Кіріспе
Иоанн I (24 тамыз 1358 – 9 қазан 1390) – 1379 жылдан 1390 жылға дейін Кастилия мен Леонның патшасы болды. Ол Генрих II мен оның әйелі Хуана Мануэльдің ұлы еді.
John I (lang es; 24 August 1358 – 9 October 1390) was King of Castile and León from 1379 until 1390. He was the son of Henry II and of his wife Juana Manuel of Castile.
Өмірбаян
1379 жылы Иоанн I Ұялы көгершін орденінің қысқа мерзімді әскери орденін құрды, ол өзінің әсем тойларымен белгілі болды, оның ішінде ұйымның атауын – көгершіннің етін жеу де бар еді. Әкесінен өзгеше, Иоанн I еврейлерге көбірек төзімділік танытты, тіпті кейбіреулеріне, мысалы, Абрахам Давид Тарочқа заңдық жеңілдіктер жасады. 1380 жылдың жазында Фернандо Санчес де Товар басқаратын 20 галерадан тұратын испан-француз флоты Грейвсендке шабуыл жасау үшін Севильядан аттанды. Англия астанасы тоналып, өртеліп, айналасындағы кейбір қалалар да сондай тағдырға ұшырады. Ол Киликия армян патшалығының соңғы латын патшасы Лев V-ті мамлюктерден босатып алып, оған 1383 жылы Мадрид, Вилла-Реал және Андужар қалаларын өмір бойына иелену құқығын берді. Ол Португалиямен соғысқа қатысты; португалдармен арадағы алғашқы жанжал 1382 жылы шешілді, ал кейін, 14 мамыр 1383 жылы Португалия королі Фердинанд I-нің қызы Беатрисаға үйленді. Қайын жұбайы қайтыс болғаннан кейін (22 қазан 1383 ж.), Иоанн әйелі Фердинандтың жалғыз баласы болғандықтан Португалия тағына талап етуді күштендірді. Сонымен қатар, оған Жоан Гонттың қарсылығына да төтеп беруге тура келді, ол әйелі Констанция, Кастилияның Петрінің үлкен қызы арқылы Кастилия тағына құқығы бар екенін мәлімдеді. Кастилия патшасы ағылшын бәсекелесінің талабын 1388 жылы ұлы Генрих пен Констанция мен Жоан Гонттың қызы Екатеринаның некесін ұйымдастыру арқылы сатып алды, бұл келісім Байоннда бекітілді. 1383 жылдың басында Португалиядағы саяси жағдай тұрақсыз болды. Беатриса Португалия королі Фердинанд I-нің жалғыз баласы және 1380 және 1382 жылдары інілері қайтыс болғаннан кейін таққа мұрагер атанды. Оның үйленуі сол кездегі маңызды саяси мәселе болды, ал сарайда түрлі топтар үнемі ықпал етуге тырысты. Фердинанд қызының үйлену тойын бірнеше рет ұйымдастырып, кейін тоқтатып, әйелінің бірінші таңдауына – Кастилия королі Иоанн I-ге келісім берді. Иоанн бір жыл бұрын әйелі Арагон инфантасы Элеонорадан айырылып, португал мұрагеріне үйленуге қуанды. Той 17 мамырда Бадахоз соборында өтті. Беатрис он жаста болды. Король Фердинанд осыдан кейін, 22 қазан 1383 жылы қайтыс болды. Кастилия мен Португалия арасындағы келісімге сәйкес, король анасы Леонор Телес де Менезес қызы мен күйеуінің атынан регенттік билікке өтті. Королеваның регенттік билікті қабылдауы көптеген португал қалаларында наразылық тудырды; Леонор Кастилия үшін португал тәжін тартып алуға және Португалияның тәуелсіздігін жоюға ниеттенген опасыз басқыншы деп есептелді. Кастилияның Иоанн I-нің өтініші бойынша, ол қайын атасы қайтыс болғанын білгеннен кейін Леонор Беатрисаны таққа мұрагер деп жариялауға бұйрық берді, бірақ Иоанн I Кастилия оны регент ретінде ресми түрде мойындамады. Бұл бұйрық алғаш рет Лиссабонда, Сантаремде және басқа да маңызды жерлерде жарияланды, ал граф Андэйроның өлтірілгенінен кейін бірнеше күн өткен соң бүкіл елде таратылды. Авиз орденінің шебері, болашақ Иоанн I бастаған ұлттық көтеріліс бірден басталды, бұл 1383–1385 жылдардағы дағдарысқа әкелді.
