Кіріспе
Аушвиц концентрациялық лагеріндегі еврей тұтқыны (1901-1956) Миклош Нийшли (1901 жылы 17 маусым - 1956 жылы 5 мамыр) - Аушвиц концентрациялық лагеріндегі еврей тегіне жататын венгр тұтқыны. 1944 жылдың маусым айында Нийсли, оның әйелі мен кішкентай қызы Аушвицке айдалды. Ол келген соң, Нийшли дәрігер ретінде жұмыс істеуге шақырылды. 12 казармада жұмыс істеді және науқастарға ең негізгі медициналық құралдар мен құралдармен көмектесуге тырысты. Ол Щуцштафел офицері және дәрігер Йозеф Менгельдің бақылауында болды. Менгеле Низлидің қабілетін байқағаннан кейін оны арнайы салынған аутопсия және операциялық залға ауыстыруға шешім қабылдады. Бұл бөлме ІІ крематорийдің ішінде салынған болатын, ал Нийсли 12-ші Sonderkommando мүшелерімен бірге онда орналасты.
Miklós Nyiszli (17 June 1901 – 5 May 1956) was a Hungarian prisoner of Jewish heritage at Auschwitz concentration camp. Nyiszli, his wife, and young daughter, were transported to Auschwitz in June 1944. Upon his arrival, Nyiszli volunteered as a doctor and was sent to work at No. 12 barracks where he operated on and tried to help the ill with only the most basic medical supplies and tools. He was under the supervision of Josef Mengele, a Schutzstaffel officer and physician. Mengele decided after observing Nyiszli's skills to move him to a specially built autopsy and operating theatre. The room had been built inside Crematorium II, and Nyiszli, along with members of the 12th Sonderkommando, was housed there.
Ерте өмір
Нийшли 1901 жылы 17 маусымда Венгрия Корольдігінің Трансильвания қаласында (ол кезде Австрия-Венгрияның венгрлік жартысы) дүниеге келген. 1929 жылы медицина мамандығын бітірді. Осыдан кейін ол Германияда сот патологиясында маманданды. Ол әйелі мен қызымен бірге 1937 жылы Трансильванияға оралып, 1940 жылы Венгрияға көшіп барды. 1942 жылы ол отбасымен бірге 1944 жылы 29 мамырда Аушвиц концентрациялық лагеріне ауыстырылмас бұрын Дешештидегі еңбек лагеріне жіберілді.
Авторлығы
Нийшли лагерьде болған кезінде көптеген зұлымдықтарға куә болды, ол өзінің "Аушвиц: дәрігердің куәгерлік есебі" атты кітабында айтып берді. Тарихшы Гидеон Грайф Нийслидің "құтқарушылар газ камераларына кіргенде құрбандарға сабын мен сүлгілер таратылды" және "суырғыштардан улы газ шығарылды" деген мәлімдемесін "мысықтар мен басқа да қате және жамандау есептер" арасында сипаттады.
Лагерьдегі өмір туралы мәліметтер
Түрмеде отырған кезінде Йозеф Менгеле оны адаммен тәжірибе жүргізуге мәжбүр етті, оның ішінде ғылыми біліміне байланысты жуырда өлім жазасына кесілген тұтқындардың денелерін кесу. Бұл оқиға "Сұр аймақ" және "Саулдың ұлы" фильмдерінде драматизацияланды. Нийшли күзетшілер мен офицерлердің адам өмірін құрметтемеуіне және адамзаттың қайғы-қасіретіне жанашырлық танытпауына қатты таңғалды. Алайда оның әрекеттерін азаптаушылар бұйырды, әрі ол өзін әдепсіз деп санайтын әрекеттерді жасауға мәжбүр болды. Оның айтуынша, әлем медицинасының тарихында бұрын-соңды болмаған оқиға орын алды: егіздер бір уақытта қайтыс болады, олардың мәйіттерін өлтіру кезінде тексеруге мүмкіндік бар. Қалай болғанда да, ерлі-зайыптылардың бір уақытта бір жерде қайтыс болуы ғажапқа ұқсайды. [ ] Осылайша салыстырмалы өлтіруді жүргізу қалыпты жағдайда мүлдем мүмкін емес. Бірақ Аушвиц лагерінде бірнеше жүз жұп егіз бар, ал олардың өлімі, өз кезегінде, бірнеше жүз мүмкіндік береді! "Майклс Нийссли" Аушвицте сегіз айдай болған кезінде Нийссли ондаған мың адамның өлтірілуін, соның ішінде бірден бүкіл лагерьлердің қырғынға ұшырауын бақылады. Бұл қосалқы лагерьлерде әртүрлі этникалық, діни, ұлттық және жыныстық топтар болды, соның ішінде рома лагері, бірнеше әйелдер лагері және чех лагері. Әр суб-лагерьде 5000-нан 10000-ға дейін тұтқын бар. Нийслиге қай лагерьлерді жоятыны жиі айтылып, бұл жұмыс жүктемесінің күшейе түсетініне нұсқады. Нийшли әйелі мен қызы тұтқында отырған С лагерінің жойылатынын білгенде, СС офицеріне пара беріп, оларды әйелдер жұмыс істейтін лагерге ауыстырды. Нийшли Аушвицте 1945 жылы 27 қаңтарда Кеңес әскері азат еткенге дейін қалды. 18 қаңтарда Нийшли 66 000 басқа тұтқынмен бірге нацистік аймақтардан және Германияның әртүрлі шағын концлагерлеріне өлім науқанына мәжбүр болды. Алайда ол қатыгездікке еш жауап бермей, кейбір тұтқындардың өлімінің себептерін жасырып отырды. Ол шындықты айтса, өзін де өлтіреді деп қорықты. Ол "Др. Менгеле бонколоорвоза voltam а аз аушвицци крематориумбан" атты кітап жазды.
An event never before experienced in the history of medicine worldwide is realized here: Twins die at the same time, and there is the possibility of subjecting their corpses to an autopsy. Where in normal life is there the case, bordering on a miracle, that twins die at the same place at the same time? [ ] A comparative autopsy is thus absolutely impossible under normal conditions. But in Auschwitz camp there are several hundred pairs of twins, and their deaths, in turn, present several hundred opportunities! "|Miklós Nyiszli
During his roughly eight months in Auschwitz, Nyiszli observed the murders of tens of thousands of people, including the slaughter of whole sub camps at once. These sub camps held different ethnic, religious, national, and gender groups, including a Romani camp, several women's camps, and a Czech camp. Each sub camp housed between 5,000–10,000 prisoners or more. Nyiszli was often told which camps were next to be exterminated, signaling that an increased workload was imminent. When Nyiszli discovered that the women's camp in which his wife and daughter were kept prisoner, Camp C, was to be liquidated, he bribed an SS officer to transfer them to a women's work camp. Nyiszli remained in Auschwitz until shortly before its liberation by the Soviet army on 27 January 1945. On 18 January, Nyiszli, along with an estimated 66,000 other prisoners, was forced on a death march through various Nazi territories and further into various smaller concentration camps in Germany. Despite this, he generally kept silent about the atrocities and often concealed the true causes of death of certain prisoners. He feared that he would be executed himself if he exposed the truth. He wrote the book Dr. Mengele boncolóorvosa voltam az auschwitzi krematóriumban.
Өлім
Нийшли 1956 жылы 5 мамырда Румынияның Орадеа қаласында жүрек ауруынан қайтыс болды. Оның жесірі Маргарета 1985 жылы 5 қыркүйекте қайтыс болды.