Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
терминді медициналық қолданылуы
қан ағыны арқылы жүретін қосылмаған масса
the medical use of the term
Unattached mass that travels through the bloodstream
Эмболус ( /ɛ//m//b//ə//l//ə//s/; : эмболи; грекше ἔμβολος "қиық", "тығын") – қан ағыны арқылы жүретін және кедергілер тудыруға қабілетті қосылмаған масса. Эмболус қан тамырын бітеп тастаса, ол эмболия немесе эмболиялық оқиға деп аталады. Эмболияның түрлі түрлері бар, оның ішінде қан ұйымдалары, холестерин плакалары немесе кристалдары, май тамшылары, газ көпіршіктері және шетелдік денелер бар, олар әртүрлі эмболияларға алып келуі мүмкін. Бұл термин эмболия және тромбоэмболиядан ерекшеленеді, олар эмболустың салдары болуы мүмкін, төменде талқыланғандай. Бұл термин 1848 жылы Рудольф Вирхов қан ұюы туралы негізгі зерттеулерінің барысында қолданылған.
An embolus ('/ɛ//m//b//ə//l//ə//s/; : emboli; from the Greek ἔμβολος "wedge", "plug") is an unattached mass that travels through the bloodstream and is capable of creating blockages. When an embolus occludes a blood vessel, it is called an embolism or embolic event. There are a number of different types of emboli, including blood clots, cholesterol plaque or crystals, fat globules, gas bubbles, and foreign bodies, which can result in different types of embolisms. The term is distinct from embolism and thromboembolism, which may be consequences of an embolus, as discussed below. The term was coined in 1848 by Rudolf Virchow as part of his foundational research into blood clots.
Номенклатура
Эмболия термині қан ағынында еркін қалқып жүретін кез келген массаны білдіреді. Эмболиямен байланысты термин – эмболизм, ол эмболияның қан тамырында тұрып, бітелу тудыратын құбылысты сипаттайды. Эмболиялар мен эмболизмдер әдетте олардың құрамына сәйкес аталады. Ұқсас, бірақ эмболиядан өзгеше, эмболияның пайда болған жерінен алыс жерлерде бітелуге себеп болатындығына қарағанда, тамырлық жарақаттар мен қабынулардан немесе атероматоз бен тромбтар сияқты басқа эпителий патологияларынан жергілікті түрде дамыған, қозғалмайтын бітелулер де бар. Егер осы жергілікті бітелулер қан айналымына өтсе, олар эмболияға айналады және егер қан айналымында ыдырамаса, эмболизмге әкелуі мүмкін. Тромб әрқашан қан тамырының қабырғасына бекітілген және қан айналымында еркін қозғалмайды. Бұл патологтар үшін тромбоз немесе өлімнен кейінгі қан ұюын анықтаудағы маңызды айырмашылық. Қан тамырларының бітелуі қанның тоқтауы мен ишемия сияқты әртүрлі патологиялық мәселелерге алып келеді. Дегенмен, қан тамырларындағы қан ағынының бітелуіне тек тромбоэмболия ғана емес, кез келген эмболия да себеп болуы мүмкін. Майлы эмболия әдетте организм ішіндегі (эндогендік) майлы тіндер қан айналымына өткенде пайда болады. Сондықтан майлы эмболияның ең көп кездесетін себебі – түтікшелі сүйектердің (мысалы, жамбас сүйегінің) сынуы, бұл сүйек миындағы майлы тіндердің жарылған қан тамырларына ағып кетуіне әкеледі. Сонымен қатар, сыртқы (экзогендік) себептері де бар, мысалы, эмульсияларды тамырға салу. Ал ауа эмболиясы көбінесе сыртқы факторлардың салдарынан туындайды. Бұл альвеолалардың жарылуы болуы мүмкін, нәтижесінде дем алған ауа қан тамырларына өтеді. Басқа жиі кездесетін себептерге кірпік астылық венаның кездейсоқ түрде немесе операция кезінде теріс қысымда зақымдануы жатады. Содан кейін ауа, тыныс алу фазасындағы көкірек кеңеюінен туындаған теріс қысым арқылы тамырларға сорылады. Ауа эмболиясы тамырға дәрі салу кезінде де болуы мүмкін, егер ауа жүйеге өтсе (бірақ қазіргі медицинада бұл иатрогендік қате өте сирек кездеседі). Газдық эмболия терең теңізге сүңгіп кіретін адамдар үшін маңызды мәселе, себебі адам қанындағы газдар (әдетте азот пен гелий) терең теңізге түскенде жоғары концентрацияда оңай еріп кетеді. Бірақ сүңгіш нормативтік атмосфералық қысымға көтерілгенде, газдар ерімейтін болып, қанда кішкентай көпіршіктердің пайда болуына себеп болады. Бұл декомпрессиялық ауру немесе «бүгілу» деп те аталады. Бұл құбылыс физикалық химиядағы Генри заңымен түсіндіріледі. Басқа материалдардың салдарынан болатын эмболиялар сирек кездеседі. Септикалық эмболия, іріңді тіндердің (ішек қамтитын ірің) бастапқы ошағынан бөлініп шыққанда пайда болады. Тіндік эмболия, қатерлі ісіктің метастаздарына ұқсас, қатерлі ісік тіндерінің қан тамырларына енуімен және олардың кішкентай бөліктерінің қан ағынына шығарылуымен байланысты. Шетелдік дене эмболиясы, тек экзогендік материалдардың (мысалы, тальк) қан ағынына өтуімен және қан айналымын бітеуімен немесе бұзуымен байланысты. Оқ жарақатының шамамен 0,3% жағдайында оқ эмболиясы кездеседі. Амниотикалық сұйықтық эмболиясы – босану кезінде сирек кездесетін асқыну.
