Кіріспе

Британ армиясының жаяу әскер дивизиясы Екінші дүниежүзілік соғыста Бірінші дүниежүзілік соғыста ұқсас нөмірленген құрама 23-ші (Нортумбрия) дивизиясы - Британ армиясының жаяу әскер дивизиясы, ол Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Франция шайқасында қысқа уақыт шайқасты. 1939 жылы наурыз айында Германияның Еуропа державасы ретінде қайта пайда болуынан және Чехословакияны басып алғаннан кейін британдық армия аумақтық армияның дивизия санын ұлғайтты. 23-ші (Нортумбрия) дивизиясы 1939 жылдың қазан айында 50-ші (Нортумбрия) моторлы дивизияның екінші желілік көшірмесі ретінде құрылды. Ол үштен тұратын, Англияның солтүстігінен батальондар жиналған, қарапайым жаяу әскер дивизиясынан айырмашылығы, екі бригададан құралған. Дивизияның Ұлыбританияда оқу мен дайындықты аяқтау үшін қалатыны жоспарланған еді, содан кейін ол соғыстың басталғанына 12 ай ішінде Францияға жіберіледі. Дивизия аз уақыт жаттықты, оның сарбаздары таратылып, Солтүстік-Шығыс Англиядағы стратегиялық маңызды және осал жерлерді күзетуге пайдаланылды. Күзетші міндеті мен соғысқа аз дайындық жақсы моральға кедергі ретінде қарастырылды. Францияда Британдық экспедициялық күш (БЭФ) артқы желілік бөлімшелер арасында адам тапшылығынан зардап шегіп жатты. Моральды күшейту, БЭФ-тің артқы эшелонына қосымша жұмыс күшін және күзетшілерді қамтамасыз ету және француз үкіметі мен әскерилерімен саяси ұпайлар алу үшін дивизия 1940 жылдың сәуірінде Францияға жіберілді, оның әкімшілік және логистикалық бөлімшелерінің көпшілігі, сондай-ақ ауыр қару-жарақ пен артиллерия қалдырылды. Олар әуежайларды салу мен күзетуге көмектесуге тағайындалды. Императорлық бас штабтың бастығы Эдмунд Айронсайд БЭФ-тен дивизияның дайындығы жоқ және толық емес болғандықтан іс-қимылға қолданылмауы туралы уәде алды. Германия Бельгия мен Нидерландыға шабуыл жасаған кезде, BEF және француз әскерлері шабуылға қарсы шығып, 23-дивизияны әуеайлақтарды күзетуге қалдырды. Неміс шабуылының негізгі бөлігі Арденненнен өтіп, солтүстік Францияда британдықтар мен француздарды қиып тастауға бағытталған. Басқа резервтер болмағандықтан, 23-дивизияға "Тыңырқ каналын" қорғау үшін алдыңғы сызыққа баруға бұйрық берілді - бұл негізгі неміс шабуылдары мен ағылшын арнасы арасындағы жалғыз су жолы және BEF-ті қоршауға алудың неміс әрекетіне тосқауыл қою үшін жалғыз қорғанысты позиция. Дивизия каналға жеткен кезде немістер өздерінің оңтүстік секторын кесіп өтті, онда француз әскерлері әлі де позициялар алған жоқ. Олардың аймағындағы көпірлерді қиратып, дивизияға Аррас қаласын қорғау үшін жаңа позицияларға қайтуға бұйрық берілді. 70-ші жаяу әскер бригадасы жаңа позицияны иеленер алдында, ол неміс қарулы күштерінің алға жылжуымен ұсталып, басып алынды. Әскери жағдай одан әрі нашарлап, Дюнкерктегі эвакуацияны бастау туралы шешім қабылдады. Дивизияның элементтері ауыр шығынға ұшырағаннан кейін, 1940 жылы 31 мамырда эвакуацияланбастан бұрын периметрдің айналасында кідірту және арткы қорған іс-қимылдарын жүргізді. Британияда дивизия таратылды және оның бөлімшелері басқа құрылымдарға көшірілді.

