Кіріспе
Қалпына келтірілген қан айналымы - бұл басқа жолмен, мысалы жақын маңдағы кіші тамырлар арқылы, бұғатталған артерия немесе венаның айналасындағы алма-кезек қан айналымы. Бұл бұрыннан бар тамырлық артықшылық арқылы (инженерлік артықшылыққа ұқсас) болуы мүмкін, мысалы мидағы Уиллис шеңберінде, немесе жапсарлас қан тамырлары арасында пайда болған жаңа тармақтар арқылы (неоваскуляризация), мысалы, торсық эмболиясынан кейін көзде немесе Моямоя ауруына байланысты артериялық тарылу жағдайында мида. Оның пайда болуы жоғары қан тамырларының резистенттігі немесе ишемия сияқты патологиялық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. Кейде оны қосымша айналым, көмекші айналым немесе екінші айналым деп те атайды. Ол хирургиялық жолмен қан айналымы проблемаларын болдырмау үшін шунттар немесе анастомозалар жасалатын аналогтарды жасады. Колатеральды қан айналымының пайдалылығына мысал ретінде мысықтардағы жүйелік тромбоэмболияны қарастырамыз. Бұл - тромбоздық эмбола сыртқы илиялық артерияның (жалпы илиялық артерия) үстінде орналасып, сыртқы және ішкі илиялық артерияларды бұғаттап, артқы аяққа барлық қан жеткізуді тиімді түрде тоқтатады. Аяққа апаратын негізгі тамырлар бұғатталса да, қан жеткілікті мөлшерде жаяу жүрістен өтіп, аяқ тіндеріне жетеді.
Collateral circulation is the alternate circulation around a blocked artery or vein via another path, such as nearby minor vessels. It may occur via preexisting vascular redundancy (analogous to engineered redundancy), as in the circle of Willis in the brain, or it may occur via new branches formed between adjacent blood vessels (neovascularization), as in the eye after a retinal embolism or in the brain when an instance of arterial constriction occurs due to Moyamoya disease. Its formation may be related by pathological conditions such as high vascular resistance or ischaemia. It is occasionally also known as accessory circulation, auxiliary circulation, or secondary circulation. It has surgically created analogues in which shunts or anastomoses are constructed to bypass circulatory problems. An example of the usefulness of collateral circulation is a systemic thromboembolism in cats. This is when a thrombotic embolus lodges above the external iliac artery (common iliac artery), blocking the external and internal iliac arteries and effectively shutting off all blood supply to the hind leg. Even though the main vessels to the leg are blocked, enough blood can get to the tissues in the leg via the collateral circulation to keep them alive.
Ми
Адам мен кейбір жануарлардың миына қан ағыны мидың түбінде орналасқан Уиллис шеңберінде анастомоза (қосылу) жасайтын жанама артериялар желісі арқылы ұсталады. Уиллис шеңберінде коммуникациялық артериялар деп аталатын артериялар Уиллис шеңберінің алдыңғы (алдыңғы) және артқы (арткы) бөліктері арасында, сондай-ақ Уиллис шеңберінің сол және оң жақтары арасында болады. Лептоменгеялық жанама қан айналымы - мидағы тағы бір анастомоз.
Жүрек
Адамдар мен кейбір жануарлардағы тағы бір мысал - миокард инфарктынан (жүрек соғысынан) кейін. Кейде жүрек ұлпасындағы қосалқы қан айналымы негізгі артериядағы бөгеуді айналып өтіп, жүрек ұлпасының аман қалуы мен қалпына келуіне мүмкіндік беретін жеткілікті мөлшерде оттегімен қанды жеткізеді.
Көз
Орталық тор көзінің тамырлары жабылып қалғаннан кейін, неоваскуляризация тор көзіндегі қан ағынын қалпына келтіре алады, бірақ жаңа тамырлардың көлемі сулы сезімнің дренажын бұғаттау арқылы жедел глаукоманы тудыратын қауіпті тудырады. Қосалқы қан айналымы (айлар ішінде) блокталған орталық венаның айналасында, әдетте, бұтақ венадан хороидқа дейінгі, бүктелген жол арқылы жасалады.
Қол
Адамның қолдың қан айналымы жүйесі терең және үстірт алақан доғалары түрінде және бас бармақты қоспағанда, саусақтың саусақтарының оң алақан сан артериялары түрінде кең көлемді қосалқы қан айналымына ие, оның қанды princeps pollicis артериясы қамтамасыз етеді. Әрбір саусақта екі саусақтың артериясы бар, егер саусақтың бір саусағы зақымданса, қанды нақты саусаққа жеткізуді жалғастыруға болады.
Тендік тамыр жүйесі
Бауырдың порталды венасының тығырықтан туындаған бауыр циррозы порталды венаның тармақтары мен бауырдың каваль веналары арасындағы немесе екі каваль веналар арасындағы қосалқы қан айналымын туындатуы мүмкін. Портальді гипертензиядан туындайтын жаңа пайда болған веноздық қосымша салдарынан тамақ ішекінің варикоздары мен геморройлар (порткавальді қосымша қан айналымы) болады.