Кіріспе
Бируте (ж. 1382) - Литваның Ұлы князі Кестуттың екінші әйелі және Ұлы Витауттың анасы. Бирутаның өмірі туралы өте аз мәлімет бар, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін литвалықтар арасында, әсіресе Самогитияда, оған табынушылық қалыптасты.
Birutė (died 1382) was the second wife of Kęstutis, Grand Duke of Lithuania, and mother of Vytautas the Great. There is very little known about Birutė's life, but after her death a cult worshiping her developed among Lithuanians, especially in Samogitia.
Неке
Ол Паланга маңында литвалық, самогиттік немесе курониялық магнаттар отбасында дүниеге келген. Кестутпен некелесу тарихы Литвада романтикалық аңызға айналды. Тарихнамаларда Бирутэ діни қызметкер болған және қасиетті отты күзетіп, жалған тәңірлерге қызмет еткен деп жазылған. Кестут оның сұлулығы туралы естігенде, өлкеге барып, оған үйленуге ұсыныс жасайды. Ол құдайларға өлгенше қыз болып қалмауға уәде бергендіктен, қызды қабылдамады. Кейін Кестут оны ұрлап, күшпен Тракайға алып кетеді, онда ол үлкен үйлену тойын өткізеді. Кестутпен үш ұл, үш қыз болды. Олардың тұңғыш ұлы Витаутас 1350 жылы дүниеге келді. Бұл неке 1349 жылы немесе одан сәл ертеректе болған дегенге сенеді.
Өлім
Бирутенің өліміне байланысты жағдай толық анықталмаған. 1381 және 1382 жылдар аралығында оның күйеуі Кестутис өзінің немере інісі Жогайлаға қарсы соғыс жүргізді, ол Литваның Ұлы князі болды және Кестутиске қарсы Тевтондық рыцарлармен келісімге қол қойды. Күйеуі тұтқындалып, Крева қаласына жеткізілді. Бір аптадан кейін Кестут өліп қалды және кейбір хроникалар оны өлтіргенін айтады. Алайда, бұл мәлімдемені растайтын немесе жоққа шығаратын басқа да көздер жоқ. Отыз бес жылдан кейін Констанция кеңесіне Самогития делегациясы оның өлтірілгенін жоққа шығарды, ал тағы бір аңыз бойынша, Бируте Палангадағы ғибадатханаға оралып, 1389 жылы қайтыс болғанға дейін құдайларға қызмет етуді жалғастырды.
Дін
Бірұттың айналасында құлшылық пайда болды және ол қайтыс болғаннан кейін де күшті болды. Жергілікті тұрғындар оны құдай немесе құдайсыз қасиетті деп санайды. 1989 жылы археологтар 14 ғасырдың аяғы мен 15 ғасырдың басында Бируте төбесінде тұрған пұтқа табыну ордасы мен обсерваторияның дәлелін тапты. Ол Бюреттің құрметіне салынған болса керек. Біртутаға дұға етіп, өздеріне жақсы денсаулық пен бақыт тілеген адамдар туралы көптеген деректер бар. 1506 жылы биікке Георгий шіркеуін салып, халықты пұтқа табынудан және Бирутенин қабірінен аулақ етуге тырысты. 1869 жылы шіркеу қайта салынған және осы күнге дейін сақталған. Бұл - туристердің сүйікті жері. Бируте төбесі - Балтық теңізінің жағалауындағы Паланга теңіз жағалауындағы ең биік құмдық, қазір Паланга ботаникалық бағының бөлігі. Археологиялық зерттеулер көрсеткендей, Х ғасырда төбенің түбінде ауыл болған. XIII ғасырда Тевтон рыцарлары мен Ливон орденінің шабуылы кезінде ауыл тұрғындары мұнаралы қорғаныс жүйесін салған. Алғашқы жеңілістен кейін жүйе қайтадан салынып, одан да нығайтылды; енді оның екі мұнарасы және төбе басына қоршалған қабырғасы болды. Алайда XIV ғасырдың екінші жартысында ол өртеп тасталғаннан кейін, оның орнына пұтқа табынушылық ғибадатхана мен обсерватория салынды.