Кіріспе

Балалар географиясы - балалар өмірінің орындары мен кеңістіктерін зерттеуді қамтитын адам географиясы мен балалық шақты зерттеудің бір саласы.

Контекст

Балалар географиясы - балалардың өміріндегі тәжірибелік, саяси және этикалық сипаттағы орындар мен кеңістіктерді зерттеумен айналысатын адам географиясының саласы. Географиядағы мәдени өзгерістерден бастап қоғам біртекті емес, гетерогенді екендігі мойындалды. Ол әртүрлілігімен, айырмашылығымен және субъективтілігімен сипатталады. Феминист географтар гендерлік, таптық және нәсілдік мәселелерді әйелдерге қатысты мәселе ретінде қарастыру қажеттілігін күшейтуге мүмкіндік алса, "балалар" - бұл "географиялардың" күрделілігі бойынша әлі де "бағалау шеңберін" сағынып жүрген балалар, жасөспірімдер, жасөспірімдер мен жас адамдарды қамтитын шатырша термин. Балалар мен олардың географиясын теориялық тұрғыдан қарастыру барысында зерттеу жүргізу тәсілдері мен болжамдағы онтологиялық шындықтар көбінесе "балалар мен ересектерді" біполярлы, иерархиялық және даму моделін таңдайтын жолдармен "қалыптайды". Бұл білім өндірісі аясында ересектерге бағытталған балалардың дискурстарының үстемдігін қайта жаңғыртады және күшін арттырады. Балалар географиясы академиялық адам географиясында 1990 жылдардың басынан бастап дамыды, дегенмен осы уақытқа дейін осы салада елеулі зерттеулер жүргізілген. Балалардың географиясы бойынша ең алғашқы жұмыс Уильям Банджтың Детройт пен Торонтодағы балалардың кеңістіктік қысымшылығы туралы жұмысына байланысты болуы мүмкін, онда балалар қалалық құрылыс ортасын бақылайтын әлеуметтік, мәдени және саяси күштердің қысымшы ересектер аясының астында ең көп зардап шегетіндер деп саналады. Бұл даму бұрын адам географиясы балалардың күнделікті өмірін елемегенін түсінуден туындады, олар (ашық түрде) қоғамның маңызды бөлігін құрайды, олардың ерекше қажеттіліктері мен қабілеттері бар және әлемді әртүрлі жолмен сезінуі мүмкін. Осылайша, балалар географиясы географиядағы гендерлік қызығушылыққа және феминисттік географияға ішінара параллель түрде қарауға болады, өйткені олардың бастау нүктелері негізгі академиялық географияның гендерлік соқырлығы болды. Балалар географиясы сонымен қатар балалық шақ зерттеулерінің (және балалық шақтың жаңа әлеуметтік зерттеулері) және отбасы әлеуметтануының көптеген негізін қамтиды, атап айтқанда, балалық шақ әлеуметтік құрылым болып табылады және ғалымдар балалардың дауыстарына және агенттіктеріне көбірек көңіл бөлулері керек, дегенмен соңғы "жаңа толқын" стипендиясы осы қағидаларға қарсы шықты (Крафтл, 2013). Балалар географиясы әлеуметтік топ ретінде балалардың тәжірибелік, саяси және этикалық жағынан маңызды және зерттеуге лайық белгілі бір сипаттамаларға ие екендігі туралы идеяға негізделген. Атаудағы көпшілік балалардың өмірі әртүрлі уақытта және әртүрлі жерлерде және жынысы, отбасы және сыныбы сияқты әртүрлі жағдайларда айтарлықтай өзгеше болатынын білдіреді. Қазіргі кездегі балалар географиясы саласындағы даму балалар географиясын талдаудың шеңберін бірнеше көзқарасты және олардың географиясының "көптік" екенін мойындауға дайындықты қажет ететін бірін байланыстыруға тырысуда. Балалардың географиясы кейде балалық шақтың географиясымен байланыстырылады, бірақ одан ажыратылады. Біріншісі балалардың күнделікті өміріне қызығушылық танытады, екіншісі (ересектер) қоғамның балалық шақ туралы түсінігін және оның балалардың өміріне әртүрлі жолдармен қалай әсер ететінін қызығушылық танытады. Бұл балалардың табиғаты туралы және оларға байланысты (кеңістіктік) әсерлер туралы қиялдарды қамтиды. Алғашқы мақалаларында Холлоуэй мен Валентайн бұл "кеңістіктік дискурстарды" балалардың географиясын фокустармен қамтамасыз етілген әртүрлі линзалар арқылы байқауға болады, сондықтан постмодерн және постструктуралық әлеуметтік географтар (Панелли, 2009) шабыттанған көпшілік. Бұл бағыттар мыналарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді: баланың пайда болу тарихы (негізгі авторлар мен мәтіндер), баланың табиғаты (географиялық ұғымдар, отбасылық контекст, қоғамдық контекст, жыныстық айырмашылық, жасқа байланысты айырмашылық, мәдени айырмашылық), қоршаған ортадағы балалар (үй, мектеп, ойын, көршілік, көше, қала, ел, тұтыну ландшафты, кибер кеңістігі), балаларға арналған ортаны жобалау (балалар жоспаршы ретінде, утопиялық көріністер), экологиялық қауіптер (көлік, денсаулық және қоршаған орта, жанама апаттар), орынды тәжірибе (белгілі емес орта, әдебиет, Т.В. және кибер кеңістік), әлеуметтік мәселелер (балалардың қорқыныштары, ата-а�...

