Кіріспе
Армян революционері (18681912) Епрем Хан (; 18681912), тумасы Епрем Давидян (, یپرم خان داویدیان), Иранның Армян революциялық федерациясының (АРФ) мүшесі, революциялық көшбасшы және Иранның Конституциялық революциясының жетекші тұлғасы. Ол Иранда ұлттық батыр болып саналады.
Yeprem Khan (; 1868–1912), born Yeprem Davidyan (, یپرمخان داویدیان), was an Iranian Armenian member of the Armenian Revolutionary Federation (ARF), revolutionary leader and a leading figure in the Constitutional Revolution of Iran. He is considered a national hero in Iran.
Ерте өмір
Епрем хан Ресей империясының Елизаветаполь губерниясындағы (қазіргі Әзірбайжанда орналасқан) Барсум ауылында армян отбасында дүниеге келген . Жас кезінде Епрем армян ұлтшыл топтарына, сондай-ақ Осман империясына қарсы партизандық қызметке қатысты. 1890 жылы қыркүйекте Епремді орыс казактары тұтқындады. 1892 жылы Сібірге жер аударылды, 1896 жылы Тәбризге қашып кетіп, Тәбриз, Үрмия және Рашт қалаларында жергілікті филиалдарын құрды.
Революциялық
Епрем Иран Конституциялық революциясында маңызды рөл атқарды және 1907 жылы АРФ-ты оған белсенді қатысуға көндірді. Парсы ұлттық парламенті орыс полковнигі Владимир Лиаховтың бомбалауынан кейін Епрем хан Саттар ханмен және басқа да революциялық көшбасшылармен Иранның конституциялық революциясында Мохаммад Али Шах Каджарға қарсы бірікті. 1908 жылы қазанда Тәбриз қарсыласы кезінде Епрем хан Рашта Саттар комитеті құрды (Саттар ханның құрметіне) және Кавказдағы социал-демократтар, социал-революционерлер және АРФ-пен байланыс орнатты. Бакуден келген 35 грузин және 20 армянмен күшейтілген Епрем Рашты басып алды, содан кейін Анзали қала ғимаратына қызыл ту отырғызды. Каспий өлкелерінің негізгі жер иелері және бұрынғы қажар қолбасшысы Мұхаммед Вали Сепахдармен одан әрі күшейтіліп, Епрем хан өзінің кавказдық партизандар мен мазандарандық шаруалардан тұратын күштерін Тегеранға қарай аттанды, ол 1909 жылдың шілдесінде оған кірді. 1911 жылы Мұхаммед Әли Шах Қажар Одессадан билікке оралуды жоспарлады. Кейіннен ол Иранның Астарабад қаласына қоныс аударды, бірақ оның күштері Епремге қарсы жеңілді. Мұхаммед Әли Шах кейін Ресейге, содан кейін 1920 жылы Константинополге, кейін Италияның Сан-Ремо қаласына қашып кетті, ол бес жылдан кейін 1925 жылдың сәуірінде қайтыс болды (оған Ирактың Кербала қаласында жерленді). Епрем хан 1912 жылы 19 мамырда Керманшахан провинциясындағы Шурчехте шайқаста жолдастарының бірін құтқаруға тырысқанда қаза тапты. Оны Иранда қалған Мұхаммед Али Шах Қажардың адал әскерлері өлтірді. Аршак Гавафян (Кери) кейіннен кек алу үшін Епрем ханның өлтірушілерін өлтірді. Ол Тегеранның орталығында орналасқан Қасиетті Мария шіркеуінде жерленген.
Мұра
Епрем хан бүгінгі күні Саттар хан сияқты көптеген маңызды тұлғалармен бірге Иранның ұлттық батыры болып саналады. Епрем ханның есімі мен іс-әрекетіне арналған армяндық патриоттық ән бар. Ирандық мүсінші Лилит Терян Ханның мүсінін жасады. Бұл мүсін Тегеранның Сент-Мария шіркеуінде тұр.