Кіріспе

Джеймс Блиштің роман және әңгімелер сериясы Ұшудағы қалалар - бұл америкалық жазушы Джеймс Блиштің 1950 және 1962 жылдар аралығында басылып шыққан төрт томдық ғылыми-фантастикалық роман және әңгімелер сериясы, олар алғаш рет "Оки" романдары ретінде белгілі болды. Сериалда бүкіл қалалар бар, олар антигравитациялық құрылғыны, спиндизиді қолдана отырып, кеңістікте ұша алады. Бұл оқиғалар шамамен екі мың жылды қамтиды, өте жақын болашақтан ғаламның соңына дейін. "Ер адам, үйге кел" атты бір әңгіме 2004 жылы Ретро Хьюго сыйлығын үздік новелла үшін жеңіп алды. 1970 жылдан бастап негізгі басылым - бұл алғаш рет Avon Books баспасында басылып шыққан томдық. Жылдар бойы Джеймс Блиш оқырмандардың хаттарында айтылған ойларға жауап ретінде осы әңгімелерде көптеген өзгерістер енгізді.

Жұлдыздар болады

Олар жұлдыздар болады (1956) (осыдан кейін Year 2018! ), "Күпір" және "Өлімнің соңында" әңгімелерінен тұрады, ол сол кездегі жақын болашақта (кітап 2013 жылы басталады) орналасады. Бұл болашақта Кеңес Одағы әлі де бар, ал "салқын соғыс" әлі де жалғасуда. Нәтижесінде Батыс елдерінің азаматтық бостандықтары әлсіреп, содан кейін қоғам совет үлгісіне ұқсайды. Алясканың сенаторы Блис Вагонер, Конгресспен бірлесіп құрылған ғарышқа ұшу жөніндегі комитеттің басшысы, бұл мәселеде бірдеңе жасауға бел буған. Ғылыми зерттеулер тоқтап қалды, себебі білімнің көлемі шектеулі. Д-р Корсидің кеңесі бойынша Вагонер назарын шеткі ғылыми теорияларға аударады. Оның қаржылай қолдаған жобаларының бірі - Юпитер планетасының бетінде Ice IV-тен жасалған "көпір" салу. Бұл жұлдыздар аралық ғарышқа жол жүруді мүмкін ететін екі негізгі жаңалықтың біріне әкеледі: гравитациямен жұмыс істеу ("спиндизи" деген лақап атпен), бұл жарықтан жылдам жүруге және тиімді қалқандануға әкеледі. Тағы бір жобада қартаюды тоқтататын "анти-агатик" дәрісі шығарылады. Вагонер ақырында қуғын-сүргінші режимнің сатқындығы үшін сотталады, бірақ ол экспедицияларды жібермей бұрын емес (кейінгі кітапта олардың гүлденген колонияларды құруға қол жеткізгендері туралы айтылады). Саяси тұрғыдан алғанда, кітапта Маккартизмге қарсылық білдіріледі. Басты қарсыласы - Франциск X . МакХайнери, ФБР-дің тұқым қуалаушы директоры, ол іс жүзінде құпия полиция агенттігіне айналды. Соңғы тарауда ол "Блисс Вагонер қайтыс болды" деп айтқан, ал баянында "әдеттегідей, ол қателесті" деп жазылған, өйткені Вагонердің мұрасы сақталады. Кейінгі басылымның қарауына сәйкес, Хартфорд Курант романы "адамдық шындық пен технологиялық фантазияның шебер қоспасы" деп сипаттады.