1383 жылғы дағдарыс1385
1383 жылдың желтоқсан айының соңында Кастилия королі Жоао Португалияға басып кірді, әйелінің құқығымен король болу талабын күштендіру үшін. Осы соғыс 1385 жылы 14 тамызда Альжубаррота шайқасында Кастилияның жеңілісімен аяқталды. Осы шайқастан кейін Авиз Жоао Португалияның даусыз королі болды. Кастилия Жоао мен Беатрис Португалия тағына талапкер бола алмады, бірақ Кастилия Жоао I тірі болғанда, олар өздерін Португалияның патшасы және патшайымы деп атауын жалғастырды. Португалия тағының мұрагерлігін қамтамасыз ету үшін Португалия Кортесі 1383 жылдың 2 сәуірінде Сальватерра-де-Магошта Беатрис пен Кастилия Жоао I арасында неке шартын жасады, Фердинанд I қайтыс болғаннан кейін, ұлдары болмаған жағдайда, тәж Беатриске өтеді және оның күйеуі Португалияның титулды патшасы болады деген шартпен. Кастилия Жоао I өзін Португалияның патшасы деп атаса да, испан және португалдық тараптар Кастилия мен Португалия патшалықтарын біріктірмеуге келісті, сондықтан король Фердинандтың жесірі Леонор, Беатрис он төрт жасқа толғанша Португалия үкіметінің регенті болып қала береді, ол Португалия королінің атағы мен лауазымын қабылдайды және оның ата-анасының талабы тоқтатылады. Егер Беатрис баласыз қайтыс болса, тәж басқа гипотетикалық кіші қарындастарына өтеді, ал егер олар болмаса, тәж Кастилия Жоао I-ге, одан оның ұлы Энрикеге өтеді, осылайша Инеш де Кастроның әулетінен мұрагерлік алынады. Кастилия, Арагон, Португалия және Наварра патшалықтарының Папалық легаты Педро де Луна 14 мамырда Эльвастада нике шартын жариялады, ал үйлену рәсімі 17 мамырда Бадахоз соборында өтті. Келісімге сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін 22 мамырда корольдіктің кастильдік рыцарьлары мен дін қызметкерлерінің тобы Кастилия патшасы келісімде келтірілген міндеттемелерді бұзса, оны тақтан түсіруге ант берді, ал Португалия рыцарьлары мен дін қызметкерлерінің сәйкес тобы Португалия патшасы Кастилиямен келісімді бұзса, солай етуге уәде берді, олардың арасында Авиздың Мастері де болды. Португалия королі Фердинанд I 1383 жылдың 22 қазанында қайтыс болды. Оның жесірі Леонор Телес де Менезес Сальватерра-де-Магос шарты бойынша және марқұм корольдің бұрынғы өсиеті бойынша өзін қызы мен күйеуінің атынан регент деп жариялады. Сол кезден бастап Леонора өзінің сүйіктісі, Оремнің екінші графы Жоао Фернандес Андейромен бірге билік жүргізді, оны Фернандоның канцлері болған галисиандық "Конде Андейро" деп те атады, бұл ақсүйектер мен қара халықты ашуға салды. Фердинандтың өлімі туралы хабар Жоао I мен Беатриске Торрихоста, Сеговиядағы сот жабылуымен келді. Авиздың Мастері Жоаоға хат жазып, оны әйелінің құқығымен португалдық тәжді иеленуге шақырды, ал Мастер өзі регенттікке өтеді. Португалия Инфанты Жоаомен қиындықтар туындамауы үшін, Инеш де Кастроның әулеттегі үлкен ұлы, Жоао I оны бауыры Диниспен бірге Толедоның Алькасарында қамауға алды. Содан кейін король Жоао I Монтальбанда кеңеске жиналды және регентке, қазіргі Король анаға, Беатрис пен өзін Португалияның билеушілері деп жариялау туралы нұсқаулармен Альфонсо Лопес де Техаданы жіберді. Жарлық алғаш рет Лиссабонда, Сантаремде және басқа да маңызды жерлерде жарияланды, содан кейін граф Андейроның өлтірілгенінен кейін бірнеше күн өткен соң, бүкіл елде жарияланды. Дегенмен, Лиссабонда және басқа жерлерде, Эльвас пен Сантаремдегідей, халықтың сезімі Жоао Инфантті жақтады. Кастилия Жоао I Португалия королінің атағын және гербін алды, бұл инвиститураны Авиньон Папасы мойындады және Гуарда епискобы және Беатрис канцлері Афонсо Коррейя халықтың қолдауын беруге уәде берген кезде әскерлерін орналастыруға бұйрық берді. Ол елге әйелімен бірге, әйелінің құқығымен король ретінде португал халқының мойынсұнуын қамтамасыз ету үшін кірді, бірақ олар оны жай ғана талапкер деп санайды. Кастилия Жоао I үшін Беатриспен некелесу португал аумағын қорғауға және ағылшындардың жарым аралға басып кіруіне жол бермеуге тиіс еді. Епископ Мартиньо Анес, жаумен бірге әрекет еткен деп күдіктенген, Лиссабон соборының солтүстік мұнарасынан лақтырылды, Лиссабонды кастилиялықтар 1383 жылы қоршап алған кезде. Көтеріліс провинцияларға