Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1827 - 1828 - 1829
1 8 2 7 - 1 8 2 8 - 1 8 2 9
Қаңтар-наурыз
4 қаңтар – Жан Батист Гей, Мартиньяк виконты, граф де Вилледен кейін Франция премьер-министрі болып тағайындалды. 8 қаңтар – Америка Құрама Штаттарының Демократиялық партиясы құрылды. 22 қаңтар – Артур Уэлсли, Веллингтонның 1-ші герцогы, Лорд Годерихтің орнына Ұлыбритания премьер-министрі болды. 19 ақпан – Америка Құрама Штаттарында Медициналық жақсарту жөніндегі Бостон қоғамы құрылды. 21 ақпан – Америка Құрама Штаттарындағы алғашқы американдық үнді газеті, «Чероки Фениксі» жарық көрді. 22 ақпан – Түркменчай шарты: 10 ақпанда Түркменчайда қол қойылған Ресей-Парсы бейбіт шарты бойынша, Парсы (Иран) елi Ериван хандығының (қазіргі Орталық Арменияның көп бөлігі және Түркияның солтүстік Ығдыр провинциясы), Нахичеван хандығының (қазіргі Нахичеван Автономиялық Республикасының көп бөлігі), Талыш хандығының қалған бөлігі (Оңтүстік-Шығыс Әзірбайжан), сондай-ақ Ордабад және Муған аймақтарын (қазіргі Әзірбайжанның бір бөлігі) Ресей империясына қайтарылмай беріске мәжбүр болды. Осы және 1813 жылғы Гулистан шарты арқылы ол Арас өзенінен солтүстікке қарайғы қазіргі Грузия, Дағыстан, Әзірбайжан және Арменияны қамтитын барлық аумақтарын Ресейге жоғалтты. Парсы Әзірбайжанынан армяндар Кавказға қоныстандырылуға тиіс. 3 наурыз – Бразилия императоры және Португалияның бұрынғы королі Дом Педро I, 1826 жылы жасалған «Португалия тажынан бас тартуымды аяқтау» құжатына қол қойып, қызы королева Мария II пайдасына барлық құқықтарынан бас тарды және Португалияның «Бразилия ұлтынан мәңгілік бөлінуін қалайтынын» «күмәнді емес дәлел» ретінде жариялады. 18 наурыз – Колумбия президенті (және бұрынғы Венесуэла, Перу және Боливия президенті) Симон Боливар, өзінің одақтасы генерал Хосе Антонио Паэске көмектесу үшін, Венесуэла шекарасына жақын жердегі көтерілісті басуға Боготадан аттанды, бірақ Картахенадағы тағы бір көтеріліс оны тоқтатты.
January 4 – Jean Baptiste Gay, vicomte de Martignac succeeds the Comte de Villèle, as Prime Minister of France. January 8 – The Democratic Party of the United States is organized. January 22 – Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington succeeds Lord Goderich as Prime Minister of the United Kingdom. February 19 – The Boston Society for Medical Improvement is established in the United States. February 21 – The first American Indian newspaper in the United States, the Cherokee Phoenix, is published. February 22 – Treaty of Turkmenchay: By this Russian Persian peace treaty signed on February 10 at Torkamanchay, Persia (Iran), the latter country is forced irrevocably to cede the territories of the Erivan Khanate (most of modern day central Armenia and the northern Iğdır Province of Turkey), the Nakhichevan Khanate (most of the modern day Nakhchivan Autonomous Republic of Azerbaijan), the remainder of the Talysh Khanate (southeastern Azerbaijan), and the Ordubad and Mughan regions (also part of modern day Azerbaijan) to Imperial Russia. By this and the Treaty of Gulistan (1813) it has now lost all its territories north of the Aras River, comprising modern day Georgia, Dagestan, Azerbaijan and Armenia to Russia. Armenians from Persian Azerbaijan are to be resettled in the Caucasus. March 3 – Dom Pedro I, Emperor of Brazil and former King of Portugal, signs a document "to complete my abdication of the Portuguese crown" (made in 1826), to renounce all claims in favor of his daughter Queen Maria II, and to declare "indubitable proof" that he wishes Portugal to be "perpetually separated from the Brazilian nation in such a manner as may render even the idea of reunion impracticable." March 18 – Simón Bolívar, President of Colombia (and former President of Venezuela, Peru and Bolivia), departs from the capital at Bogotá in order to help his ally, General José Antonio Páez, suppress an uprising near the Venezuelan border, but is sidetracked by another rebellion in Cartagena.