Жұлдыздар үшін өмір

Бірінші және екінші бөліктердің арасындағы кезеңде "Қара соғыс" Шығыс және Батыс блоктарының біртұтас, бүкіл планетаны қамтитын кеңестік диктатураға бейбіт бірігуімен аяқталды, бұл ешқандай байқалатын өзгеріс жасамады, өйткені Батыс саяси жүйесі кеңестікпен бірдей болды. Алайда, бұл диктаторлық билік, бұқаралық әсер еткен сайын тиімдірек болатын, сондықтан диссиденттер мен қанағатсыздардың ғарышқа қашуына оңай жол ашылған. Алдымен зауыттар, содан кейін бүкіл қалалар жұмыс іздеу үшін экономикалық жағынан күйзелген Жерден көшіп кетеді; бұл ғарышқа саяхаттаушы қалалар Оки деп аталады. Жұлдыздар үшін өмір (1962) - бұл 16 жасар Крис деФордтың оқиғаларын сипаттайтын бълдунгс-роман, ол жоғарыда аталған көші-қон процесі ұзақ уақыт бойы жалғасып жатқан кезде дүниеге келді. Крис Скрантоннан (Пенсильвания) қашып кетуді бақылап отырғанда, оны ұрлап алып кетеді. Бірнеше оқиғадан кейін Крис Нью-Йоркке (немесе, кем дегенде, Манхэттен бөлігіне) ауысты, ол қала мэрі Джон Амалфидің басшылығымен "Оки" қаласына көшірілді. Скрантонды қала басшысы басқарады, бірақ оның басшысы емес. Екі қала қайтадан кездесіп, Скрантонның жұмысты бұзғаны үшін қақтығысқа түскенде, Крис өзінің ескі қаласындағы ықпалды досын қала менеджерін орнынан алып, қақтығысты аяқтауға сендіреді. Ол таңғалғаннан кейін Амальфи оны Нью-Йорк қаласының жаңадан құрылған қалалық басқарушысы лауазымына көтереді және оған жолаушы емес, тұрғындардың мәртебесін береді (және осылайша антиагатик дәрілерге құқылы).

Жерлік, үйіңе кел!

Earthman, Come Home (1955, G. P. Putnam's Sons, New York), "Оки", "Биндлестиф", "Жоғалған қалалардың сарғазы" және "Ер адам, үйге қайту" әңгімелерінен құралған, сериядағы ең ұзақ кітап. Ол Нью-Йорктің Амалфи галактикасындағы көптеген оқиғаларын, планеталар тарихының әртүрлі кезеңдерінде, Жердің еркін бақылауында болған галактиканың ішінде суреттейді. Экономикалық құлдырау галактикалық депрессияға әкелгеннен кейін Нью-Йорк "Жанглиде" аяқталады, онда Оки қалалары жұмыс күтіп жатқанда өліп бара жатқан қызыл алып жұлдыздың орбитасында айналады. Амалфи "Веган орбиталық форт" - бұрыннан басым ғарыш өркениетінің жартылай мифтік қалдықтарының Окилер арасында жасырынғанын түсінеді. Оның вегандарды тоқтату жоспары Окилерді Жер бетінде "марш" жасауға мәжбүрлеуді, Веган фортын "маршқа" қосылуға тартуды және кішкентай планетаға шпалдайтын қозғалтқыш жүйесін орнатумен аяқталады және оны маршты басқару үшін қолданады. Жүргізушілер Жерге жеткенде, жер полициясы кемелерінің үлкен флоты көрінбейді және маршырды бірден буландырады, полиция флотында кем дегенде бір адам қаза тапты, өйткені ұшушы Буда-Пешт қаласының полиция мониторын жойғаны жазылған. "Жангал шайқасы" туралы сөз қозғалғанда, Жер полициясы тазарту флоты "Жангалға" барып, ол жерде тапқандардың бәрін жояды дегенді білдіреді. Амалфи ұшушы планетаның үлкен жылдамдығы мен көлемін пайдаланып, Веган орбиталық фортын жояды, содан кейін Жер полициясы оларды ұстап алмастан Нью-Йоркті ұшып кетеді. Ақырында қала Құс жолы галактикасынан шығып, Үлкен Магеллан бұлтына қарай шығады. Нью-Йорктің кейбір шұңқырлары қалпына келтірілмейтін зақымдалған кезде Амальфи Нью-Йорк тұрғындарын үй деп аталатын планетаны табуға мәжбүр етеді. Өздері таңдаған планетада Нью-Йорк жұлдыздар аралық шебер саудагерлерімен (IMT) кездеседі, бұл Тор 5 планетасын қатыгездікпен тонаған, жалпы Окилердің беделін бұзған және жергілікті халықты құлға айналдырған аласапыран қала. Әдеттегідей, Амальфи ИМТ тұрғындарын алдап, олардың инженерлерін планетадан ұшып кету үшін орнатады, онда оларды Жер полициясының кемелері жояды. Блиш әр оқиғаның қанша уақыт өткенін анықтай алмаса да, романның барысында үш жүзден астам жыл өткенін білдіреді. Рецензент Грофф Конклин оны "нағыз, адал, таза, ғажайып ғарыш операсы" деп мақтады.