Өмірбаян

1930 жылдары Германия мен Ұлыбритания және оның одақтастары арасында шиеленістер пайда болды. 1937 және 1938 жылдардың аяғында Германияның Чехословакияға Судет жерін қосып алу талабы халықаралық дағдарысқа әкелді. Соғыстан аулақ болу үшін британ премьер-министрі Невилл Чемберлен қыркүйек айында Германия канцлері Адольф Гитлермен кездесіп, Мюнхен келісімін жасады, онда Германия Судет аймағын аннексиялайды деп қабылданды. Чемберлен келісімнің нәтижесінде келіспеушіліктерді бейбіт жолмен шешуді көздеген еді, бірақ екі ел арасындағы қарым-қатынас тез нашарлады. 1939 жылы 15 наурызда Германия Чехияның қалған жерлерін басып алып, келісім шарттарын бұзды. 29 наурызда Ұлыбританияның соғыс жөніндегі мемлекеттік хатшысы Лесли Хоре Белиша аумақтық армияның (ТА) штаттан тыс санын 130 000 адамнан 340 000 адамға дейін ұлғайтуды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Бұл жоспар бойынша, бірінші желі деп аталатын қазіргі ТА бөлімдері өз мекемелерінде жалдауға, оған аумақтық қызметкерлердің жалақысын көтеру, жалдауға кедергі келтіретін ілгерілеуге қатысты шектеулерді жою, сапалы казармаларды салу және кешкі ас үлестерін арттыру арқылы көмектесті. Кейіннен бөлімшелер кадрлардан құралған екінші сап деп аталатын жаңа бөлім құратын. Бұл процесс "көшіру" деп аталды. 23-ші (Нортумбрия) дивизиясы екінші саптық құралым ретінде құрылуы керек еді, бірінші саптың 50-ші (Нортумбрия) моторлы дивизиясының көшірмесі. Әскердің өсуіне қарамастан, бағдарлама кеңейту және қайталау процесіне орталық басшылықтың жоқтығы және ғимараттардың, жабдықтардың және нұсқаушылардың жетіспеушілігіне қатысты мәселелермен күрделіленді. Соғыс министрлігі екі рет жасақтау және қажетті ер адам санын алу алты айдан аспайды деп болжаған болатын. 50-ші (Нортумбрия) моторлы дивизиясы бұл процесті наурыз айында бастады. Мысалы, Дурхам жеңіл жаяу әскері (DLI) үш жаңа батальон құрды, олардың әрқайсысы бастапқы 25 офицер мен сарбаздан тұратын. Сәуірде әскери қызметке шақырудың шектеулі түрі енгізілді. Сол кезде 34 500 ер адам, барлығы 20 жаста, тұрақты әскерге шақырылды, бастапқыда алты ай бойы оқытылып, кейін екінші саптың құрамына жіберілді. Бұл процесс ТА бөлімдері арасында кеңінен өзгерді. Кейбіреулері бірнеше апта ішінде дайын болған, ал басқалары Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін аз жетістіктер жасады.

Құрылу

50-ші дивизия 69-шы жаяу әскер бригадасын 150-ші жаяу әскер бригадасының екінші желілік көшірмесі ретінде, ал 70-ші жаяу әскер бригадасын 151-ші жаяу әскер бригадасының екінші желілік көшірмесі ретінде құрды. Бұл бригадалар соғыс басталған кезде құрылған болатын және 1939 жылдың 2 қазанында 23-ші (Нортумбрия) дивизиялық штаб құрылғанға дейін 50-ші дивизиямен басқарылатын. Осы кезде олар жаңа дивизияға ауыстырылды, ол өз кезегінде Солтүстік командаға тағайындалды. Дивизияның командасы 50-дивизияға бұған дейін басшылық еткен, зейнеткерлік өмірден шыққан генерал-майор Уильям Норман Гербертке берілді. 69-бригада Шығыс Йоркшир полкінің 5-ші батальонын, Грин-Ховардстың 6-шы және 7-ші батальондарын, ал 70-ші жаяу әскер бригадасы 10-шы, 11-ші және 12-ші батальондарды құраған. 23-ші (Нортумбрия) дивизиясының ресми сипаттамасы жоқ, ол өзінің бірінші желідегі ата-ана құрамасы сияқты "мотор" дивизиясы немесе басқа британдық дивизиялардың көпшілігіне ұқсас "пехота" дивизиясы деп аталмаған. Жақсылық көздерінде иық жапсырмасы талқыланады. Ол Йоркширдің ақ розасы деп сипатталған, сонымен қатар Тюдор розасы (Йорктің ақ розасы мен Ланкастердің қызыл розасының бірігуі) деп сипатталған. Бұл сурет көк немесе жасыл түсті ме, жоқ па, бұл туралы деректер әртүрлі. Майкл Чаппелл ақ роза мотиві дивизиядағы Йоркшир полктарын білдіретінін, ал жасыл фон осы полктердің жеңіл жаяу әскерінің ұрпағын білдіретінін айтты. "Бұл белгіге сәйкес киім киюге арналған үлгілер (пәлтіге боялған роза жапсырмасы бар) жинақталған және бұл 23-ші 1940 жылы 'заңсыз' шайқас белгілерін киген [бірнеше] құралымның бірі болғанын көрсетеді".

