Кіріспе

Орта ғасырлардағы Еуропадағы биді түсінуге қатысты дереккөздер шектеулі және шашыраңқы, олар суреттер мен әшекейлеулердегі қызықты бейнелерден, би болуы мүмкін бірнеше музыкалық үлгілерден және әдеби мәтіндердегі сирек кездесетін сілтемелерден құралған. Би туралы ең толық сипаттамалар Италияда 1451 жылы, яғни Батыс Еуропадағы Ренессанс басталғаннан кейін ғана пайда болды.

Италия

Данте (1265–1321) шығармаларында биге қатысты бірнеше шағын сілтемелер бар, бірақ Болоньядан шыққан әнмен айналма бидің толыққанды сипаттамасы Джованни дель Вирджилиодан (1319–1327 жылдары өркендеген) келген. Кейінірек, 14 ғасырда Джованни Боккаччо (1313–1375) «Декамерон» (шамамен 1350–1353) ішінде Флоренциядағы «карола» биін көрсетеді, онда ерлер мен әйелдер өз әндерімен немесе музыканттардың сүйемелдеуімен билейтін бірнеше бөлімдер бар. «Декамеронмен» шамамен бір уақытта Амброджио Лоренцеттидің Сиенада 1338–1340 жылдары салған фрескалар сериясы бар, олардың бірі әйелдер тобының «көпір» қозғалысын жасап, тағы бір әйелдің домбырада ойнағанын көрсетеді. Оксфорд ағылшын сөздігінің (1933) мәліметінше, «карол» термині Англияда алғаш рет 1300 жылға дейінгі қолжазбаларда әнмен бірге орындалатын осы айналма би түрі үшін қолданылған. Бұл сөз есім және етістік ретінде қолданылды, ал «карол» би түрі ретінде 16 ғасырға дейін сақталды. Ең ерте сілтемелердің бірі Роберт Брюннің 14 ғасырдың басында жазған «Handlyng Synne» (Handling Sin) еңбегінде, онда ол етістік ретінде кездеседі.

Басқа тізбек билері

Дөңгелек немесе тізбектей билер Англия, Франция және Италиядан басқа Еуропаның өзге де аймақтарында болған, онда "карол" аталымы кеңінен таралған. Бұл билер де қол ұстасып, баллада орындайтын жетекшімен бірдей стильде биленетін.

Скандинавия

Данияда ежелгі балладаларда жабық сақина биінен тізбек биіге айналуы туралы айтылады. Шамамен 1400 жылғы Зеландиядағы Орслев шіркеуіндегі фрескада тоғыз адам – ерлер мен әйелдер – қатарласып билеп тұрған сурет бейнеленген. Би жетекшісі мен тізбектегі басқалары гүл шоқтарын ұстап тұр. Дания балладаларында нақты аталатын екі би осы типтегі қатар билер болып есептеледі: "Кеңсе биі" және "Бақытты биі", соңғысы әйелдер биі болуы мүмкін. Швецияда да орта ғасырлық әндерде жиі би туралы айтылады. Ұзын тізбек құрылып, жетекші шумақтарды оқып, ритмді белгілейді, ал қалған бишілер хорға қосылады. Бұл "Ұзақ билер" Швецияда қазіргі күнге дейін сақталған. Норвегияда да орта ғасырларда осы сияқты ән-би түрі болған болуы мүмкін, бірақ тарихи жазбалар табылмаған.

Орталық Еуропа

Германияда дәл осы би "Reigen" деп аталды және ерте христиандық мерекелердегі құлшылық билерінен пайда болған болуы мүмкін. Шіркеу билеушілері шіркеудің айналасында немесе отқа билеуді жиі айыптады, бұл оның қаншалықты танымал екенін көрсетеді. 8-10 ғасырларда Германияның түрлі қалаларында билеу мен ән айтуға тыйым салған шіркеу және азаматтық лауазымды тұлғалардың жазбалары сақталған. Тағы да, әншілер процессиясында жетекші өлеңді айтса, ал қалған бишілер хорды орындады. Оңтүстік Тирольдегі Рункельштейн қамалында 14 ғасырдың соңғы жылдары бірнеше фреска жасалды. Фрескалардың бірінде Польшаның Елизаветасы, Венгрия королевасы тізбек биін басқаратын сурет бейнеленген. Дөңгелек билер бүгінгі Чехия Республикасы аумағында да кездесетін. Билердің сипаттамалары мен суреттемелерін шіркеу тізілімдерінен, жылнамалардан және 15 ғасырдағы Бохуслав Хасиштейнский з Лобковичтің еңбектерінен табуға болады. Билер көбінесе ауылдың жасыл алаңдарындағы ағаштардың айналасында орындалса, 14 ғасырдан бастап би билеуге арналған арнайы үйлер пайда болды. Польшада да ең алғашқы ауылдық билер дөңгелек немесе қатар болып, қатысушылардың ән айтуымен немесе қол соғуымен бірге өтті.