Цимбалдар соққысы / Уақыттың жеңісі

A Clash of Cymbals (АҚШ-та The Triumph of Time деп жарияланды) (1959) Амальфи мен "He" планетасының алғашқы галактикааралық транзитін жалғастырады. Екі галактика арасындағы салыстырмалы түрде бұрмаланған кеңістікте "Хевиандар" екі ғаламның соқтығысуының дәлелін анықтады. Бұл материя мен антиматерияның соқтығысуы шындықтың циклдік табиғатын ашады. Сонымен қатар ғарыш мәдениеттері осы құбылысты зерттейді, ол жақын арада бүкіл галактикалық кеңістікті басып кету үшін жылдамдатылады; басқаша айтқанда, қақтығысқан ғаламдар Үлкен жарылыстан Үлкен түйісуге ауысумен аяқталады. Бұл сингулярлықтан шығатын жаңа ғаламдардың болашақ дамуын өзгерту мүмкін болады, ал Амальфи "Жаңа Жер" тұрғындарына ғарыш мәдениеттерімен (Геркулес желісі) бәсекеге түсуге, олардың ғаламның болашағын манипуляциялауына жол бермеу үшін нұсқау береді. Басқа кітаптардағыдай, қолданылған технологиялардың, соның ішінде космологиялық есептеулердің егжей-тегжейлі сипаттамасы берілген. Кейбір сабақтастық ауытқулары болса да, серияда адамзат ғаламшары бойынша кеңейіп, жаңа ғаламның пайда болуы туралы біріктірілген әңгіме баяндалады. Фредерик Поль романды "жақсы және жаман өнертабыстардың жеңісі" деп атап, "жақсы және жаман ертеңгі күнді өз шарттарында қарастыратын ғылыми-фантастика" деп мақтады, бірақ автордың "жақсы" тұжырымдамасына қарамастан, "Триумф" өзінің жеткіліксіз оқиғасынан зардап шекті.

Шығармалық технология

Бете бластері деп аталатын қуатты ғарыш қаруы оның нысанасындағы барлық атомдық салмағы төмен элементтерде ядролық синтездің тез жарылуына себеп болып, осылайша оның нысанасын топыраққа айналдырады. Ол атылған барлық Оки қалаларын тез әрі тиімді түрде жояды. Ол Ханс Бетаның құрметіне аталды. Мезотрондар - қолмен ұсталатын энергиялық қару. Бұл - ауырлық күшіне қарсы және жарықтан жылдам ұшу құрылғысы. Сонымен қатар, бұл қозғалыс қала айналасында атмосфера мен жылуды ұстап тұратын "көлік өрісі" кедергісін тудырады. Қозғалтқыштың бір ерекшелігі - спиндизи өрісінің ішіндегі масса неғұрлым үлкен болса, ол неғұрлым жоғары жылдамдыққа қол жеткізе алады. Бірнеше оқиғаларда планеталар спиндизилік қозғалтқыштармен жабдықталған, саяхат жылдамдығы өте жоғары, тек компьютерлер жұлдыздармен соқтығысудан аулақ болу үшін тез әрекет ете алады. Дирак коммуникаторы галактиканың барлық кеңістігінде бірден хабарласуға мүмкіндік береді. Ол Пауль Дирактың есімімен аталған. Ол Блиш шығармаларында жиі кездеседі және оның құрылуы "Уақыттың квинкунксі" романында сипатталған. Бете бөгеті: кейде Оки қалаларының шекарасында орнатылған қорғаныс бөгеті. Транзисторлы металдар: әңгімелерде германий жиі аталады, оның ішінде ақша металы ретінде, бірақ ешқашан кремний туралы айтылмайды. Нақты әлемде кремний транзистор металы ретінде 1957-1958 жылдары, осы кітаптардың көпшілігі жарық көргеннен кейін сенімді болды. "Жұлдыздар үшін өмір" романының басында компьютермен басқарылатын таксиге саяхатқа кіретін бір адам оған өзінің әлеуметтік сақтандыру нөмірін айтып, компьютерлік дауыс тануды көрсетті.

