Кіріспе

Мардж Пирсидің 1976 жылғы романы Уақыт шетідегі әйел - американдық жазушы Мардж Пирсидің 1976 жылғы романы. Ол утопиялық болжамды ғылыми фантастиканың классигі және феминисттік классика деп саналады. Романды алғаш Альфред А. Кнопф баспасы шығарған. Пирси бұл романды жазу үшін бірнеше илхамға ие болады, мысалы, утопиялық зерттеулер, технобилім, әлеуметтену және әйелдер фантазиясы. Пирсидің утопиялық романдарының басты суреттерінің бірі Платонның "Республикасы" болып табылады. Пирси романды "егер ғана" деп сипаттайды Пирси тіпті Уақыт шетідегі әйелді және оның тағы бір утопиялық романдарын салыстырады Ол, ол және ол оның артындағы тақырыптар мен илхамдарды талқылау кезінде.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

1970 жылдары, Испанияның Гарлем қаласында тұратын, кедей, бірақ ақылды отыз жеті жастағы Мексикалық америкалық Консуэло "Конни" Рамос, өзінің күдікті қылмыскерлік бейімділіктеріне байланысты Нью-Йорктегі психикалық ауруханада әділетсіз қамауға алынған. Ол жақында есірткіге байланысты балаларды қараусыз қалдырғаннан кейін психикалық ауруханада ерікті түрде ұсталғаннан кейін босатылды, бұл оның қызын асыраушысынан айыруға әкелді. Кони 1970 жылдардағы Нью-Йорк қаласының мемлекеттік қамқорлық және бала күтімі лабиринтіне түседі. Ол бірінші сахнадан кейін немересі Долиді (Долорес) одан қорғап жатқанда оны соққыға ұшыратып, оның немересі марионеткісі зорлық-зомбылық әрекеттері үшін қайтадан мәжбүрлейді. Доли Конидің қорғауын сұрады, өйткені оны суминг заңсыз аборт жасауға мәжбүрледі. Конидің басты қабілеттерінің бірі - оның көрегендігі мен жанашырлығы. Нәтижесінде, Конни бірнеше уақыт бойы болашақтағы тұлғамен қарым-қатынас жасай бастады: Люциенте есімді андрогинді жас әйел. Кони өзінің көріністерін және байланысын сақтайды, олар психиатриялық ауруханада қатты есірткіге толы болғанымен, одан сайын шынайы болып келеді, бұл Беллвью мен сол кезеңдегі басқа психиатриялық мекемелерге негізделген. Лусиенте - бұл болашақтан уақыт саяхаттау (күні 2137 деп берілген), онда 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басындағы радикалды қозғалыстардың саяси және әлеуметтік күн тәртібінің бірқатар мақсаттары орындалды. Экологиялық ластану, патриархат, үйсіздік, гомофобия, расизм, этноцентризм, фаллогоцентризм, сексизм, таптық бағынушылық, азық-түлік әділетсіздігі, тұтынушылық, империализм және тоталитаризм осы әлемде тиімді түрде шешілді, ол анархизмнің еркін нұсқасында үкіметтік орталықтандырылмаған. Бұл қазіргі 70-жылдардағы жағдайға қарама-қайшы, онда пациенттер "құлықшыл", "қасиетсіз", "ақылсыз" және т.б. Олардың әділетсіз және қатты қабатталған таптық, нәсілдік және гендерлік қоғамға берген жауабы негізінде болашақ тұрғындар үлкен жеке еркіндікке ие болады және бір-бірін өзін-өзі бақылауға және барлық әлеуметтік жағдайларда жеңіске жетудің жолдарына үйретеді. Әсіресе, ерік-жігер мен ерік-жігер, психикалық институционализация және басқалардың қалаулы әрекеттеріне араласу тақырыптары утопиялық болашақтың көрінісі үшін маңызды. Конниді Луциенто Маттапоисетттің аграрлық, табысты бөлісу қауымдастығына таныстырады, онда балалар өздерін және өздерінің ақыл-ойы мен сезімдерін ерте кезден бастап ("білуде") медитация түрін жүзеге асыру арқылы жақсы білуге шақырылатын мәдениетте өседі. әлеуметтік келісімге қызмет ету және басқалармен үстемдік немесе бағыныштылықсыз қарым-қатынас жасау мүмкіндігі. Бұл тапсыз, гендерлік бейтарап (гендерлік емес сын есімдер қолданылады, атап айтқанда "үш" немесе "адам" үшін "ол" немесе "ол"), нәсілдік айырмашылықты растайтын қоғам егжей-тегжейлі сызылған, оның ішінде мүмкіндігінше билік айырмашылығын жоюға арналған кездесулер мен талқылаулар құрылымдары, технологияны тек әлеуметтік игілік үшін кеңінен пайдалану, бизнес пен корпоративтік күн тәртібін әлеуметтік әділеттілік пен барлық адамдардың жекелігін құрметтеу үшін жалпы жоспарлаумен ауыстыру. Қалалар мен өңірлер арасындағы даулар талқылау және идеялардың бәсекелесуі арқылы бейбіт жолмен шешіледі, жеңімпаздар әр жағдайда достық қарым-қатынасты сақтау үшін "үлкен партияны" тастауға немесе басқаша жеңілгендерді татуластыруға міндетті. 1970 жылдары жеке адамның еркіндігіне баса назар аударуды кейде көруге болады: әр адам жеке шатырда немесе бір бөлмелі үйде тұрады, ал балаларды жеке адамның құрсағынан тыс дамытады және оларды тек жеткіншекке дейін күзететін және үйрететін үш "ана" (ерлі-берлі жынысты) қабылдайды; әр адам өз атын таңдайды, сонымен қатар әр адамның оқу мен жұмыс саласын, сондай-ақ әр қоғамдастықтан қашан шығуға немесе жаңасына қосылуға болады; толық еркіндік адамның психикалық және эмоционалдық таңдауларына да қолданылады: осы болашақтағы әлемде адам санаторийге барабар және сыртқа шыға алады, әртүрлі терапияға кіре алады немесе шыға алады немесе басқа жолмен психикалық үзіліс алады, және басқа ешкімнің бұл туралы өз атынан таңдау құқығы жоқ. Адамның жұмыс саласы өзіндік таңдауы, ал дикта өмір жолы мен адамның ақыл-ой немесе эмоционалдық қалауларына, қажеттіліктеріне және қабілеттеріне қатысты қолданылады: "Адам жасай алмайтын нәрсені істемеуі керек" және "Адам істеуі керек нәрсені істеу кер�...