Бастапқы қызмет көрсету және Францияға беру

Жаулық басталғаннан кейін 1939 жылғы Ұлттық қызмет (Қораллы Күштер) туралы заң қабылданды. Бұл он тоғыз жасты майдан шебінде қызмет етудің ең төменгі жасы ретінде белгіледі, ал осы жасқа дейінгі сарбаздар жауынгерлік бөлімшелерден ауыстырылды. Осы саясаттың арқасында 40 000 ТА-ның адамдары бірліктер арасында көшірілді. 23-ші (Нортумбрия) дивизиясы үшін бұл оның күш-қуатының 10% -дан астамын жоғалтуға әкелді. ТА дивизияларының әрқайсысы Францияда тұрақты әскер құрамаларын нығайту үшін жарамды деп қарастырылды, өйткені жабдықтар қол жетімді болды, 26 ТА дивизиясы соғыстың бірінші жылының соңына дейін орналастырылды. Оның орнына дивизия Солтүстік-Шығыс Англиядағы осал жерлерді және басқа жерлерді күзетуге тағайындалды; екінші саптық құралымдар үшін ортақ тапсырма, бірінші саптық құралымдарды жаттығу үшін босату. Бұл шеруге дайындыққа аз уақыт қалдырды, бұл жағдай моральға кері әсер етті. 1 ақпанда 12-ші DLI Тайнсайд Шотландиялық болып, Black Watch құрамына енді. 1939 жылы 1940 жылы дивизия Британ экспедициялық күшінің (БЭФ) артқы эшелондық бөлімшелері арасындағы адам күші тапшылығын жоюға тырысты. Байланыс желісін қамтамасыз ету үшін көбірек адам қажет болды. Мұндай ерлердің жетіспеушілігі Корольдік инженерлерге (RE) және көмекші әскери пионер корпустарына (AMPC) және франко-бельгиялық шекарада қорғаныс позициясын құруға көмектесу үшін жаттығудан ауыстырылуы керек болған майданшықтар бірліктеріне әсер етті. Бұл мәселені шешу үшін дайындықсыз аумақтық бөлімшелерді біліктілігі жоқ жұмыс күшін ретінде орналастыру туралы шешім қабылданды. Осылайша қазіргі пионерлік бөлімшелерге жүктемені жеңілдету және тұрақты бөлімшелерді оқытуды аяқтау үшін босату. Нәтижесінде Францияға 12-ші (Шығыс), 23-ші (Нортумбрия) және 46-шы жаяу әскер дивизияларын орналастыру туралы шешім қабылданды. Әр дивизия ауыр техникасын және логистикалық, әкімшілік және қолдау бөлімшелерінің көпшілігін қалдырады. Жалпы алғанда, Францияға тасымалданған үш дивизияның элементтері 18 347 адамды құрады. Дивизиялар әуежайлар мен дәрі-дәрмек қораптарын салуға көмектесуге тиіс еді. Олардың мақсаты - тамыз айына дейін жұмысты аяқтап, Ұлыбританияға оралып, Францияға майдангер ретінде қайта жіберілу алдындағы дайындықты жалғастыру. Әскердің ойынша, бұл күзетшілердің борышын бұрудың өзі де олардың моральдық деңгейін көтереді. Францияда BEF-тің британдық ресми тарихының авторы Лайонел Эллис, дивизиялар "жауынгерлік дайындықты толықтай алмаса да, шайқасқа дайын болмаған кезде, уақыт мүмкіндік бергенше, үйлесімді оқу бағдарламасы жүргізілді" деп жазды. Тарихшы Тим Линч бұл жұмыстың саяси аспектісі бар екенін айтып, "британдық саясаткерлерге француз әріптестеріне Британияның жыл соңына дейін уәде етілген он тоғызға қарай тағы үш жаяу әскер дивизиясын жеткізгенін айтуына мүмкіндік берді" деді. Императорлық бас штабтың бастығы генерал Эдмунд Айронсайд бұл дивизияларды пайдалануға қарсы болды. Ол дивизияларды босату үшін саяси қысымға қарсылық білдірді, оны генерал сэр Джон Горт (BEF командирі) әскерлер майдан шебіндегі жауынгерлік құралым ретінде қолданылмаятынын сендірді. 23-ші бригада 1940 жылы 21 сәуірде Ұлыбританиядан шығып, келесі күні Францияға келіп, BEF-тің тікелей қолбасшылығына берілді. Жұмыс күші ретінде дивизия Сент-Пол маңындағы аймаққа ұшу-қону жолақтарын салуға жіберілді. Ол ауыр техникасыз немесе универсалдық тасымалдаушыларсыз тасымалданып, мобильділік үшін азаматтық көліктердің шектеулі мөлшерін таң қалдырды. Кейбіреулері әлі де қаруды қолдануды үйренбеген болса да, олар мылтықтарын алып кетті. Әр батальонға 14 Bren жеңіл пулемет (бірақ оларды қолдануды біраз адам үйренген), ең көп дегенде 10 Boys танкіге қарсы мылтықтары және бірнеше минометтер әкелді.

