Атауы

Сума көбінесе Джуманос терминіне кіреді. Олардың есімдері Бума, Суна, Зума, Зумана деп жазылған.

Жеке тұлға және өмір сүру

Батыс Техас пен Мексиканың солтүстігінде Рио-Гранде өзенінің маңында өмір сүрген жергілікті халықтардың күрделі араласқандығы туралы түсініксіздік кең тараған. Олар көбінесе Джумано деп аталады, бұл атау тек Тексастың Пекос өзені мен Кончо өзені аңғарларында өмір сүрген, бірақ Рио-Гранде аңғарындағы адамдармен саяхаттап, сауда жасаған жазық үндістеріне ғана қолданылуы мүмкін. Ла-Хунта-де-лос-Риос (La Junta de los Rios) - Рио-Гранде мен Рио-Конхос өзендерінің қиылысы. Ла-Хунта индеецтері бір этносқа жататын және бір тілде сөйлегені немесе тілдер мен халықтардың араласқандығы белгісіз. Сондай-ақ, олардың көбірек көшпелі Джуманомен туыстығы бар-жоғы белгісіз. Ла-Хунтадан Рио-Гранде өзенінің жоғарғы жағында сума деп аталатын халықтар, ал Ел-Пасодан солтүстікке қарай Мансо үндістері болды. Мансо мен Суманың мәдениеттері ұқсас болған көрінеді, бірақ олардың бір немесе ұқсас тілдерде сөйлейтіні белгісіз. Бір теория бойынша, испандықтар келгенде Эль-Пасо мен Ла-Хунта аймақтарындағы үндістер араласып кеткен, ал испандықтар оларды "әкімшіліктің жеңілдетілуі және бақылаудың күшейуі" үшін топтарға бөлген. Керісінше, Мансо, Сума, Джумано және Ла Хунта үндістері испандықтардың қатерлі әсеріне және құл шабуылдары мен еуропалық ауруларға байланысты олардың азайып бара жатқан халқына қарсы әрекет ретінде араласып кеткен болуы мүмкін. Сума, кем дегенде қыста, Рио-Гранде өзенінің 130 милі (209 км) бойымен (соңғы ағысы) Ел-Пасодан оңтүстік-шығысқа қарай өмір сүрді. Олардың аумағы Рио-Гранде аңғарынан батысқа қарай шамамен 200 миль (322 км) болашақ Жанос және Нуэво Касас Грандес, Чиуауа муниципалитеттеріне дейін созылды. Шиуауаның солтүстік-батысындағы Янос және Жокомес тайпалары, ықтимал, Сумамен жақын туысқан. Сума аңшы-жинақшы ретінде тұрақты мекендеген жерлері болған жоқ. Жаз бойы олар шағын топтарға бөлініп, осы аумақтың өсімдік және жануарлар ресурстарын пайдалану үшін таралады. Сума, ертедегі келушілер "аңшылар; олар аңның барлық түрлерін, жабайы бауырымен жорғалаушыларды, ал бұталар мескит бұршақтарды, туна мен басқа да кактус жемістерін, тамырларды, тұқымдарды және ерекше емес аңдарды жейді. Олардың егін шаруашылығы туралы еш білімі жоқ, тұрақты үйлері, мал шаруашылығы жоқ, олар алаңсыз өмір сүреді". Сумалар сондай-ақ олардың ауыл шаруашылығымен айналысатын көршілері - Сонораның батысындағы Опатаға шабуыл жасады.

Тіл

Сума тілінің түрі белгісіз. Ғалымдар бұл ауызша ауызшаның ацтек тілдері тұқымдасына жататындығын болжаған. Джек Д. Форбс олардың тілі Оңтүстік Атабаска тілі (Апачи) деп ұсынды, бірақ бұл байланыс олардың апачилермен кейінгі байланыстарынан туындаған.

XVI ғасыр

Сума саяси жағынан бірікпеген, керісінше, әрқайсысы тәуелсіз әрекет еткен, өзара тығыз байланысты автономды топтар мен суб-тайпалар тобы. Сумамен 1535 жылы Cabeza de Vaca кездескен болса керек, бірақ оларды алғаш рет нақты атаған 1583 жылы Антонио де Эспехо болды, оларды Кагуатес деп атады. Оны Рио-Гранде өзенінің маңында мыңнан астам адам жылы қарсы алды.

17 ғасыр

Сума атауы алғаш рет 1630 жылы айтылған. Сол кезде Сума Сонорадағы Опатамен соғысып, францискандықтар миссиясын қауіпке тікті. 1659 жылы қазіргі уақыттағы Сьюдад-Хуарес қаласының орталығында Мансо мен "Зумана" үшін миссионерлік қызмет құрылды, ал 1663 жылы олар үшін Чиуауа қаласының маңында тағы бір миссионерлік қызмет құрылды. Кейбір сума, мансо және жумано тайпалары апачилердің шабуылынан қорғануды испандықтардан сұраған. Басқалары көшпелі өмір салтын жалғастырып, апачтарға қосылды. 1680 жылы Эль-Пасодағы миссионерлер 2000-нан астам индейлерге, соның ішінде сумаларға қызмет етті. Бірақ Нью-Мексикодағы Пуэбло көтерілісі қосымша 2000 испандықтар мен одақтас үндістерді Эль-Пасоға бас сауғалауға мәжбүр етті және ресурстарды өздерінің шегіне дейін созыды. 1683 - 1684 жылдары аштық болды, ал 1684 жылы үндістер көтеріліп, миссионерлерден қашып кетті. Кейбір сума сол жылы кейіннен миссияға оралды, өйткені олар аман қалу үшін жеткілікті тамақ таба алмады.

18 ғасыр

XVIII ғасырда Сан-Лоренцо миссионерлік үйінде (Эль-Пасоның маңында) тұратын сумалар діни қызметкерлердің қызметшілері болды, егін егіп, жұмысшы болып жұмыс істеді және көптеген испан әдет-ғұрыптарын қабылдады. Олар 1710, 1726, 1745 және 1749 жылдары жиі көтеріліске шығып, миссиядан қашып, тауларға, көбінесе апачтарға бас сауғалады. Сан-Лоренцо миссиясында 1750 жылдары 300 адам тұратын, оның 150-і Сума болды. 1780 жылдары сәлде індеті миссияда тұратын сумалардың көпшілігін өлтірді және олар көп ұзамай өздерінің этникалық ерекшеліктерін жоғалтты.

19 ғасыр

Өзін Сума деп таныстырған соңғы адам 1869 жылы қайтыс болды.