Кіріспе

Томас Уолсингэм (1422 жыл шамасында қайтыс болған) – ағылшын шежірешісі және монах, Ричард II, Генрих IV, Генрих V және Эдуард III билігінің соңғы жылдарындағы ағылшын халқының жағдайын сипаттаған көптеген мәліметтердің көзі. Ол Джон Уайклиф және Уот Тайлердің өмірі мен қызметін де жазбаға алған. Уолсингэм өмірінің көп бөлігін Гертфордширдегі Сент-Олбанс аббаттығында көшіру бөлмесінің (скрипторийдің) басшысы болып өткізген бенедикт монахы болды. Оның еңбектерінің ішінде Джон Гонтты сынаған «Chronicon Angliæ» және Генрих V-тің Нормандияға жорылын ақтаған «Ypodigma Neustriæ» (Нормандия шежіресі) бар. Ол 1419 жылы осы еңбегін Генрих V-ке арнады. Оның 16 ғасырғы Франсис Уолсингэммен, Елизавета I патшайымның жеделхабаршысымен ешқандай қатысы жоқ.

Өмір

Ол Сент-Олбанста монах болды, және монахтық өмірін сол жерде өткізген сияқты, бірақ 1394 жылдан 1396 жылға дейінгі кезеңді қоспағанда, ол Норфолк, Англиядағы Вимондхам аббаттығының преоры болды, бұл тағы бір бенедиктин үйі еді. Сент-Олбанста ол скрипториумның, яғни жазу бөлмесінің басшысы болды және шамамен 1422 жылы қайтыс болды. Джон Бейл мен Джон Питтс Уолсингхемнің Норфолк тумасы екенін айтады. Бұл, мүмкін, оның атынан туындаған болжам, себебі Уолсингхем сол графтықтағы ауылдың аты. Ол ерте кезден Гертфордширдегі Сент-Олбанс аббаттығымен байланысты болды және, әрине, сол жерде білім алды. Оның "Historia Anglicana" еңбегіндегі белгісіз бір бөлім Оксфордта оқығанының дәлелі ретінде қарастырылды, ал Сент-Олбанс аббаттығы Оксфордпен тығыз қарым-қатынас орнатып, жаңа монахтарын Сент-Олбанс колледжіне, ал монахтарын Глостер колледжіне білім алуға жіберіп отырды, бұл Уолсингхемнің университетте оқығаны туралы пікірді нығайта түсті. Кейіннен, Кембридждегі Корпус-Кристи колледжінде сақталған Сент-Олбанс аббаттығының игіліктер кітабында көрсетілгендей, ол аббаттықта тек прецентр лауазымын ғана емес, музыкалық білімі бар екенін көрсететін, сонымен қатар скрипториус, яғни көшіру бөлмесінің бастығы лауазымын да атқарды. Кітапқа сәйкес, ол 1349 жылдан 1396 жылға дейін абат болған Томас де ла Маре кезінде осы лауазымдарды иеленді. 1388 жылға дейін ол "Chronica Majora" атты еңбегін жазды, ол сол кезде анықтамалық кітап ретінде кеңінен танымал болды. 1394 жылы ол Вимондхамның преоры лауазымына жоғарылатылды. 1396 жылы ол Вимондхамның преоры лауазымынан босатылып, Сент-Олбансқа қайта шақырылды, онда ол шамамен 1419 жылы Генрих V-ке арналған "Ypodigma Neustriæ", яғни "Нормандиядағы оқиғалардың сипаттамасы" атты еңбегін жазды. Оның "Historia Anglicana" еңбегі 1422 жылға дейін жеткізілген, бірақ соңғы бөлігі оның жазғаны ма, жоқ па деген мәселе әлі де даулы. Оның өмірі туралы басқа ештеңе белгісіз. Питтс Уолсингхемнің Сент-Олбанс аббаттығындағы "scriptorarius" лауазымын корольдік тарихшы (regius historicus) деп, және корольдың тікелей тапсырысымен аббаттың Уолсингхемге бергенін айтады. Бейл мен Питтс бойынша, бұл король Генрих VI болды, себебі екеуі де Уолсингхемнің 1440 жылы өркендегенін мәлімдейді. Корольдік тарихшы лауазымы, Бэйлдің Уильям Ришанжер туралы айтқан ұқсас әңгімесінен гөрі аз негізделген. Бейл жағдайды одан да нашарлатады, ол Уолсингхемнің "Acta Henrici Sexti" атты еңбектің авторы екенін қосады. Бұл қазіргі таңда белгісіз. Егер "Chronica Majora" 1380 жылдан кейін көп ұзамай жазылған болса, онда 1440 жылы Уолсингхем сол кезең үшін ерекше жасқа жеткен болуы керек. Ол 1461 жылдан кейін, Генрих VI билігінің аяқталуынан кейін тарих жазған деп есептеуге болмайды. Сондықтан "Acta regis Henrici Sexti" апокрифтік болуы мүмкін, ал Бейл мен Питтс Уолсингхемнің өмірін кейінірек көрсеткен.

Бағалау

Питтс өзінің Уолсингхем туралы жазған еңбегінде, бізге көптеген тарихи оқиғалар туралы білуге мүмкіндік бергені үшін оған міндеттіміз дейді, бұл оқиғалар басқа жазушылардың еңбектерінде кездеспейді. Ол Ричард II, Генрих IV және Генрих V патшалықтарының негізгі дереккөзі болып табылады. Джон Уиклифтің өмірі мен қызметі туралы біліміміз көбінесе оның берген мәліметтеріне негізделген, бірақ ол Лоллардизмге қатысты үлкен шамадан тыс көзқарас білдірді. Сонымен қатар, ол 1381 жылғы Уат Тайлер көтерілісі туралы маңызды мәліметтердің авторы. Сол жылы болған шаруалар көтерілісі Сент-Олбанста қатты қызыл отқа толып, аббат қоршауға алынып, көптеген сот тізімдері мен құжаттары өртеліп, азат ету туралы жарғылар талап етілді. Уолсингхемнің Генрих V-ке, Лоллардизмнің қарсыласына деген құрметі, оның Франциядағы осы патшаның жорықтарын егжей-тегжейлі баяндауына себеп болды. Уолсингхем тарихшы емес, фактілерді мұқият жинаушы болған, бірақ кейде оның фактілерді өз мақсатына сәйкес өңдегенін, Ричард II және Джон Гонттың мінез-құлқы туралы берген қарама-қайшы есептері дәлелдейді. Таннер Оксфордтағы Сент-Джон колледжі кітапханасындағы қолжазбаны атап көрсетеді, ол Томас Уолсингхемге жатқызылады. Оның атауы – "De Generatione et Natura Deorum", бұл атау Томас Уолсингхемнің әдеби ізденістерінен алшақтағанын көрсетеді. Уолсингхем король Елизавета I-нің тыңшысы болған сэр Фрэнсис Уолсингхеммен туыс емес еді.