Балалар географиясының теориялық бағыттары

Бірнеше жыл бойы сыншылар балалар географиясы бойынша ғылыми зерттеулер теориялық әртүрліліктің жоқтығы мен "блок саясатының" жоқтығымен сипатталады деп айтқан. Алайда, 2000 жылдардың ортасынан бастап, бұл субдисциплина теориялық жұмыстың таралуы мен әртараптануы балалық шақ зерттеулерінің әлеуметтік конструктивистік принциптері мен балалық шақтың жаңа әлеуметтік зерттеулерінен алыстады. Негізгі, ықпалды үрдіс - балалар географтарының, әсіресе Питер Крафтл, Джон Хортон, Матей Блазек, Вероника Пачини Кетчабау, Аффрика Тейлор, Паулина Раутио және Ким Куллман сияқты ғалымдардың Беймәлім теориясын дамытуы. Бұл еңбекте балалық шақты зерттеудің "жаңа толқыны" деп аталатын көптеген теориялық әсерлер бар, әсіресе постструктуралық, жаңа материалистік және феминисттік теоретиктер Гилль Делез, Рози Брайдотти, Донна Харавей және Джейн Беннет (саяси теоретик) әсері бар. Мысалы, Джон Хортон мен Питер Крафтл бірқатар мақалаларда балаларды оқытуда "не маңызды" деген түсінікке қарсы шығып, балалық шақтағы орынмен байланысымыздың ересек шаққа дейін жалғасуына "қатысуды" сипаттайтын материалдық заттардан, эмоциялар мен әсерлерден бастап, балалық шақтан ересек шаққа "өту" туралы кез келген түсінікті бұзып тастады. Басқа жерлерде Вероника Пачини Кетчабау мен Аффрика Тейлор балалардың және адам емес түрлердің, соның ішінде үй жануарлары мен жабайы жануарлардың "жалпы әлемін" түсіну үшін инновациялық тәсілдер әзірледі. Олардың "жалпы әлемдер" атты белсенді зерттеу тобы балалардың өмірі мен адам еместердің өмірі қалай байланысып жатқанын зерттеуге тырысатын ғалымдардың қатарын біріктіреді. Бұл әдістер адам баласын "табиғаттан" біршама алыстатылған жеке тұлға ретінде қысымшылық, отарлаушылық және/немесе неолибералды көзқарастарға қарсы келеді. Соңғы уақытта балалық шаққа қатысты бейресми көзқарастың саяси құндылығы туралы қызу пікірталас жүріп жатыр. Кейбір ғалымдар өкілдік емес теориялар маргинализацияның кең ауқымды және ұзақ мерзімді процестерін түсіну мен сынға алу есебінен қарапайым, күнделікті, уақытша және шағын масштабқа назар аударуға шақырады деп айтады. Басқалары балаларды және олардың "жалпы әлемдерін" зерттеу тәсілдерін сыни және шығармашылық тұрғыда қайта ойлауға пайдалы және кейбір жағдайларда негізгі жолдарды ұсына отырып, дұрыс, репрезентативтік емес және "жаңа толқын" тәсілдері шағын масштабтан асып түседі деп айтады. Джудит Батлер еңбегін