Орта ғасырдағы Еуропа билерінің тарихы: деректер мен сипаттамалар
Medieval dance
Орта ғасырдағы Еуропа биі: көздер, суреттер, музыка, әдебиеттік сілтемелер. 1451 жылғы Италиялық сипаттамалар, Данте, Боккаччо еңбектерінен мәліметтер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орта ғасырлардағы Еуропадағы биді түсінуге қатысты дереккөздер шектеулі және шашыраңқы, олар суреттер мен әшекейлеулердегі қызықты бейнелерден, би болуы мүмкін бірнеше музыкалық үлгілерден және әдеби мәтіндердегі сирек кездесетін сілтемелерден құралған. Би туралы ең толық сипаттамалар Италияда 1451 жылы, яғни Батыс Еуропадағы Ренессанс басталғаннан кейін ғана пайда болды.
Sources for an understanding of dance in Europe in the Middle Ages are limited and fragmentary, being composed of some interesting depictions in paintings and illuminations, a few musical examples of what may be dances, and scattered allusions in literary texts. The first detailed descriptions of dancing only date from 1451 in Italy, which is after the start of the Renaissance in Western Europe.
Италия
Данте (1265–1321) шығармаларында биге қатысты бірнеше шағын сілтемелер бар, бірақ Болоньядан шыққан әнмен айналма бидің толыққанды сипаттамасы Джованни дель Вирджилиодан (1319–1327 жылдары өркендеген) келген. Кейінірек, 14 ғасырда Джованни Боккаччо (1313–1375) «Декамерон» (шамамен 1350–1353) ішінде Флоренциядағы «карола» биін көрсетеді, онда ерлер мен әйелдер өз әндерімен немесе музыканттардың сүйемелдеуімен билейтін бірнеше бөлімдер бар. «Декамеронмен» шамамен бір уақытта Амброджио Лоренцеттидің Сиенада 1338–1340 жылдары салған фрескалар сериясы бар, олардың бірі әйелдер тобының «көпір» қозғалысын жасап, тағы бір әйелдің домбырада ойнағанын көрсетеді. Оксфорд ағылшын сөздігінің (1933) мәліметінше, «карол» термині Англияда алғаш рет 1300 жылға дейінгі қолжазбаларда әнмен бірге орындалатын осы айналма би түрі үшін қолданылған. Бұл сөз есім және етістік ретінде қолданылды, ал «карол» би түрі ретінде 16 ғасырға дейін сақталды. Ең ерте сілтемелердің бірі Роберт Брюннің 14 ғасырдың басында жазған «Handlyng Synne» (Handling Sin) еңбегінде, онда ол етістік ретінде кездеседі.
Dante (1265–1321) has a few minor references to dance in his works but a more substantive description of the round dance with song from Bologna comes from Giovanni del Virgilio (floruit 1319–1327). Later in the 14th century Giovanni Boccaccio (1313–1375) shows us the "carola" in Florence in the Decameron (about 1350–1353) which has several passages describing men and women dancing to their own singing or accompanied by musicians. Approximately contemporary with the Decameron are a series of frescos in Siena by Ambrogio Lorenzetti painted about 1338–40, one of which shows a group of women doing a "bridge" figure while accompanied by another woman playing the tambourine. According to the Oxford English Dictionary (1933) the term "carol" was first used in England for this type of circle dance accompanied by singing in manuscripts dating to as early as 1300. The word was used as both a noun and a verb and the usage of carol for a dance form persisted well into the 16th century. One of the earliest references is in Robert of Brunne's early 14th century Handlyng Synne (Handling Sin) where it occurs as a verb.
Басқа тізбек билері
Дөңгелек немесе тізбектей билер Англия, Франция және Италиядан басқа Еуропаның өзге де аймақтарында болған, онда "карол" аталымы кеңінен таралған. Бұл билер де қол ұстасып, баллада орындайтын жетекшімен бірдей стильде биленетін.
Circle or line dances also existed in other parts of Europe outside England, France and Italy where the term carol was best known. These dances were of the same type with dancers hand in hand and a leader who sang the ballad.