таралып, Эворадағы бенедиктиндік монахтардың әпкесінің, Гимараньес колледжінің приорының және Бежа қамалында өлтірілген Португалия адмиралы Лансароте Пессаньяның өмірін алды. Бұл көтерілісті буржуазия қолдады, бірақ аристократия емес. Королева Леонор Лиссабон сотымен бірге Португалия королінің меншігі болған Аленкерге қашып кетті. Ол Кастилия Жоао I-нен көмек сұрады. Лиссабонда Альваро Пейс Леонормен үйленуді және регенттікке бірге ие болуды ұсынды, бірақ Леонор бас тартты; Кастилиялық корольдың келуі туралы хабардан кейін Авиздың Мастері 1383 жылдың 16 желтоқсанында Регент және Корольдік Қорғаушысы болып сайланды, патшайымның ұлының құқықтарын қорғаушы ретінде. Танымал юрист Жоао дас Реграс канцлер болып тағайындалды және дарынды әскери қолбасшы Нуно Алварес Перейра констебль болып тағайындалды; дереу Англиядан араласу сұраныс жіберілді. Авиздың Мастері Леонорды Аленкерде қоршауға тырысты, бірақ Лиссабон қорғанысын дайындау үшін Сантаремге қашты. Сантаремде Леонор армия жинады және Португалияда тәртіпті қалпына келтіру үшін Кастилия Жоао I-нен көмек сұрады, ол Португалиядағы жағдайды өз бақылауына алуға шешім қабылдады және Кастилияны билеу үшін Вильена маркгравы, Толедо архиепископы және корольдің уәзірінен тұратын регенттік кеңесті қалдырды. 1384 жылдың қаңтарында ол Сантаремге Беатриспен бірге сапар бастады, регенттік патшайымның шақыруына жауап беру үшін Португалияда тәртіпті қалпына келтіру үшін. 13 қаңтарда король Жоао I және патшайым Беатрис өкімділік және үкіметті өздеріне беруге келісім берді, бұл көптеген рыцарьлар мен қамал иелерін корольдік жұпқа бағынуға және адал болуға мәжбүр етті. Леонор Жоао Инфантка қарсы қастандық жасағандықтан, ол Тордесиллас монастыріна жіберілді. Бұл Авиздың Мастеріне көтеріліске басшылық етуін ақтауға мүмкіндік берді; ол Сальватерра-де-Магос шарты бойынша берген антты бұзған еді. Португалия аристократиясының көп бөлігі оның ісіне адал болса да, Кастилия Жоао I бұрынғы Фернандин соғыстарының (Guerras Fernandinas) Кастилиялық табыстарын қайталаған жоқ және Коимбра мен Лиссабонды бағындыра алмады. 3 қыркүйекте 1384 жылы ол өзінің жақтастарымен мандатталған гарнизондарды қалдырды және Кастилияға оралды және Франция королінен көмек сұрады. Соның ішінде Авиздың Мастері өзінің қарсыластарына адал болған жерлерді басып алуға тырысты, тіпті Алмада мен Аленкерді алды, бірақ Синтра, Торрес Вельяс (Торрес-Ведрас) және Торрес Новасты ала алмады. 1385 жылдың наурызында ол Португалия Кортесін шақырған Коимбраға барды; олар Беатристің заңсыз екенін жариялады және Авиздың Мастерін Португалия королі Жоао I ретінде 11 сәуірде жариялады. Бұл Кастилияға қарсы соғыс жариялау және Португалия тәжін талап ету болды. Жақындағы жеңілістерінен қалпына келген жаңа монарх солтүстік патшалықты қайтару үшін наурыз бастады және Виана-ду-Каштелу, Брага және Гимарайнсті алды. Кастилия Жоао I, одақтас француз кавалериясымен бірге 1385 жылдың шілдесінде Лиссабонды басып алу және Жоао I-ді Португалия тағынан құлату үшін Сиудад-Родриго және Селорико арқылы Португалияға қайта кірді, бірақ 1385 жылдың мамыр және тамыз айларында Транкосудағы және Альжубаррота шайқасындағы әскерінің апатты жеңілістері Португалия королі ретінде оның билеу мүмкіндігін жойды. Ол Сантаремге қашып, содан Тагус арқылы Лиссабон жанындағы флотқа кездесу үшін кетті. Қыркүйекте испан флоты Кастилияға оралды және Португалия Жоао I өзінің қарсыластары бұрын басып алған жерлерді бақылауға алды. Сантаремнен жолға шығып, ол Ду...
Өлім және жерлеу
Король Джон 1390 жылғы 9 қазанда Алькалада қайтыс болды, ол атын шауып келе жатып құлап, араб стилінде киінген және жабдықталған farfanes деп аталатын жеңіл атты әскерлермен аттылықтың дәстүрлі көрсетілісін жасап жатқанда осы оқиға болды. Оның өлімін архиепископ Педро Тенорио бірнеше күн бойы жасырып, тек жараланғанын мәлімдеді. Оның ұлы Генрих III сол кезде кәмелетке толмағандықтан, оның орнына билік ету үшін регенттік құрылды. Оның қайтысынан кейін Иоанн I-нің денесі жерлеу үшін Толедо қаласына жеткізілді. Оның қабірі Испаниядағы Толедо соборындағы Жаңа патшалар капелласында (La Capilla de los Reyes Nuevos) орналасқан.