The term embolus refers generally to any free floating mass in the bloodstream. A related term is embolism, which describes the phenomenon of an embolus lodging in a vessel and creating a blockage. Both emboli and embolisms are usually named according to their composite substance. In contrast to emboli, which can cause occlusion at sites distant from their points of origin, there are also non traveling blockages that develop locally from vascular trauma and inflammation or other epithelial pathology, such as atheromata and thrombi. If these local blockages dislodge into circulation, they become emboli and if not broken down during circulation, may cause embolism(s). A thrombus is always attached to the vessel wall and is never freely moving in the blood circulation. This is also the key difference for pathologists to determine the cause of a blood clot, either by thrombosis or by post mortem blood clot. Vessel obstruction will then lead to different pathological issues such as blood stasis and ischemia. However, not only thromboembolism will cause the obstruction of blood flow in vessels, but also any kind of embolism is capable of causing the same problem. Fat embolism usually occurs when endogenous (from sources within the organism) fat tissue escapes into the blood circulation. The usual cause of fat embolism is therefore the fracture of tubular bones (such as the femur), which will lead to the leakage of fat tissue within the bone marrow into ruptured vessels. There are also exogenous (from sources of external origin) causes such as intravenous injection of emulsions. An air embolism, on the other hand, is usually always caused by exogenic factors. This can be the rupture of alveoli, and inhaled air can be leaked into the blood vessels. Other more common causes include the puncture of the subclavian vein by accident or during operation where there is negative pressure. Air is then sucked into the veins by the negative pressure caused by thoracic expansion during the inhalation phase of respiration. Air embolism can also happen during intravenous therapy, when air is leaked into the system (however this iatrogenic error in modern medicine is extremely rare). Gas embolism is a common concern for deep sea divers because the gases in human blood (usually nitrogen and helium) can be easily dissolved at higher amounts during the descent into deep sea. However, when the diver ascends to the normal atmospheric pressure, the gases become insoluble, causing the formation of small bubbles in the blood. This is also known as decompression sickness or the bends. This phenomenon is explained by Henry's Law in physical chemistry. Embolism by other materials is rare. Septic embolism happens when a purulent tissue (pus containing tissue) is dislodged from its original focus. Tissue embolism is a near equivalent to cancer metastasis, which happens when cancer tissue infiltrates blood vessels, and small fragments of them are released into the blood stream. Foreign body embolism happens when exogenous—and only exogenous—materials such as talc enter the blood stream and cause occlusion or obstruction of blood circulation. Bullet embolism occurs in approximately 0.3% cases of gunshot wounds. Amniotic fluid embolism is a rare complication of childbirth.
Клиникалық маңызы
Эмболиялар емболия тудыру қабілетімен клиникалық маңызға ие, олар аурушаңдық пен өлім-жітімнің маңызды себебі болып табылады. Эмболияның өзі патологиялық жағдай, демек, дененің қандай да бір бұзылуын көрсетеді. Клиникалық жағдайда тромбоздық оқиғаны (яғни, симптомдар пайда болған жердегі жергілікті қан ұюын) эмболиялық оқиғадан (яғни, денедегі басқа жерден қан ағынымен келген еркін қозғалатын массаның жергілікті түрде қан тамырларын бітелуінен) ажырату қиын болуы мүмкін. Сондай-ақ, септикалық эмболиялар инфекцияның қан арқылы басқа тіндерге таралуына себеп болуы мүмкін.
Emboli are clinically significant for their capacity to cause embolisms, which are a major cause of morbidity and mortality. By themselves, emboli are pathologic and therefore indicate some underlying dysfunction. It may be difficult in the clinical setting to differentiate a thrombotic event (i. e., a local clot at the site of symptoms) from an embolic event (i. e., local obstruction due to a free floating mass that traveled through circulation from elsewhere in the body). Septic emboli may also be a contributor to spreading infection through the bloodstream to other tissues.
Тарих
Неміс дәрігері Рудольф Вирхов, "патологияның әкесі" деп танылған, тромбтар, эмболдар және эмболия арасындағы байланысты алғаш рет түсіндіргені үшін әдетте осы есіммен аталады. Ол эмболия (бастапқыда "Эмболия" деп аталған) және тромбоз терминдерін өкпе тромбоэмболиясының патофизиологиясы туралы гипотеза ұсынғанда енгізді. Ол өз еңбегінде тромбоздың салдары мен оған себеп болатын факторларды сипаттады, бұл қазір Вирховтың үштігі деп белгілі. Дегенмен, осы есім берудің кейбір аспектілеріне қатысты пікір таластар бар.
Rudolf Virchow, the German physician and "father of pathology", is generally credited with the first explanation of the relationship between thrombi, emboli, and embolisms. He coined the terms embolism (initially called "Embolia") and thrombosis while proposing a hypothesis for the pathophysiology of pulmonary thromboembolism. In his work, he described the consequences of thrombosis and the factors leading thereto, a concept which today is known as Virchow's Triad. However, there is some dispute regarding certain aspects of this attribution.