балалардың "субъект" ретінде қалыптасуын, көбінесе жыныстық қатынастар арқылы, сондай-ақ балалық шақтың өмірдің белгілі бір әлеуметтік құрылымдарға тәуелді кезеңін сын көзбен қарастыру үшін пайдаланады. Басқа жерлерде балалардың саяси географиясына қызығушылықтың өсуі байқалады, бұл белгілі бір дәрежеде бейресми теорияның дамуы мен субъективтілік теориясының дамуымен байланысты. Бұл стипендияның (әсіресе Трейси Скелтон, Кирси Паулина Каллио және Джоуни Хаклидің жұмысында) басты мақсаты - балалардың шешім қабылдау процестеріне қатысуына байланысты дәстүрлі алаңдаушылықтан тыс, мектепте немесе көшеде этникалық немесе әлеуметтік "микросаяси" қатынастардан бастап, Бала құқықтары туралы конвенция сияқты негізгі саяси құжаттарға қатысты сын көзқарасқа дейін "саяси" болуы мүмкін жолдардың ауқымын атап көрсету. Луиза Холттың субъективтілік туралы жұмысы балалық және жастық шақтың эмоционалдық географиясына (Бартос, 2012, Блазек, 2013) қатысты кеңінен, тұрақты қызығушылықпен байланысты. Бұл балалардың географиялық емес қызығушылықтарымен қатар, феминисттік теорияда да тамырланған. Мұндай тәсілдер балалардың географиясының ерте дамуы үшін маңызды болған, әсіресе Сара Холлоуэйдің ата-аналық және жергілікті бала күтімі мәдениеттері туралы жұмысында маңызды мәтіндерді қалыптастырды. Жақында ата-аналық тәрбиеге қызығушылықтың жанданып, кейбіреулері ата-аналар мен қамқоршы балалардың қарым-қатынасының жақындығын сипаттайтын эмоцияларды теореттеуге итермеледі, әсіресе олар ата-аналық тәрбиеге араласуға бағытталған саясатпен қиылысқан кезде. Сондықтан бұл жұмыс жақын отбасылық өмірдің шағын масштабтағы мәселелерін "үлкен" мәселелермен, мысалы, үкіметтік саясат жасау және мектептердегі араласулармен байланыстыра отырып, шешуші рөл атқарды.

Балалар ортада

Балалық шақ деп есептелетін жас аралығы балалардың географиялық зерттеулерінің жиынтығында өте бүктелді, сондықтан олардың өмір сүретін ортасының көпшілігі өте кең болады. Балалар өмір сүретін кеңістік пен орындардың қатарына үйлер, мектептер, ойын алаңдары, көрші-қолақтар, көшелер, қалалар, елдер, тұтынушылық пейзаждар және киберкеңістік кіреді, бірақ олармен шектелмейді. Көптеген әлеуметтік географтар қоршаған ортаның әлеуметтік-кеңістіктік аспектіге ие екенін атап өткендіктен, уақыт өте келе "орталық" терминінің көптігін тану әлеуметтік географияның дамуымен бірге екіге бөлініп, біріктірілгенін атап өту маңызды (Валентин, 2001; Боулби, 2001).