Германияның Францияға басып кіруі

1940 жылдың 10 мамырында "Фейк-соғыс" - қақтығыстың басталуынан бері Батыс майданда белсенділіксіз кезең - Германия әскерінің Бельгия мен Нидерландыға шабуыл жасауымен аяқталды. Нәтижесінде, BEF-тің көпшілігі ең жақсы француз армияларымен және олардың стратегиялық резервтерімен бірге Бельгия мен Голландия армияларына көмек көрсету үшін алға жылды. Бұл күштер неміс алға жылжуының ағынын тоқтатуға тырысқан кезде, негізгі неміс шабуылдары Арден орманы арқылы өтіп, Мез өзенінен өтті. Бұл Седан шайқасын бастады және одақтас әскерлерді екіге бөліп, Бельгиядағыларды франкогерман шекарасындағы француз әскерінің қалған бөлігінен бөліп тастаумен қауіп төндірді. 23-ші (Нортумбрия) дивизиясы, BEF-тің қалған бөлігімен бірге алға жылмаған, әлі де арткы эшелондық міндеттерде жұмыс істеді. Ол француздық департаменттерде таралды Па-де-Кале және Сомма, және қазір әуеайлақтарды күзетуге тағайындалды. Дивизияның қозғалыс қабілетінің жоқтығын көрсетіп, 10-шы батальонға, DLI, Аббевиллдің (Сома өзенінің оңтүстігінде) жақын маңдағы әуеайлақтарды күзетуге тағайындалғанда, ол барлық дивизиялық көліктерді қажет етті және осы қозғалысты жүзеге асыру үшін барлық басқа бөлімшелерді қозғалмайтын етті. Достасқан командирлер Германияның Муа өзенін кесіп өтуі үлкен жетістікке жеткенін түсінгеннен кейін, BEF және француз әскерлері Бельгиядан Францияға кері шегінуді бастады. 17 мамырда француз резервтерінің жетіспеушілігі Солтүстік-Шығыс Францияда барлық одақтас күштердің қолбасшысы Альфонс Жозеф Жоржды 23-дивизияны неміс прорывына қарсы тұру үшін Канал дю Норд бойындағы жаңа майданға орналастыруға бұйрық беруге мәжбүр етті. Келесі күні дивизия Петрефорстің, 12-ші (шығыс), 23-ші дивизияның және 12-ші дивизияның қолбасшысы генерал-майор Родерик Петреге қарасты басқа да жақын бөлімшелердің командасына берілді. Петре өзінің қол астындағыларына өзіне берілген өте оптимистік есеп туралы, француздардың неміс прорывының екі жағында да берік екендігі және француз аумағына тек шағын неміс бөлімшелері енгенін, бұл Petreforce күштерін шеше алатынын айтты.

