксперимент жасауға және зерттеуге ынталандыратын интерактивті көрмелерді ұсынады. Урания (Ғылым орталығы) 1888 жылы Берлинде құрылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның көптеген көрмелері, сондай-ақ Германияның бірқатар техникалық мұражайлары жойылды. 1856 жылы құрылған Сент-Луис Ғылым академиясы 1959 жылы Сент-Луис Ғылым және Табиғат тарихы мұражайын (Сент-Луис Ғылым орталығы) құрды, бірақ ғылыми орталықтар көбінесе 1960 жылдардан бастап дамыды. Ұлыбританияда көптеген орталықтар Миллиондық лотерея қорынан қаржыландырылатын Мыңжылдық жобалары ретінде құрылды. АҚШ-тағы алғашқы «ғылыми орталық» 1959 жылы құрылған Пинеллас округінің ғылым орталығы болды. Тынық мұхиты ғылым орталығы (музей емес, өзін «ғылыми орталық» деп атаған алғашқы ірі ұйымдардың бірі) 1962 жылы Сиэтлдегі Дүниежүзілік көрменің ғимаратында ашылды. 1969 жылы Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында Оппенгеймердің «Exploratorium» ашылды, ал Канаданың Онтарио штатының Торонто қаласының жанында Онтарио ғылым орталығы құрылды. 1970-ші жылдардың басында COSI Columbus, сол кезде Огайо штатының Колумбус қаласындағы Ғылым және өнеркәсіп орталығы ретінде белгілі болды, алғашқы «қалыпқа енгізу» шарасын өткізді. 1983 жылы Смитсондар институты келушілерді Мэриленд штатының Сютленд қаласындағы жаңадан ашылған Ұлттық табиғат тарихы мұражайының қолдау орталығындағы «Discovery Room» бөлмесіне шақырды, онда олар бұрын қол жеткізбеуге тыйым салынған экспонаттарды ұстап, қарастыра алды. Жаңа үлгідегі мұражайлар өзара қолдау үшін бірікті. 1971 жылы 16 мұражай директоры жаңа қауымдастық құру мүмкіндігін талқылау үшін жиналды, бұл қауымдастық қазіргі Американдық мұражайлар қауымдастығынан (қазіргі Американдық мұражайлар альянсы) гөрі олардың қажеттіліктеріне сәйкес келер еді. Нәтижесінде 1973 жылы Ғылым және технология орталықтары қауымдастығы ресми түрде құрылды, кеңсесі Вашингтон қаласында орналасқан, бірақ халықаралық ұйымдық мүшелігі бар. Еуропалық ұйым – Ecsite, ал Ұлыбританияда ғылым және зерттеу орталықтары қауымдастығы 60-тан астам ірі ғылыми ұйымның мүдделерін қорғайды. Азия-Тынық мұхиты ғылым және технология орталықтарының желісі (ASPAC) 1997 жылы құрылған қауымдастық, Азия мен Австралияның 20 елінен 50-ден астам мүшесі бар (2022 жылғы мәлімет бойынша). Олардың аймақтық серіктес ұйымдары: Латын Америкасы мен Кариб бассейніндегі ғылым мен технологияны насихаттау желісі (RedPOP), Солтүстік Африка және Таяу Шығыс ғылым орталықтары (NAMES) және Оңтүстік Африка ғылым және технология орталықтары қауымдастығы (SAASTEC). Үндістанда Ұлттық ғылым мұражайлары кеңесі Дели, Бхопал, Нагпур және Рачи сияқты бірнеше қалада ғылыми орталықтарды басқарады. Сондай-ақ, Хайдарабадтағы Бирла ғылым мұражайы және «Ғылым гаражы» сияқты бірқатар жеке ғылым орталықтары бар.