Сәуір-маусым
11 сәуір – Қазіргі Аргентинадағы Баия-Бланка қаласы негізделді. 18 сәуір – Орнитолог Карл Джулиан (фон) Граба үш айлық сапармен құс өмірін зерттеу үшін аз зерттелген Фарер аралдарына қонады. 20 сәуір – Француз саяхатшысы Рене Кайли Тимбуктуға кірген және кейіннен тірі қайтып келген алғашқы мұсылман емес адам болды. 26 сәуір – Бразилия мен Дания арасында сауда және теңіз шартты шарты қол қойылды, бұл екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастарды орнатты. 27 сәуір – Лондон зообағы ашылды, ол Ұлыбританиядағы ең көне зообақ атанды. 21 мамыр – Антонио Хосе де Сукре Парагвайға шабуыл жасауға тырысып, солтүстік Фуэрте-Олимпо қаласына жетті, бірақ жоспарланған шабуыл дереу тоқтатылды. 26 мамыр – Германияның Нюрнберг қаласында жабайы бала саналған Каспар Хаузер табылған. 3 маусым – Ұлы Колумбия – Перу соғысы: Президент Симон Боливар Перуге соғыс жариялады. 23 маусым – Португалия королі Мигель I өзінің қызы Мария II-ні тақтан түсіріп, Либералдық соғыстарды бастады.
April 11 – The city of Bahía Blanca in modern day Argentina is founded. April 18 – Ornithologist Carl Julian (von) Graba lands in the little studied Faroe Islands for a three month visit to research the bird life. April 20 – French explorer René Caillié becomes the first non Muslim to enter Timbuktu and later return alive. April 26 – The Treaty of Commerce and Navigation is signed between Brazil and Denmark, establishing diplomatic relations between the two countries. April 27 – The London Zoo is opened as it become the UK's oldest zoo. May 21 – Antonio José de Sucre tries to invade Paraguay, reaching the northern city of Fuerte Olimpo, but the planned invasion is immediately cancelled. May 26 – Supposed feral child Kaspar Hauser is discovered in Nuremberg, Germany. June 3 – Gran Colombia–Peru War: President Simón Bolívar declares war on Peru. June 23 – King Miguel I of Portugal overthrows his niece Queen Maria II, beginning the Liberal Wars.
шілде-қыркүйек
4 шілде – Лорд Уильям Бентинк Ұлыбритания королі Жорж IV атынан Үндістанның жаңа генерал-губернаторы ретінде қызметін бастау үшін Калькуттаға (қазіргі Колкатта) келді. 5 шілде – Роберт Стивен Ринтул британдық апталық журнал «The Spectator»-ды құрды. 11 тамыз – Уильям Кордер Англиядағы Берри-Сент-Эдмундс қаласында Мария Мартенді бір жыл бұрын Қызыл амбарда өлтіргені үшін дарға асылды. 27 тамыз – Оңтүстік Америкада Бразилия империясы және Рио-де-ла-Плата біріккен провинциялары (қазіргі Аргентина) Уругвайдың тәуелсіздігін мойындады, осылайша Цисплатин соғысы аяқталды. Симон Боливар өзін Ұлы Колумбияның диктаторы деп жариялады. 17 қыркүйек – 1828 жылғы Сибольд тайфуны: Тайфун салдарынан Жапонияның Кюсю аймағында шамамен 10 000 адам қаза тапты. 25 қыркүйек – Симон Боливарды өлтіруге жасалған сәтсіз қастандық. 29 қыркүйек – Орыс-түрік соғысы (1828–1829): Варна қаласы орыс әскері тарапынан басып алынды.
July 4 – Lord William Bentinck arrives at Calcutta (modern day Kolkata) to begin his administration as the new Governor General of India, on behalf of King George IV of the United Kingdom. July 5 – The British weekly magazine The Spectator is founded by Robert Stephen Rintoul. August 11 – William Corder is hanged at Bury St Edmunds, England, for the murder of Maria Marten at the Red Barn a year earlier. August 27 – In South America, the Empire of Brazil and United Provinces of the Río de la Plata (modern day Argentina) recognize the independence of Uruguay, causing the end of the Cisplatine War. Simón Bolívar declares himself dictator of Gran Colombia. September 17 – 1828 Siebold typhoon: A typhoon kills approximately 10,000 people in Kyūshū, Japan. September 25 – Failed assassination attempt on Simon Bolívar. September 29 – Russo Turkish War (1828–29): Varna is taken by the Russian army.