Арас маңындағы шайқастар

23-ші корпусқа 16 миль (26 км) қашықтықтағы Норд каналы бойындағы фронтты, Камбрейден батысқа қарай 6 миль (10 км) және Аррастан шығысқа қарай 10 миль (16 км) қашықтықта тұруға бұйрық берілді. Ол Германияның алға басып келе жатқан әскері мен Ла-Манш аралығының арасындағы соңғы үлкен су кедергісі болды. 23-дивизия - негізгі неміс шабуылдары мен БЭФ-тің жабдықтау желілеріне кедергі келтіретін жалғыз британдық құралым. Британдық ресми тарих бөлімнің "жетекші немістерді тоқтату үшін аз нәрсе істей алатынын" мойындайды. Қауіпкерлер қалың жолдарды басып өтіп, канал бойымен жетті, бірақ құрал-жабдықтың жетіспеушілігіне байланысты қазба жасай алмады. Бригадир Ричард Доунайдың 69-бригадасы дивизияның солтүстік бөлігін ұстап, Арлеуста позициялар алды және солтүстік флангтағы француз бірінші армиясымен байланыста болды. Бригадир Филип Киркуптың 70-бригадасы оңтүстік флангты Пэроннен солтүстікке қарай 10 миль (16 км) қашықтықта ұстады. Қосымша француз әскерлері дивизияның оңтүстік флангін қорғайтын болды, бірақ неміс алға жылжуының жылдамдығына байланысты олар канал бойымен ешқашан келмеді. Автор Хью Себаг Монтефиоре аяқталмаған каналдың жай-күйін былай сипаттады: "Онда су жоқ еді, ал неміс брондарын ұстап тұру керек терең арық кейбір жерлерде машинаға, танкіге қарсы емес еді". Осы кезде дивизияға Аррас маңындағы Корольдік артиллерияның (RA) оқу-жаттығу лагерінен келген он бір далалық қару мен екі гаубицадан тұратын құрамдас батарея тағайындалды. Қарулардың көпшілігіне жанама атыс үшін қажетті жабдықтар жоқ еді және оларды тек ашық нысаналар арқылы ғана атуға болатын; кейбіреулерінде ешқандай нысаналар жоқ еді. Дивизия көп ұзамай неміс күштерінің авангардымен кездесті, олар дивизияның аумағында каналға күшпен кіруге тырыспады. Неміс әскері қасында болғандықтан, каналға қарсы көпірлерді жарылтуға бұйрық берілді, оның ішінде босқындар әлі де өтіп жатқан кезде бір көпір қиратылды. Күндіз 1-ші батальонның штаб-пәтеріне шұғыл шұғыл адам әкелінді. Жеке тұлғаны қысқаша тергеуді подполковник Хью Суинберн және батальонның француз байланыс офицері жүргізді, содан кейін сержант Дик Чемберс жазаны орындауды жүзеге асырды. Көп ұзамай дивизия әуе шабуылынан алғашқы зардап шекті. Әскерлер білмейтін, неміс әскерлері дивизияның оңтүстігінде каналдың үстінен көпірдің басын құрды. 24 сағаттан аз уақыт бойы позицияда болғаннан кейін, дивизияға неміс каналдан өтуінің нәтижесінде Аррасқа қарай шегіну бұйырылды. 69-бригада Аррастың солтүстік-шығысында Скарп өзенінің бойында орналасты, ал 8-ші Корольдік Нортумберленд фюзилерлері (дивизияның мотоциклдік барлау батальоны) гарнизонды нығайту үшін қалаға кірді. 70-бригада қаладан оңтүстік-батысқа қарай Арас-Долленс жолының бойымен Саултиге дейін орналасуы керек еді. 20 мамыр күні таңертеңгілікте 70-бригаданың штабы мен 10-шы және 11-ші DLI бөлімдерінің бір бөлігі ғана өз орнында болды. Бригаданың қалған бөлігі оңтүстік-шығысқа таратылды. Кейбіреулері оларды өздеріне белгіленген жерге апаратын бірнеше жүк көлігін күтіп тұрды. Басқалары да әуе әскерінің үнемі қауіп төндіретін жеріне қарай ашық формациямен батысқа қарай жүріп бара жатты. Осы уақытта бригадаға негізінен қарусыз болған Орднанс корпусы мен AMPC адамдары қосылды. Одан кейін 70-бригаданың Ванкурт, Невиль Витас, Меркатель және Фишо ауылдарында және олардың айналасында болған бірқатар шатастырған роталық әрекеттері болды. 20 мамыр күні сағат 08:30-да неміс 8-ші танк дивизиясының элементтері Ванкуртқа кірді және 11-ші ДЛИ-нің көлік күтіп тұрған бөлімдерін басып алды. Танкілерге қарсы күресуге жарамаған бұл адамдар не қырылды, не неміс панцер-гренадерлерімен қолға-қол соғысып, тұтқынға алынды. Невиль Витассе мен Фишо арасында Тайнесайд шотландтары немістердің шабуылына ұшырады. Батальон жолдың екі жағына орналасты. Баггс роталық майор-сержант "балалар айналасында танкілер бар, олар ер адамдардың үстінен өтіп бара жатыр" деп сипаттады. Қатты флангтық пулемет атысынан зардап шеккен батальон екі неміс танкісін тоқтата алмады, олар өздерінің позицияларынан жоғары көтеріліп, британдық әскерлерді пулеметпен атып тастады. Қоршауға алынған батальон берілді. Баггс оқиға туралы былай деп баяндады: "Біздің өлген жолдастарымыз жолдың екі жағында далада жатыр. Бұл қандай құрбандық!" Бастапқыда 450 адамнан 80-ге жуығы қашып құтыла алды. Фишоның батыс шетінде 10-шы ДЛИ-нің B және C роталары жол бойында неміс танктері мен жаяу әскерінің қолы�...

