Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Турткүл () - Өзбекстанның Қарақалпақстандағы қала. Тұрғыны 58200 (2016 жыл).
Toʻrtkoʻl (; , also spelled as Turtkul , is a city in Karakalpakstan, Uzbekistan and the administrative center of the Toʻrtkoʻl District. Its population is 58,200 (2016).
Тарих
Қала 1873 жылғы Хиван науқанынан кейін орыс гарнизоны ретінде құрылған және 1920 жылға дейін Петролександровск (Петро Александровск) деп аталды. Ол кезде бұл Өзбекстанның зергерлік бұйымдар өндіретін ірі орталығы болды. 1913 жылы телеграфпен, 1922 жылы радиостанциямен жабдықталды. 1932 жылы қала Түрткүл деп аталды (түрікше törtkül деген сөздің мағынасы - алаң) және 1932-1939 жылдар аралығында жаңадан құрылған автономиялы Қарақалпақстан Республикасының астанасы болды. Қала өзінің тарихында бірнеше рет ағысын едәуір өзгерткендігімен белгілі Амударья өзенінің жанында тұрды. 1932 жылы Амударья тағы бір рет жер бетін өзгертіп, Турткулды су басқан. Бұл және Амударьяның бұрынғы зардаптары билікті 1939 жылы Қарақалпақстанның астанасын 170 км-ден астам Нукусқа көшіруге итермеледі. Өзен жағалаулары нығайтылып, су тасқыны тоқтатылды. Алайда 1942 жылы өзен кенеттен Түрткүлге қарай ағып, оны бір түн ішінде жойып жіберді. Нәтижесінде, 1949 жылы Түрткүл ауыстырылды. Булану жауын-шашыннан орташа есеппен 36 есе, кейде 270 есеге дейін артық.
The city was founded as a Russian garrison after the Khivan campaign of 1873 and before 1920 was known as Petroaleksandrovsk (Петро Александровск). It was then a major jewelry producing center of Uzbekistan, and was equipped with telegraph in 1913 and with a radio station in 1922; the station began regular translations in 1930. In 1932, the city was renamed to Turtkul (from Turkish törtkül meaning square) and between 1932 and 1939 was the capital of the newly formed autonomous republic of Karakalpakstan. The city was standing nearby a major Amu Darya River, which is known for significantly altering its flow path several times in its history. In 1932, Amu Darya once more changed its terrain and flooded Turtkul. This and past damage by Amu Darya urged the authorities to move the capital of Karakalpakstal over 170 km to Nukus in 1939. The river banks were reinforced, stopping further flooding. However, in 1942 the river suddenly moved on Turtkul destroying it overnight. Consequently, in 1949 Turtkul had been relocated. The evaporation exceeds precipitation on average by 36 times and sometimes up to 270 times.
Экономика
Қалада мақта өңдеу зауыты, темір бетон зауыты, асфальт зауыты және Нукус медициналық мектебінің сыртқы бөлімі бар.
The city has a cotton processing factory, a reinforced concrete plant, an asphalt plant and an external section of Nukus Medical School.
Белгілі тұлға
Ұзақ өмір сүруді талап еткен Тути Юсупова 2015 жылы 134 жасында қайтыс болған.
Tuti Yusupova, longevity claimant, died in 2015, possibly 134 years old.