Қазан-желтоқсан
26 қазан – Ағылшын натуралисі және зерттеушісі Уильям Джон Бурчелл Бразилияның орталық бөлігінде Solanaceae тұқымдасына жататын, өте сирек кездесетін Parabouchetia brasiliensis түрінің жалғыз белгілі үлгісін жинады. 11 қараша – Грекияның Тәуелсіздік соғысы: Лондон протоколы Морея және Киклад аралдарын қамтитын, Осман билігіндегі автономиялы Грек мемлекетін құруды қарастырады. 12 қараша – Вьентьян корольдігінің билеушісі Анувонг тақтан алынып, корольдік Сиамға қосылды. Соғыс барысында Вьентьян қаласы Сиам әскерлерімен толығымен қиратылды. 1 желтоқсан – Декабристер төңкерісі (Аргентина): Цисплатина соғысында қатысқан әскерлерімен Буэнос-Айреске оралған Хуан Лавалле провинциялық губернатор Мануэль Доррегоны қызметтен шеттету арқылы Аргентина азамат соғыстарын қайтадан қозғады. 3 желтоқсан – 1828 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: Эндрю Джексон АҚШ президенті болып сайланды, бұрынғы президент Джон Куинси Адамсты үлкен айырмамен жеңді. 20 желтоқсан – АҚШ Джорджия штатының заң шығарушы органы Джорджия медицина академиясын құрып, оны Джорджия медицина колледжіне айналдырды және медицина бакалавры дәрежесін беруге уәкілеттік берді, осылайша ол АҚШ-тың 13-ші ең көне медицина мектебі және алтыншы мемлекеттік медицина мектебі атанды. 28 желтоқсан – Жапонияның Эчиго провинциясында 6,8 балдық жер сілкінісі болды, нәтижесінде 1500-ден астам адам қаза тапты. 30 желтоқсан – Франц Шуберттің «Қысқы сапар» әндер циклының жариялануы (14 қаңтарда басталған) композитордың қазасынан кейін аяқталды.
October 26 – English naturalist and explorer William John Burchell collects the only known specimen of Parabouchetia brasiliensis, an exceptionally rare member of the nightshade family Solanaceae, in central Brazil. November 11 – Greek War of Independence: the London Protocol entails the creation of an autonomous Greek state under Ottoman suzerainty encompassing the Morea and the Cyclades. November 12 – Anouvong, ruler of the Kingdom of Vientiane, is deposed and the kingdom is annexed by Siam. During the war, the city of Vientiane is obliterated by Siamese forces. December 1 – Decembrist revolution (Argentina): Juan Lavalle, returning to Buenos Aires with troops that fought in the Cisplatine War, deposes the provincial governor Manuel Dorrego, reigniting the Argentine Civil Wars. December 3 – 1828 United States presidential election: Andrew Jackson is elected President of the United States, defeating incumbent John Quincy Adams in a landslide. December 20 – The U. S. State of Georgia legislature charters the Medical Academy of Georgia, which becomes the Medical College of Georgia, and authorizes it to award a Bachelor of Medicine degree, making it the 13th oldest U. S. medical school and the sixth public medical school to be established. December 28 – The province of Echigo, Japan, is hit by a 6.8 magnitude earthquake, killing more than 1,500 people. December 30 – Publication (begun on January 14) of Franz Schubert's song cycle Winterreise is concluded posthumously.
Күні белгісіз
Фридрих Вёлер мочевинаны синтездеп, витализмнің маңызды қағидасын жоққа шығаруы мүмкін. Аньос Джедлик әлемдегі алғашқы электр моторын құрайды. Бразилияның Рио-де-Жанейро қаласында 32 000 анголалық сатылады. Ресейде Императрица Марияның мекемелері кеңсесі негізделеді. Австралазиядағы ANZ банкінің ең алғашқы құрамы Cornwall Bank Ван Дименс жеріндегі Лансестон қаласында құрылды.
Friedrich Wöhler synthesizes urea, possibly discrediting a cornerstone of vitalism. Ányos Jedlik creates the world's first electric motor. 32,000 Angolans are sold in Rio de Janeiro, Brazil. The Office of the Institutions of Empress Maria is founded in Russia. The Cornwall Bank, earliest constituent of ANZ bank in Australasia, is formed in Launceston, Van Diemens Land.
Күні белгісіз
Уильям Роберт Вудман, Алтын Таң Герметикалық орденінің британдық негізін қалаушыларының бірі (1891 жылы қайтыс болған). Элли С. Паркер, Сенека тайпасының подполковнигі және түпкілікті американдықтар істері жөніндегі алғашқы комиссар.
William Robert Woodman, British co founder of the Hermetic Order of the Golden Dawn (d. 1891)
Ely S. Parker, Seneca lieutenant colonel and first Native Commissioner of Indian Affairs