Мектептегі балалар

Мектептер қоғамдағы салыстырмалы түрде үлкен мекеме болса да, денсаулық сақтау мекемелерімен салыстырғанда бұл ортаның танылуы аз екені байқалады (Collins and Coleman, 2008). Коллинз мен Коулман мектептердің күнделікті өмірдегі маңыздылығын атап өтті, өйткені олар "әдетте барлық қалалық және қала маңындағы аудандарда кездеседі" және балалардың көпшілігі осы ортада күнделікті өмірде едәуір уақыт өткізеді. Баланың өміріндегі осы ортаның рөлі оның дамуы үшін аса маңызды, әсіресе мектепте бірінші кезекте кездесетін қоғамның инклюзивті және эксклюзивті процестері (MacCrae, Maguire and Milbourne, 2002). Әлеуметтік оқшауланудың қорлау түріндегі көрінісі - бұл жеке тұлға арасындағы әлеуметтік-кеңістіктік аспект, оның әсерлері мектеп шекарасында және технология арқылы қалай іске асатыны туралы кеңінен зерттеу жүргізілді (Olweus and Limber, 2010; Black, Washington, Trent, Harner and Pollock, 2009). Сондықтан мектеп - бұл балалардың сандық тұрғыда бағаланатын пәндерді үйренетін орны ғана емес, сонымен қатар кейінірек өмірде қажетті қарым-қатынас дағдыларын үйренетін жер. Балалар географиясы бойынша зерттеулер "білім географиясы" бойынша стипендияның дамуында басты орынға ие болды. Көптеген сарапшылар үшін әлеуметтік география, мәдени география, саяси география және қалалық географияны қамтитын бұл жұмыс (елі) адам географиясының анықталатын субдисциплинасын құрамайды. Алайда, географтар білім беру кеңістіктеріне тұрақты мән береді, олар Коллинз мен Коулман анықтағандай, мектепке және одан тыс жерлерге дейін созылады. Бұл жұмыс соңғы жылдары өркендеп, білім беру мен эмоцияға, білім берудің мәдени географиясына арналған бірқатар арнайы мәселелермен айналысады. Дегенмен, Холлоуэй және басқалар сияқты. (2010) балалардың, жастардың және отбасылардың рөлі мен маңызы білім беру географиясы туралы пікірталаста төмен бағаланады деп айтады. Олардың пікірінше, балалар географтары мектептерде көптеген зерттеулер жүргізгендіктен ғана емес, бұл жұмыс географтардың білім беру кеңістігі мен мектептер туралы түсінігін дамытуда маңызды рөл атқарды.

Институт ретінде

Мектептер қоғамдағы салыстырмалы түрде үлкен мекеме болса да, денсаулық сақтау мекемелерімен салыстырғанда бұл ортаның танылуы аз екені байқалады (Collins and Coleman, 2008). Кейінгі географтар кеңістіктің, орынның, эмоцияның және материалдық құндылықтың үйде оқытылатын оқушылардың тәжірибесінде қаншалықты маңызды екенін егжей-тегжейлі қарастырды. Мемлекеттік және жеке сектор мекемелерінің арасындағы айырмашылық және мектеп қоғамдастығындағы балалардың әлеуметтік мәртебесінің әсері де даулы сала болып табылады (Nissan and Carter, 2010). Балалар мен жасөспірімдер географтарының білім беру саласындағы зерттеулерінің басым бөлігі мектептер мен университеттер сияқты мекемелерге бағытталған, ал бұл жұмыс баламалы білім беру географиясы бойынша стипендиямен бірнеше жағынан сынға ұшырады. Ұлыбританиядағы мемлекеттік қаржыландырылмаған, "басқаша" білім беру кеңістіктерінің (үйде оқыту, вальдорфтық білім беру, Монтессори білім беру, орман мектебінің (оқу стилі) және қамқорлық шаруашылығы) әртүрлілігін зерттей отырып, Питер Крафтл "негізгі" және "басқаша" білім беру салалары арасындағы байланыстар мен байланыссыздықтарды қарастырады. Бейнелендіруші емес балалардың географиясына сүйене отырып, Питер Крафт балалардың денелік әдеттеріне араласу үшін баламалы тәрбиешілердің қалай жұмыс істейтінін, олардың қалай тәртіпсіздік пен тәртіпсіздікті бағалайтын кеңістіктерді қалай жасағанын және қалай жұмыс істейтінін зерттейді. Осылайша баламалы білім берушілер балалық шаққа қатысты балалық шақтың басқаша құрылымдарын, қиялдарын және емдеу тәсілдерін жасауға тырысады.

