Кіріспе

Папуа-Жаңа Гвинеяда сөйлейтін сепик тілі Папуа-Жаңа Гвинеяның Сепик өзені бассейні аймағында тұратын имас халқының тілі. Ол төменгі сепик тілдер тобының мүшесі. Емес тілін сөйлейтін 250 300 адам Караури өзені деп аталатын Сепик өзенінің қонысынан шыққан Арафунди өзенінің төменгі ағысындағы екі ауылда тұрады. Келесі мысалда /ntuk/ жұрнағы әрекеттің алыс өткенде орын алғанын көрсетеді, содан кейін /mpun/ дaтив жұрнағы келеді:

Реалистік емес көңіл-күй

Имаста реалистік және ириалистік оқиғалар арасында айтарлықтай айырмашылық бар, бұл уақыт жұрнақтарындағы негізгі айырмашылықты білдіреді. Әсіресе, / k / деген сөздің жалғауы "нақты уақыт үзілісінен тыс жерде орналасқан оқиғаларды білдіреді: олар толықтай уақытсыз болуы керек, аңыздық өткенде немесе белгісіз болашақта". Иреалистік жұрнақ әсіресе Има аңыздарында жиі кездеседі. Емес, бұл сөздерді Емесдің бір мәтінінен алғандай қарастырайық:

Шын оқиғалар үшін тендерлер

Имас шын оқиғалар үшін сегіз уақыт бар, олар афикстермен ерекшеленеді. Өткен заманның үш түрі бар: жақын өткен, шамамен бір күн бұрын болған оқиғаларды сипаттау үшін қолданылады; алыс өткен, бұл аңыздық өткеннен бастап үш немесе төрт күн бұрынға дейін созылады; және алыс өткен, бұл жақын және алыс өткен аралығындағы оқиғаларды сипаттайды. Жақын өткендегі жұрнақ - / nan / ең негізгі түрінде. Ескі заманның негізгі суффикстері /ntuk/ және /ntut/. Алыс өткенде /kia/ қосымша қосымшасымен қосылған алыс өткен суффиксі қолданылады (осылайша оның суффиксі /kiantuk/ немесе /kiantut/). Үш қазіргі заманды аспектілік айырмашылықтар, яғни іс-әрекеттің аяқталу деңгейі ерекшелейді: қазіргі кемелділік аяқталған оқиғаларды сипаттайды; қазіргі кемелсіздік жалғасып жатқан оқиғаларды сипаттайды; және қазіргі әдеттегі адамдар күнінің жоспарланған бөлігі ретінде үнемі болатын оқиғаларды сипаттайды. Қазіргі перфективті суффикстің ең негізгі түрі / r /, бірақ көп алломорфты өзгерісі бар. Қазіргі кездегі кемелсіздік /na/ нақты префиксімен және /nt/ жұрнағымен ең негізгі түрінде көрсетіледі. Қазіргі әдеттегі негізгі форма / war/ жұрнағын қолдану арқылы жасалады. Екі болашақ заман, жақын болашақ және алыс болашақ, ертең болатын оқиғаларды болашақта болатын оқиғалардан ажыратады. Жақын болашақ жұрнағы / kia /, және сөздің соңғы орнында / k / irrealis жұрнағы немесе басқа жұрнақтар болса, / nt / қазіргі жұрнағы болады. Бұл жұрнақтар /na/ немесе /ka/ модальдық префиксімен бірге болуы тиіс. Алыс болашақтың негізгі жұрнағы /kr/.