Кіріспе

Волын воеводствосы (Województwo wołyńskie, Palatinatus Volhynensis, Волинське воєводство, Volynske voievodstvo) – 1566 жылдан 1569 жылға дейін Ұлы Литва княздығындағы әкімшілік бөлініс және жергілікті басқару бірлігі, ал 1569 жылғы Люблин униясынан бастап Польшаның үшінші бөлінісіне (1795 жыл) дейін Польша Корольдігінің құрамында болды. Кіші Польша провинциясындағы русь жерлерінің бір бөлігі еді.

Сипаттама

Воеводство 1566 жылы Литва Ұлы Герцогтігімен бірге Люк Старшиндігі (старость) негізінде құрылды. 1569 жылы Люблин одағынан кейін ол Польша Корольдігіне Кіші Польша (Малопольская) провинциясының бөлігі ретінде берілді. Воеводствоның астанасы Люк (қазіргі Луцк) болды, және ол Корондық Сенатта үш сенаторға ие болды. Олар – Лак епископы, Волынь воеводасы және Волынь кастеляны. Волынь воеводствосы үш уезге бөлінді: Люк, Влодзимиерж және Кременец. Жергілікті старосталар уездердің үш астанасында тұрды, ал сеймиктер Люкте өткізілді. Воеводствоның Польша Сеймінде екі депутат, ал Люблиндегі Кіші Польша Трибуналында бір депутат болды. Зигмунд Глогер өзінің «Ескі Польша жерлерінің тарихи географиясы» атты еңбегінде Волынь воеводствосы туралы былай дейді: Лиубартас Солтүстік Волыньді басып алғаннан кейін, Польша Корольдігі Қызыл Русьті басып алды. Русь жерлерінде герцогтіктер мен провинциялардың нақты шекаралары болмағандықтан, Польша мен Литва арасында қақтығыс басталды. 1366 жылы король Казимир Ұлы Жоғарғы Буг өзенінде билігін бекітіп, Влодзимиерж Волынскийді басып алды. Литвамен қақтығыс жалғасты, себебі екі тарап та Волыньдің барлығын, Люкпен бірге бақылауда ұстағысы келді. Свитригайла қайтыс болғаннан кейін, кең Волынь жері Ягеллон әулетінің тікелей меншігіне айналды. Король Казимир IV Ягеллон Волыньді Литва Ұлы Герцогтігінің құрамына қосуды шешті, бірақ поляк-литвалық қақтығыс 1569 жылғы Люблин одағына дейін жалғасты, осы одақ бойынша Волынь Польшаға берілді және воеводствоға айналды. Оның алғашқы воеводасы князь Александр Чарторыский болды.

Сеймнің шешімімен Волынь Кіші Польша провинциясының бір бөлігі болды. Оның құқықтық жүйесі Литваның статуттарына негізделген, ал жергілікті тұрғындарға статуттарға өзгерістер енгізуге рұқсат берілді. Русьтің билеуші сыныбының (княздардың) құқықтық жағдайы поляк дворяндарымен теңестірілді, және 1578 жылы Волыньде поляк үкіметтік кеңселері құрылды, одан кейін поляк қоныс аударушыларының келуі күшейді.

16 ғасырда Волынь воеводствосының ауданы 750 шаршы мильді құрады, оның жартысы Люк уезіне тиесілі болды. Онда 68 қала болды, ал 1583 жылы ауылдардың саны келесідей еді: Люк уезінде – 777, Влодзимиерж уезінде – 294, Кременец уезінде – 562. Стефан Баторийдың билігі тұсында 65 қамал мен бекініс болды. Волынь воеводствосының шекарасына бүкіл тарихи Волынь кірмеді, себебі Зытомирж және Овруч қалалары, әдетте Волынь қалалары саналатын, Киев воеводствосына қарасты. Тарихи Волынь Киев, Брацлав және Подолия воеводстволарына дейін жетті, бірақ оның шекаралары ешқашан нақты болған жоқ. Волынь воеводствосы сирек қоныстанған, жиі соғыстар мен шабуылдардың салдарынан азайып кеткен аймақ болды.