Әлеуметтік трансформация

Пирсидің утопиялық көзқарасының мәні - қоршаған ортаның құлдырауы мен соғыстан кейін жойылған қазіргі өркениеттен кейін қол жеткізілген әлеуметтік трансформация. "Қазіргі қоғамды утопияға айналдыру - бұл тек таңдау және шекарадан өту арқылы қол жеткізілетін қауіпті кәсіпорын". Романда сипатталған болашақ әлеуетті қоғамның Mattapoisett сипаттамалары олардың ұжымдық күресі олардың теңгерімді өмір салтына әкелгенін және ұжымдық іс-әрекет олардың жақсы қарым-қатынаста болуына әкелгенін атап көрсетеді. "Пирсидің белсенділікпен айналысуының ең маңызды бөлігі - жеке іс-әрекет пен тарихи өзгерістердің арасындағы негізгі байланыс. Революция болмай қалмайды. Бұл өзгерістер процесі, ол үшін қажетті жағдайлар болуы мүмкін және белгілі бір тарихи сәттерде оңай болады, бірақ жеке міндеттеме мен күрессіз ол мүлдем болмайды". Оқырманға Маттапоист пен оның тұрғындарының өзін-өзі анықтауы шындық па, әлде Конидің қиялынан шыққан ма, соны шешу қалды. "Коннидің көзқарастарының шынайылығын екіжақты етіп көрсету арқылы мәтін утопиялық ойлаудың идеализміне күмән келтіреді, сонымен қатар әлеуметтік өзгерістер идеялар әлемінен басталатынын көрсетеді". Роман психикалық аурулар мен ауруханаларды кеңінен сынға алады, еркін ерік проблемасын алдыңғы қатарға шығарады, сондай-ақ психикалық сауықтыру мен әлеуметтік реформаның баламалы жолдарын ұсынады. Романның барысында Пирси зорлық-зомбылық - өзгерістердің басты жолы екенін көрсетеді. Конидің жүйеге қарсы көтерілісі сәтсіз аяқталса да, ол басқаларды күресуді жалғастыруға талпындырды. Бұл жалпы тақырып 1970 жылдары феминисттер мен басқа да белсенді топтар әлеуметтік өзгерістер үшін күрескен кездегі өмірмен байланысты.