Дюнкеркке шегіну

22 және 23 -ші күндері, BEF-тің қауіп-қатерін бағалап, Горт бірнеше бөлімшеге BEF-тің шегіну сызығының айналасында кордон құру және оның артын әлеуетті күшті неміс шабуылынан қорғау үшін орналасу туралы бұйрық берді. Ла-Бассе каналы мен Аа өзені БЭФ-тің оңтүстік және батыс жақтарын қорғайтын жалғыз қорғанысты позициялар болды. Екі толық жабдықталған дивизия осы сызықтың бойында, Горт жинап алатын күш-жабдықтармен орналасады. Соңғысының бір бөлігі ретінде Марли Форс пен 69-бригада арна бойындағы позицияларды Сент-Омердің маңында Уоттенді және жағалаудағы Гравелиндерді қорғауға ниеттенді. Марли күштері бронеавтомобильдер мен жеңіл танктермен сүйреліп, лагерін тастады, бірақ көп ұзамай Герберттің бұйрығы бойынша себепсіз кері бұрылды. 69 бригада үш тонналық жүк машиналарына мініп, өздерінің позициясына қарай 70 мильдік (113 км) жолды бастады. Ауадан соққылар жолдарды бұғаттап, зардап шеккендіктен, бригаданың мақсаты бойынша тек 6-шы Грин Ховардс қана жетті. Олар жорықтың қалған бөлігінде бригададан бөлініп қалды. Грейвелинс қаласында, қоршалған Каледен шығысқа қарай 16 км жерде, батальонға француз әскерлері қолдау көрсетті. Осы позицияда Грин-Ховардтар бірнеше неміс шабуылын тоқтатып, екі танкті ойсырата құртты. Кале қаласында гарнизонға Дюнкеркке азық-түлік жеткізуге бұйрық берілді. Ол үшін төрт танк Грейвелинске баратын жолды барлап, оның ашық екенін және қалған гарнизонға соңынан еруге мүмкіндік беретінін тексеру үшін жіберілді. Бұл танкілерге британдық танкілер ретінде танылмас бұрын, жарақаттар мен зардап шекпестен, Green Howards атып жіберді. Олар неміс кордоны аяқталып, гарнизонның беріліп кетуінен бұрын Каледегі британдық күштердің соңғы элементтерін білдірді. Танкілер қорғанысқа қосылды, ал батальон неміс артиллериясы мен әуе шабуылдарынан болған зардаптарға қарамастан аймақты ұстап тұруды жалғастырды. Келесі күндері немістер өзен мен каналдың үстінен көпірдің бастарын құрып, БЭФ-ті барлық жағынан қысымға алды. 26 мамырда, BEF толығымен қоршалған кезде және Фландриядағы әскери жағдай одан әрі нашарлап, британдықтардың қолында қалған жалғыз порттан Дюнкерктен BEF-ті эвакуациялау туралы шешім қабылданды. Эвакуация туралы бұйрық берілгеннен кейін 23-ші дивизияның қалдықтары Дюнкеркке қарай кері шегіне бастады, ерлер әрқашан әуе шабуылынан қауіп төндіреді немесе шабуылға ұшырайды. Кампанияның осы кезеңінде дивизия 48 сағатқа III корпусқа тағайындалды, содан кейін кампанияның қалған бөлігіне II корпусқа орналастырылды. 100 адамнан тұратын жасақ Ла-Бассе каналы арқылы өтетін көпірлерді қорғау үшін арткы бөлім құрастырды, нәтижесінде олар ақырында өлді немесе тұтқынға алынды. 28-і күні дивизия Киллем Линдке жетті, Марли күштері басқа британдық күштермен алмастыру алдында арткы күзет міндеттерін орындады. Мұнда барлық қалған көліктер мен қажетсіз багаж жойылды. 30 мамырда дивизия Дюнкерк периметріне кірді және 50-ші (Нортумберленд) моторлы дивизиясының артында қорғаныс позициясына көшкен. Марли күштері Бреннің барлық пулеметтерін 50-ші дивизияға тапсырды, ал 11-ші ДЛИ-нің шамамен 100 адамы 8-ші ДЛИ-нің батырмасын нығайту үшін майдан шебіне барды. Осы арада 6-шы Грин-Ховардс гравелиннен Бергге кері шегінуге бұйрық алғанға дейін неміс шабуылына қарсы тұруды жалғастырды. Бергестен батальон Дюнкерктен оңтүстік-шығысқа қарай 13 км жердегі Хаге Мюленге жіберілді. Ол портқа аттанатын негізгі дәліздің оң жақ қанатын қорғаған ирланд және уэльс гвардиясынан тұратын гарнизонды күшейту үшін. Тасталған кішігірім қаруларды, танкіге қарсы мылтықтарды және оқ-дәрілерді жинап, батальон тағы 48 сағат бойы ұстанымын сақтап, зардап шекті және неміс шабуылына қарсы тұрды. 29 мамырда батальонға Брен қарулары мен оқ-дәрілерін Уэльс гвардиясына тапсырып, Дюнкеркке кетуге бұйрық берілді. Дивизияның қалған бөлігі 31 мамыр күні таңертең жағажайларға жиналды. Кейбір әскерлер Дюнкерк жағалауында жиналған болса, ер адамдардың көпшілігі күндіз порттың кесірі арқылы эвакуацияланды. Кампания барысында дивизия 1900 адамнан зардап шекті.