Қалқымалы

Дилон Вагонер гравитондық полярлық генераторы, кең таралған атауы - спиндизи, бұл ұшқан қалалардағы Блиш ойлап тапқан ойдан шығарылған гравитацияға қарсы құрылғы. Бұл құрылғы көтерілетін массаның мөлшерімен тиімдірек болады, ол оқиғалар үшін ілгек ретінде пайдаланылды - ол кішірек нәрсені көтеруден гөрі бүкіл қаланы көтеру тиімді болды, мысалы классикалық ғарыш кемесі. Бұл соңғы оқиғаларда шектен тыс, онда бүкіл планета галактиканы бірнеше сағатта Spindizzy құрылғысын пайдалана отырып, кесіп өтуге қолданылады. Аңыздарға сәйкес, спиндизи британдық физик П.М.С.Блэкетт жасаған теңдеуде қамтылған Блэкетт эффектісі қағидаларына негізделген. Блиш туралы басқа да бірнеше әңгімеде ғарышқа ұшып шығу туралы да осылай айтылған. Блэкеттің бастапқы формуласы Күн, Жер және Сигнустағы жұлдыз сияқты айналатын үлкен денелердің белгілі магнит өрістерін өзара байланыстыруға тырысу болды, оның өрісі жанама өлшенді. Бұл әдеттегіден өзгеше, өйткені ол гравитациялық өріс пен электромагниттік өрісті байланыстыруға тырысты, бірі массалар арасындағы күштерді басқарады, екіншісі электр зарядтары арасындағы күштерді басқарады. Алайда, бұл ешқашан қабылданбады және Жер мен Күндегі магнит өрісінің кері айналуы және Марс сияқты денелерде магнит өрісінің жоқтығы сияқты жаңа жаңалықтардың дәлелденуімен дәлелденді, оның айналуы Жердікіне ұқсас болғанына қарамастан. Блиштің экстраполяциясы бойынша, егер айналу массамен бірігіп, ауырлық күші арқылы магнетизмді тудырса, онда айналу мен магнетизм антигравитацияны да тудыруы мүмкін. Спиндизидің әсерінен пайда болған өріс оның әсеріндегі кез келген атомның магниттік моменті өзгерісі ретінде сипатталады. Спиндизи, сондай-ақ, Джесси Франклин Боунның кем дегенде екі романында, Ланни халқы мен Конфедерация матадорында қолданылған және Кен МакЛеодтың "The Execution Channel" фильмінде ойдан шығарылған Хейм теориясының құрылғылары үшін лақап аты ретінде пайда болған.

Басқа еңбектердегі сілтемелер

Спиндизи Джесси Франклин Боунның кем дегенде екі романында, Ланни халқы мен Конфедерация матадорында қолданылған және Кен МакЛеодтың The Execution Channel-те ойдан шығарылған Heim теориясы құрылғыларының лақап аты ретінде пайда болды. Cities in Flight - бұл Test Shot Starfish тобының әндері.