Кіріспе
Гавайлық жекпе-жек өнері Капу Куиалуа; Kuʻialua; немесе Луа; - сүйектерді сындырып, буындық бұғаздарды, лақтыруларды, қысым нүктесін басқаруды, соққыларды, әр түрлі қаруларды қолдануды, майдан стратегиясын, ашық мұхитпен соғысуды, сондай-ақ еуропалықтардан әкелінген атыс қаруын пайдалануды негізге алған ежелгі гавайлық жекпе-жек өнері.
Kapu Kuialua; Kuʻialua; or Lua; is an ancient Hawaiian martial art based on bone breaking, joint locks, throws, pressure point manipulation, strikes, usage of various weapons, battlefield strategy, open ocean warfare as well as the usage of introduced firearms from the Europeans.
Шығуы және ежелгі қолданылуы
Касталық жүйе мен әртүрлі жекпе-жек өнерін Гавай аралдарына 1300-ші жылдары келген Таити отаршылары енгізді. Коа жауынгерлер тобы "Қара белбеу" журналымен Куиалуаның жауынгерлік өнерін жасаған деп танылған. "Куиалуа" деген атау сөзбе-сөз "екі рет соққы" дегенді білдіреді. Кейіннен бұл жекпе-жектің құдайына осы есім берілді. Ал Куиалуаға тек алимдер (асылдар) сияқты кәсіби жауынгерлер, күзетшілер және патша отбасыларының мүшелері ғана үйренген. Соғыс кезінде макаайнана (қазақтар) да күрестік өнердің негізгі қозғалыстары мен функцияларын үйретті. Бұл өнердің ежелгі жауынгерлері өздерін кокос майының жұқа қабатымен жауып, денесіндегі барлық түктерді алып тастайтын, сонда олар шайқаста ұсталып қалмау үшін қашып құтыла алатын. Луа иелері үшін 'ōlohe сөзі сөзбе-сөз "шашсыз" дегенді білдіреді. Коа 1810 жылы Ұлы Камехамехаға аралдарды біріктіруге көмектесті. Луа тек патшаның құрмет сақшылары ғана орындайтын, ал басқаларға оны үйренуге тыйым салынған.
Қазіргі заман
Оахуда өмір сүрген кезде Камехамеха II осы өнердің жойылуына жол бермеу үшін үш Луа мектебін (па куиалуа деп аталады) құрды. Бір мектепті Хахакеа, екіншісін Намаками, ал үшіншісін Напуауки және оның көмекшілері оқытты. Напуауки мектебінде, ең танымал болса керек, 24 ұл оқыған, соның ішінде Кекуанаоа және Камехамеханың сотының Джон Папа Ии. Луада қолданылатын кейбір әдістер 1920 жылдары Хенри Оказакидің Хиллода дамытқан танзан-рю джуджуцуға енгізілген. 1960 жылдары спортты көпшілікке таныту, бұл даулы іс, өйткені бұрын жауынгерлік өнер сырттан келгендерге үйретілмейтін. Олохе Соломон Кайхевалудың тікелей шәкірттері: Куму Луа Карлос Делеон, Куму Луа Майк Виттл, Куму Луа Мишель Ману, Куму Луа Ханс Ингебретсен, Куму Луа Джеймс Муро, Куму Луа Исидро Трухильо, Куму Луа Тим МакГуайр, Куму Луа Рон Бернс, Куму Луа Грег Шэнер.
Стиль ерекшеліктері
Lua жекпе-жек стилі сүйектерді сындыруға, буындарды бекітуге, лақтыру, қысым нүктесін басқаруға, соққыларға, әр түрлі қаруларды қолдануға, майдан стратегиясына, ашық мұхитпен соғысуға және атыс қаруын қолдануға негізделген. Луаның қазіргі заманғы түрі қазіргі заманға сай өзгертілді, алайда өнердің дәстүрлі рухы сақталған. Гавай аралдарының тума жерлестері қолданған қарулар бір кезде негізінен өнер түріне бағытталған болуы мүмкін, өйткені қаруын жоғалтқан жауынгер Куиалуаның қолмен қолға стильдеріне жүгінуі керек.
Оқыту әдістері
Оқу әдістері: найза ұстап, серфингпен және "мана" немесе өмір күшін шоғырландырумен айналысу. Бұл энергия қытай тіліндегі ци немесе жапондық жекпе-жек өнеріндегі ки сияқты сипатталады. Бұл энергияны мақсат ету үшін цигун жаттығуларына ұқсас жаттығулар жасалады.
Қазіргі заманғы сілтемелер
Луа "Kekoa (The Warrior) " сериясында, "Hawaii Five O" сериалының үшінші маусымының 16-шы сериясында көрінді.