Кіріспе

Мальталық жазушы және философ Микиел Антон Вассалли (5 наурыз 1764 12 қаңтар 1829) - Мальталық жазушы, философ және лингвист. Мальталық итальян сөздігі, Мальталық грамматика кітабы, алғашқы Мальталық протестанттық Ізгі хабарлар және өмірінің соңында Мальталық мақал-мәтелдер туралы кітап шығарды.

Өмір

Микиел Антон Вассалли 1764 жылы Жэбьюг қаласында шаруа отбасында дүниеге келді. 1785 жылы 21 жасында ол Римдегі Сапиенца университетіне шығыс тілдерін оқып кетеді. Васаллидің үйленбегеніне қарамастан, үш баласы болды.

Философия

Философиялық тұрғыдан алғанда, Вассалли өзін "жарық ғасыры" мен "Сөздер республикасының" бөлігі деп санайды. Оның зияткерлік ағартушылыққа және білімге деген құштарлығы, ресми білім берудің кең негізі және әлеуметтік және саяси жүйенің теңдік пен бауырластық қағидаттарына сай болуын аңсаған. Екінші жағынан, оның философиясында дінге немесе католик шіркеуіне қарсы ешқандай айқын қарсылық жоқ. Вассалли 1785 - 1795 жылдары Италияның Рим қаласында оқып жүргенде "Ағарту дәуірі" ілімдерімен танысады. Ол энциклопедиялықтардың негізгі еңбектерін құштарлықпен оқыған сияқты, олардың ілімдерін нақты саяси формада қарастыруға батылы барды. Римдегі оқуын аяқтағаннан кейін бір жыл өткен соң, 1796 жылы Вассалли өзінің философиялық және саяси көзқарастарын алғаш рет ашқан Мальталық латынша итальян сөздігіне кіріспе ретінде Alla Nazione Maltese (Мальта халқына) деп аталатын ашық хат жариялады. Кітапта сондай-ақ Discorso Preliminare (Арнау сөзі) кіреді, онда ол өзінің мальтий қоғамын қайта ұйымдастыруды болжады. Васалли саяси және әлеуметтік өзгерістерді көздеді. Мальтадағы ағартушылық дәуірдің философиялық ілімдерін аударып, Мальтаның контексіне қолданған ол Мальтаның мәдени бірегейлігі туралы түсінікке негізделген кең білім беру жүйесіне негізделген Мальта республикасын құруға бағытталған кең әлеуметтік реформаны жақтады. Философиялық тұрғыдан Вассаллиді түпнұсқалық ойшыл деп есептеуге болмайды, өйткені ол өзінің барлық негізгі тұжырымдары мен идеяларын қазіргі француз энциклопедистерінен және иллюминисттерінен алған, алайда оның ой еркіндігі мен философияның әлеуметтік және саяси тұрғыдан қалай өмір сүруі мүмкін екендігі туралы түсінігі маңызды деп саналуы мүмкін. Әрине, оны бірінші мальтий философтарының бірі ретінде құрметтеуге және зерттеуге болады, Джон Николас Мускаттен басқа, философияны ой мен іс-әрекеттің жаңа салаларына жеткізді.

Өлім

Васалли 1829 жылы қайтыс болды және католик шіркеуі оны жерлеуден бас тартқандықтан, ол негізінен британдықтар пайдаланатын протестанттық зиратта Мсида Бастион тарихи бағында жерленді.

Ескерткіштер

Вассаллидің туып-өскен жері Жебьюг қаласында мүсіні бар. Оның қабірі Флорианадағы 19 ғасырдың басында қалпына келтірілген протестанттық зираттың Msida Bastion тарихи бағында орналасқан.

Әдебиетте

Франс Саммут Васаллидің өміріне негізделген роман Il Ħolma Maltija (Мальталық арман) жазды. Роман The Times газетінде мальтия тілінде жазылған ең үздік әдеби шығарма деп танылды. Роман Нью-Йоркте эсперанто тілінде жарық көрді және ағылшын жазушысы Марджори Болтон оны "көпшілік шығарма" деп сипаттады. Романның негізгі тезисін Саммут Мальталық зерттеулер журналының Вассаллиге арналған санында ұсынған болатын, атап айтқанда, масондық патриоттың өмірінде маңызды рөл атқарды. Саммут сондай-ақ Мальталық мақал-мәтелдер туралы Васаллидің кітабын итальян тілінен мальталық аудармамен қайта жариялады. Джузе Аквилинаның "Тахт Тлиет Салтнит" ("Үш ереже бойынша") романы Мальта аралдарын Сент-Джон ордені, содан кейін француздар және ақырында британдықтар басқарған кездегі Васаллидің өмірін зерттейді. Васаллидің саяси тұлғасы бірқатар өлеңдерде де аталып өтіледі: Lil Mikiel Anton Vassalli ("Микиел Антон Васаллиге") - Дун Карм Псайла, Джордж Писани және Нину Кремонаның өлеңдерінің жалпы атауы. Ружар Бриффа Васаллиді "Жум ир Рабх" (Жеңіс күні) поэмасында атаған.

Музыка саласында

Әнші-күйші Манвел Мифсуд өзінің мальтиялық Vassalli әнінде оған құрмет көрсетеді. Пол Абела (музыка) мен Реймонд Махони (сөз) жазған Bastilja (Бастилия) деп аталатын мальтий рок операсы француз төңкерісінің сол кездегі мальтий аралдарына әсерін баяндайды. Микиел Антон Вассалли басты кейіпкерлердің бірі, мальтийлерді француз жолдастарына еріп, бостандық үшін күресуге шақырады.