Феминизм

Пирси Маттапойсеттті утопия емес деп сипаттады, өйткені ол қол жетімді. Ол жерде қазір қолжетімді емес көкпеден басқа ештеңе жоқ. Бұл утопия емес, әрине, бұл өте қасақана емес, өйткені ол таңғажайып жаңалық емес. Бұл идеялар негізінен әйелдер қозғалысының идеялары". Маттапоисттегі әр кейіпкердің Конидің қазіргі әлемінде өзінің теңдесі бар, олар жеке күштің айырмашылығын, демек, өзін-өзі іске асыру мүмкіндіктерін қарама-қарсы қояды. Мысалы, Конидің досы Скип, оның әкесі гомосексуалист болғандықтан психиатриялық мекемеге жіберілген, оны Джекреббит, бисексуал адам ретінде еске салады, ол Маттапоисетте тек қана қабылданбады, сонымен қатар өте танымал. Дәрігерлердің бәрі ер адамдар болатын психикалық ауруханадан айырмашылығы, Маттапоисетте әйелдердің емдеуде ерекше дәстүрі мен рөлі бар, ал билік орындары ерлер мен әйелдер арасында бірдей ауысады. Тіпті ата-ананың дәстүрлі өкілеттігі де жойылып, ана болу тәжірибесі әйелдер мен ерлер арасында бөлінеді, өйткені технология балаларды механикалық инкубаторда жүктілікке жеткізу үшін әзірленді және ерлерге емшек сүтімен тамақтандыруға мүмкіндік берілді. Ана болу - әрбір ата-ананың жынысына қарамастан, тең бөлісетін міндеті. "Оған қоса, сыншылар романды академиялық ортадағы догматикалық феминизм мен аналық міндет арасындағы қақтығыстың аллегориясы ретінде қарастырды". Феминисттік футуристер Пирсидің романның сызықтық емес және күрделі құрылымы феминизмге қатысты кеңірек пікірталасқа әкеледі деп айтады. Бұл идея болашаққа арналған феминисттік шешімдермен айналысу үшін, өткендегі проблемаларды шешу керектігін көрсету үшін айтылады.

ЛГБТКИА+ теңдігі

Квир кейіпкерлер идеясы романның барлық бөлігінде Скип, ДжекКабит және Луциентемен көрінеді. Пирси Скиптің гей болғаны үшін психиатриялық ауруханаға баруын көрсетеді, бұл оның басқа адамдармен күресуін жалғастыратынын көрсетеді. Сонымен қатар, Люсьентедің Дианамен ерекше қарым-қатынасы бар. Пирси бұл роман арқылы квир кейіпкерлердің күресі арқылы квирлер үшін алға басудың бар екенін көрсетеді. Кони Маттипосеттегі квир кейіпкерлерге қатысты саяхатқа шығады, өйткені ол гендерлік рөлдерді балалардың ата-аналарына байланыстырады. Бұл Лусиентемен дәлелденген, өйткені олар квирлік қарым-қатынаста болған кезде еркек және әйел қасиеттеріне ие. Көп ұзамай Конни осы идеяға бейімделеді және қазіргі заманнан шыққан патриархалды идеалдарды тастап, гомосексуализмді қабылдауға кіріседі. Пирсидің Коннидің Маттипоисетттің гомосексуалды қарым-қатынастарына бейімделуін суреттеуі арқылы Пирсидің романдағы квирлік прогресін көрсетуді жалғастырады.

Әдеби мәні және қабылдануы

Алғашқы сын-пикирлер романды қызықты, қызықты және әдемі жазылған, сонымен қатар полемикалық және дидактикалық деп атады. Пирсидің утопиясы "экологиялық даналық, қоғамдастық, андрогиния, ырым-жырым, ақымақтыққа құрмет, меншіксіздік және т.б. қарсы мәдениет / қозғалыстың әрбір идеалын сөзбе-сөз бейнелеуі" үшін белгілі болды. Сол кезде, алпысыншы жылдарды артта қалдырып, американдық романдар әдетте апокалиптикалық сезіммен бөлісті, "ежелгілер толығымен қирағаннан кейін жаңа әлеуметтік және рухани шаралар қандай болады?" деп сұрады. Осыған байланысты Роджер Сэйл Нью-Йорк Таймс газетінде "Уақыт шеті" атты кітапта жаңа ештеңе таппады, ол кітапты еліктеуші және туынды деп атады және "негізгі құралдар - бұл өте таныс аппараттар, психикалық аурухана және болашақтың утопиялық қоғамы" деп атап өтті. Академиялық шолулар, дегенмен, романды 1970-ші жылдардың ортасындағы маңызды инновациялық көркем шығармалардың қатарына қосты, олардың барлығы белгілі бір түрде "жаңа сананы" сипаттайды, "бірақ олар әрқашан ықтималдық техникасын қолданбайды, және олардың өкілдік етуші кейіпкерлерінің мифтік өлшемдеріне қарамастан". "Уақыт шегіндегі әйел" "Мэттапойсеттің утопизмін Коннидің нақты әлемін бейнелеген антиутопиялық реализммен жақсы қарама-қайшылықта". Роман дистопия, болжамды көркем әдебиет және фантастикалық эпизодтармен реалистік көркем әдебиет ретінде талданады. Кітапты жиі басқа феминисттік утопиялық немесе антиутопиялық фантазиялармен салыстырады, мысалы, Урсула К. Ле Гуиннің "Қиындықтың құлдырауы" және "Қараңғылықтың сол қолы", Джоанна Расстың "Әйел адам", Анжела Картердің "Жаңа кештің құмарлығы" және Маргарет Атвудтың "Қызметші қыздың ертегісі".