Таратылуы

Әскерлер Франциядан оралғаннан кейін, британдық армия науқаннан алған сабақтарын жүзеге асыруға кірісті. Бұл негізгі дивизия үш бригаданың айналасында орналасуы керек деген шешімді білдірді. Бұл процесс төрт екінші саптық аумақтық дивизияны бөлініп, сарқылып қалған құралымдарды нығайту және армияның бес моторлы дивизиясын (екі бригададан тұратын) жаяу әскер дивизиясына (үш бригададан тұратын) айналдыруға көмектесуді қамтиды. Бұл 30 маусымда 23-ші дивизияның таратылуын, оның бөлімшелері таратылуын қамтиды. Нақтырақ айтқанда, 69-шы жаяу әскер бригадасы (233-ші далалық ротамен және 124-ші далалық полкпен бірге) дивизияның бірінші желідегі әріптесі 50-ші (Нортумберленд) моторлы дивизиясына жаяу әскер дивизиясына қайта ұйымдастыруды аяқтау үшін берілді. Бұл бөлімшелер 50-ші (Нортумберленд) жаяу әскер дивизиясының құрамында Солтүстік Африка кампаниясында, Сицилияға қарсы одақтастардың шабуылы мен Солтүстік Батыс Еуропа кампаниясында, соның ішінде "Оверлорд" операциясы кезінде шайқасты. 70-бригада "Алабастр күшін" нығайту үшін қолданылды, бұл британдық күш Исландияны басып алуға жіберілді. Бұл күш 49-шы (Батыс Атпен жүзу) жаяу әскер дивизиясының айналасында орналасқан, ол оның орналасуына дейін екі бригадаға дейін қысқартылған болатын. 1942 жылдың 18 мамырында 70-бригада ресми түрде осы дивизияның құрамына кірді және кейін Нормандияда шайқасты. 8-ші Корольдік Нортумберленд Фузилерлері 3-ші барлау полкіне айналды, барлау корпусы және соғыстың соңына дейін 3-ші жаяу әскер дивизиясында қызмет етті, Солтүстік-Батыс Еуропада шайқасты. 507-ші далалық рота, РЕ 148-ші тәуелсіз бригадалық топқа тағайындалды.