Скандинавия
Данияда ежелгі балладаларда жабық сақина биінен тізбек биіге айналуы туралы айтылады. Шамамен 1400 жылғы Зеландиядағы Орслев шіркеуіндегі фрескада тоғыз адам – ерлер мен әйелдер – қатарласып билеп тұрған сурет бейнеленген. Би жетекшісі мен тізбектегі басқалары гүл шоқтарын ұстап тұр. Дания балладаларында нақты аталатын екі би осы типтегі қатар билер болып есептеледі: "Кеңсе биі" және "Бақытты биі", соңғысы әйелдер биі болуы мүмкін. Швецияда да орта ғасырлық әндерде жиі би туралы айтылады. Ұзын тізбек құрылып, жетекші шумақтарды оқып, ритмді белгілейді, ал қалған бишілер хорға қосылады. Бұл "Ұзақ билер" Швецияда қазіргі күнге дейін сақталған. Норвегияда да орта ғасырларда осы сияқты ән-би түрі болған болуы мүмкін, бірақ тарихи жазбалар табылмаған.
In Denmark, old ballads mention a closed Ring dance which can open into a Chain dance. A fresco in Ørslev church in Zealand from about 1400 shows nine people, men and women, dancing in a line. The leader and some others in the chain carry bouquets of flowers. Two dances specifically named in the Danish ballads which appear to be line dances of this type are The Beggar Dance, and The Lucky Dance which may have been a dance for women. In Sweden too, medieval songs often mentioned dancing. A long chain was formed, with the leader singing the verses and setting the time while the other dancers joined in the chorus. These "Long Dances" have lasted into modern times in Sweden. A similar type of song dance may have existed in Norway in the Middle Ages as well, but no historical accounts have been found.
Орталық Еуропа
Германияда дәл осы би "Reigen" деп аталды және ерте христиандық мерекелердегі құлшылық билерінен пайда болған болуы мүмкін. Шіркеу билеушілері шіркеудің айналасында немесе отқа билеуді жиі айыптады, бұл оның қаншалықты танымал екенін көрсетеді. 8-10 ғасырларда Германияның түрлі қалаларында билеу мен ән айтуға тыйым салған шіркеу және азаматтық лауазымды тұлғалардың жазбалары сақталған. Тағы да, әншілер процессиясында жетекші өлеңді айтса, ал қалған бишілер хорды орындады. Оңтүстік Тирольдегі Рункельштейн қамалында 14 ғасырдың соңғы жылдары бірнеше фреска жасалды. Фрескалардың бірінде Польшаның Елизаветасы, Венгрия королевасы тізбек биін басқаратын сурет бейнеленген. Дөңгелек билер бүгінгі Чехия Республикасы аумағында да кездесетін. Билердің сипаттамалары мен суреттемелерін шіркеу тізілімдерінен, жылнамалардан және 15 ғасырдағы Бохуслав Хасиштейнский з Лобковичтің еңбектерінен табуға болады. Билер көбінесе ауылдың жасыл алаңдарындағы ағаштардың айналасында орындалса, 14 ғасырдан бастап би билеуге арналған арнайы үйлер пайда болды. Польшада да ең алғашқы ауылдық билер дөңгелек немесе қатар болып, қатысушылардың ән айтуымен немесе қол соғуымен бірге өтті.
The same dance in Germany was called "Reigen" and may have originated from devotional dances at early Christian festivals. Dancing around the church or a fire was frequently denounced by church authorities which only underscores how popular it was. There are records of church and civic officials in various German towns forbidding dancing and singing from the 8th to the 10th centuries. Once again, in singing processions, the leader provided the verse and the other dancers supplied the chorus. In southern Tyrol, at Runkelstein Castle, a series of frescos was executed in the last years of the 14th century. One of the frescos depicts Elisabeth of Poland, Queen of Hungary leading a chain dance. Circle dances were also found in the area that is today the Czech Republic. Descriptions and illustrations of dancing can be found in church registers, chronicles and the 15th century writings of Bohuslav Hasištejnský z Lobkovic. Dancing was primarily done around trees on the village green but special houses for dancing appear from the 14th century. In Poland as well the earliest village dances were in circles or lines accompanied by the singing or clapping of the participants.