Museums that brand themselves as science centres emphasise a hands on approach, featuring interactive exhibits that encourage visitors to experiment and explore. Urania (Science Centre) was founded in Berlin in 1888. Most of its exhibits were destroyed during World War II, as were those of a range of German technical museums. The Academy of Science of Saint Louis (founded in 1856) created the Saint Louis Museum of Science and Natural History in 1959 (Saint Louis Science Center), but generally science centres are a product of the 1960s and later. In the United Kingdom, many were founded as Millennium projects, with funding from the National Lotteries Fund. The first 'science centre' in the United States was the Science Center of Pinellas County, founded in 1959. The Pacific Science Center (one of the first large organisations to call itself a 'science centre' rather than a museum), opened in a Seattle World's Fair building in 1962. In 1969, Oppenheimer's Exploratorium opened in San Francisco, California, and the Ontario Science Centre opened near Toronto, Ontario, Canada. By the early 1970s, COSI Columbus, then known as the Center of Science and Industry in Columbus, Ohio, had run its first 'camp in'. In 1983, the Smithsonian Institution invited visitors to the Discovery Room in the newly opened National Museum of Natural History Museum Support Center in Suitland, Maryland, where they could touch and handle formerly off limits specimens. The new style museums banded together for mutual support. In 1971, 16 museum directors gathered to discuss the possibility of starting a new association; one more specifically tailored to their needs than the existing American Association of Museums (now the American Alliance of Museums). As a result of this, the Association of Science Technology Centers was formally established in 1973, headquartered in Washington DC, but with an international organisational membership. The corresponding European organisation is Ecsite, and in the United Kingdom, the Association of Science and Discovery Centres represents the interests of over 60 major science engagement organisations. The Asia Pacific Network of Science and Technology Centres (ASPAC) is an association initiated in 1997 with over 50 members from 20 countries across Asia and Australia (2022). Their regional sister organisations are the Network for the Popularization of Science and Technology in Latin America and The Caribbean (RedPOP), the North Africa and Middle East science centres (NAMES), and the Southern African Association of Science and Technology Centres (SAASTEC). In India, the National Council of Science Museums runs science centres at several places including Delhi, Bhopal, Nagpur and Ranchi. There are also a number of private Science Centres, including the Birla Science Museum and The Science Garage in Hyderabad.
Жалпы сілтемелер
Каушик, Р., 1996, "Индиялық ғылыми орталықтардың оқу орталары ретінде тиімділігі: мұражай тәжірибесін жобалаудағы білім беру мақсаттарын зерттеу", жарияланбаған докторлық диссертация, Лестер университеті, Ұлыбритания.
Каушик, Р., 1996, "Ғылымға қатысы жоқ ересек келушілер ғылыми орталықтарда: олар үшін не істеуге болады?", Музеологиялық шолу, 2-том, 1-номер, 72–84 беттер.
Каушик, Р., 1996, "Ғылым музейлеріндегі денсаулық мәселелері: шолу" Пирс, С. (ред.) Музейтанудағы жаңа зерттеулер, 6-том, Athlone Press, Лондон/Атлантик таулы аймағы, 186–193 беттер.
Каушик, Р., 1997, "Ғылым музейлері/орталықтарындағы көзқарас дамуы", Жаңа Шотландия ғылым институтының мәжілістерінің материалдарында, 40-том, 2-номер, 1–12 беттер.
Kaushik, R.,1996, "Effectiveness of Indian science centres as learning environments : a study of educational objectives in the design of museum experiences", Unpublished PhD thesis, University of Leicester, UK
Kaushik, R.,1996, "Non science adult visitors in science centres: what is there for them to do? ", Museological Review, Vol. 2, No. 1, p. 72–84. Kaushik, R.,1996, "Health matters in science museums: a review" in Pearce, S. (ed.) New Research in Museum Studies, Vol. 6, Athlone Press, London/Atlantic Highlands, p. 186–193. Kaushik, R.,1997, "Attitude development in science museums/centres", in Proceedings of the Nova Scotian Institute of Science, Vol. 40, No. 2, p. 1–12.