Әлеуметтік қарым-қатынаспен байланыстылығы

Балалар өскен сайын өздерінің өміріндегі ықпалды адамдарға (ата-аналар, тәрбиешілер және мұғалімдер) басшылық сұрайды. Зерттеушілердің көпшілігі және ересектер де қарым-қатынас барлық модальдық орталарда, әсіресе мектептерде, балалардың салауатты дамуының кілті болып табылады деп келіседі (Ласки, 2000; Харгривс, 2000; Харгривс және Фуллан, 1998; Харгривс және Ласки, 2004). Ласки мұғалімдер мен олардың оқушыларының ата-аналары арасындағы мәдени және эмоционалдық динамикаға назар аударады. Харгривс өз деректері арқылы балалардың мектептегі жетістіктерінің айтарлықтай жақсарғанын дәлелдейді, себебі мұғалімдер мен ата-аналар/бақылаушылар арасындағы тең дәрежедегі байланыс. Егер ықпалды ересектер жетіспейтін болса, балалар мектеп ортасындағы үлкен жастағы топтарға қарап, қолайлы мінез-құлық пен назар аударуды іздейтін мінез-құлықтарды байқауы мүмкін. Зерттеулер "жоғары сапалы тәжірибе" компоненттерін көрсетуді бастады, оны мектептердегі бақыланатын менторлық қарым-қатынастар ұсынады (Ahrens et al. 2011). Алайда, басқа зерттеулер тәжірибедің өзі айтқандай пайдалы екендігіне күмән келтіреді, бұл балаларды оқыту жағдайлары жиі жетіспейді немесе уақытша ғана пайдалы (Спенсер, 2007; Прайс, 2012). Прайс зерттеулері бойынша, ақыл-кеңесшілердің бір-біріне деген бейімделуі ақыл-кеңесші қарым-қатынастың пайдалы болуына ықпал етеді.

Технологияның маңыздылығы

Балалардың өміріне технологияның енуі жаңа платформаға жол ашты, мектептің қоршаған ортасы енді бір кеңістікке тұйықталмайды. Бұрынғы уақыт пен географиялық шектеулер Интернет арқылы қозғалды. Бұл жұмылдырудың нәтижесі балалардың оқу материалдарын алуы мен балалардың жеке қарым-қатынастары жағынан да оң және кері әсерін тигізді (Санчо, 2004). Сабақтағы ИКТ (Интерактивті компьютерлік технология) білім беру пайдасы әртүрлі зерттеушілер қолдаған тақырып болды (Авирам және Талми, 2004).

Әлеуметтік сәйкестіктерді құруға қатысы

Мектеп - бұл балалар бір-бірін бақылап, өздерінің өзіндік бейнелерін үнемі сынап отыратын мекеме (Хернандес, 2004). Эрнандестің зерттеулері балаларды жеке тұлға ретінде тану және олардың "жеке карталарын" білім беру процесіне енгізу қажеттігін мойындады, сондықтан мектеп ортасы мен сыртқы орта арасындағы алшақтық қауіпті түрде көтерілмейді. Мектептің әлеуметтік географияға маңыздылығы өте маңызды. Канада мен АҚШ-тағы мемлекеттік мекемелер "ұлтты құру институттары" ретінде анықталды, олар этникалық, тілдік және діни тұрғыдан әртүрлі халықтан ортақ азаматтар құруға тырысты (Мур, 2000; Свит, 1997). Ұлт құру мен мемлекеттік білім беру арасындағы байланыс мектептердің балалардың білімін және жеке басын қалыптастыратыны туралы пікірді ұстанады (Collins and Coleman, 2008). Бұл байланыс теріс, деструктивті әлеуметтік нормаларды немесе оңды құру үшін көріне ме, прогрессивті құндылықтарды құру "күнәкар адамның кең саяси/адамгершілік компасына" байланысты (Коллинс, 2006; Хантер, 1991).