Кіріспе
Жүзеңгі тамырлардың үлкейіп, бұралып өзгеруінің медициналық жағдайы. Варикоздық тамырлардың нақты себебі жоқ. Емдеуге өмір салтын өзгерту немесе белгілерді және сыртқы көріністі жақсарту мақсатында медициналық процедуралар кіруі мүмкін. Олар жас өскен сайын көбірек кездеседі.
Varicose veins have no specific cause. Treatment may involve lifestyle changes or medical procedures with the goal of improving symptoms and appearance. They become more common with age.
Емдеу
Емдеу белсенді немесе сақтандырушы болуы мүмкін.
Белсенді
Емдеу амалдарына хирургиялық операция, лазерлік және радиожиілікпен абляция, сондай-ақ ультрадыбыс бағытталған көбікті склеротерапия кіреді. Жаңа емдеулерге цианоакрилат желімі, механохимиялық абляция және эндовендік бумен абляция жатады. Емдеулер арасында ешқандай нақты айырмашылық табылған жоқ, бірақ радиожиілікпен абляция ұзақ мерзімді нәтижесі жақсы болуы мүмкін.
Алып тастау
Стриппинг – сафенді тамырдың (үлкен/ұзын немесе кіші/қысқа) негізгі бағанасын толық немесе ішінара алып тастау. Асқынуларға терең тамыр тромбозы (5,3%), өкпе эмболиясы (0,06%) және жараның жазылуымен байланысты асқынулар, оның ішінде инфекция (2,2%) жатады. Үлкен сафенді тамырдың стриппингтен кейін қайта өсуі мүмкін екеніне дәлелдер бар. Дәстүрлі хирургиялық емдеуде 10 жыл ішінде бақыланған қайталану көрсеткіші 5%-дан 60%-ға дейін жетеді. Бұған қоса, стриппинг сафенді тамырдың негізгі бағаналарын алып тастағандықтан, оларды болашақта веноздық шамалау трансплантаты ретінде қолдану мүмкін болмайды (коронарлық немесе аяқ артериясының қанайналымдық аурулары).
Склеротерапия
Варикоздық және "қарапша тамырларды" емдеудің жиі қолданылатын хирургиялық емес әдісі – склеротерапия, онда склерозант деп аталатын дәрі тамырларды қысқарту үшін инъекцияланады. Склерозанттар ретінде көбінесе полидоканол (АҚШ-та Asclera, Австралияда Aethoxysklerol), натрий тетрадецил сульфаты (STS), Sclerodex (Канада), гипертоникалық тұзды ерітінді, глицерин және хроматты глицерин қолданылады. STS (Австралияда Fibrovein брендімен) сұйықтарын склерозанттың әртүрлі концентрацияларында және склерозант/газдың әртүрлі пропорцияларында, ауа, CO2 немесе O2 қосып, көбік жасауға болады. Көбік пайдалану бір сеанста салыстырмалы тиімділікпен көбірек тамырларды емдеуге мүмкіндік береді. Оның сұйық склерозантпен салыстырғанда қолданылуы әлі де даулы, көбіктің артық екенін көрсететін нақты дәлел жоқ. Склеротерапия 150 жылдан бері варикозды тамырларды емдеуде қолданылып келеді. Склеротерапия үлкен варикозды тамырларды, соның ішінде үлкен және кіші сафенді тамырларды емдеу үшін ультрадыбыс бағытталған көбікті склерозанттарды қолдану арқылы да жасалуы мүмкін. Склеротерапияның қауіпсіз және варикозды тамырлардың косметикалық түрін жақсартуға, қалдық варикозды тамырларды азайтуға, өмір сапасын жақсартуға және варикозды тамырларға байланысты симптомдарды азайтуға тиімді ем болуы мүмкін екеніне қатысты деректер бар. Ультрадыбыспен басқарылатын склеротерапия кезінде, склерозант көбігінің қалыптан тыс жоғары дозасы инъекцияланғанда инсультқа шалдыққан бір жағдай тіркелді.
Эндовеноздық термиялық абляция
Эндованоздық термиялық абляциямен емдеудің үш түрі бар: лазер, радиожиілік және бу. 2008 жылы Австралияның Медициналық кеңес беру комитеті (MSAC) варикозды тамырларды эндованоздық лазерлік емдеумен (ELA) емдеудің "қысқа мерзімде тиімдірек және жалпы алғанда, варикозды тамырларды емдеу үшін тамырларды байлау және алып тастау процедурасымен салыстырғанда кемінде сондай тиімді" екенін анықтады. Сонымен қатар, қолжетімді әдебиеттерді бағалау барысында "ДВТ, жүйке зақымдануы және парестезия, операциядан кейінгі инфекциялар мен гематомалар сияқты ауыр асқынулардың жиілігі ЭВЛТ-ге қарағанда, тамырларды байлау және алып тастаудан кейін жоғарырақ" екенін анықтады. ELA-ның асқынуларына кішігірім тері күйігі (0,4%) және уақытша парестезия (2,1%) жатады. Эндованоздық лазерлік абляция бойынша ең ұзақ зерттеу 39 айға созылды. Екі перспективалық, рандомизацияланған зерттеу радиожиілік абляциясынан (ERA) кейін ашық хирургияға қарағанда жазылу жылдамдығы жоғары және асқынулар азырақ екенін көрсетті. Майерс кішкентай сафендік тамырлардың рефлюксіне ашық хирургияның қажетсіз болғанын жазды. Майерс осы тамырларды эндованоздық әдістермен емдеу керек екенін айтты, хирургиялық емдеуден кейін рецидивтің жоғары деңгейі және жүйке зақымдануының 15%-ға дейін қаупі бар екенін атап өтті. Салыстырмалы түрде, Майерс ERA 4 жылдан кейін кішкентай сафендік тамырлардың рефлюксінің 80% жағдайына бақылауды қамтамасыз ететінін көрсетті. ERA-ның асқынуларына күйік, парестезия, клиникалық флебит және терең тамыр тромбозының (0,57%) және өкпе эмболиясының (0,17%) сәл жоғары деңгейлері жатады. Бір 3 жылдық зерттеу ERA-ның рецидив көрсеткіші 33% екенін, ал ашық хирургияның рецидив көрсеткіші 23% екенін көрсетті. Бумен емдеу ауру тамырға бу импульстарын енгізуден тұрады. Табиғи агентті (суды) қолданатын бұл емдеу лазерлік немесе радиожиілікпен емдеуге ұқсас нәтижелер береді. Бу науқасқа операциядан кейін көптеген артықшылықтар ұсынады (жақсы эстетикалық нәтижелер, азырақ ауыру және т.б.). Бу дәрігерлер үшін де (катетерлерді оңай енгізу, рецидивтерде тиімді, амбулаторлық процедура, оңай және экономикалық процедура) және науқастар үшін де (операциядан кейін азырақ ауыру, табиғи агент, күнделікті қызметке жылдам оралу) өте перспективті емдеу болып табылады. ELA және ERA дәрігерлерге арнайы оқыту және арнайы жабдықтарды қажет етеді. ELA амбулаторлық процедура ретінде жүргізіледі және операциялық бөлме қажет емес, сондай-ақ науқасқа жалпы анестезия да қажет емес. Дәрігерлер процедура кезінде сафендік құрылымдар арасындағы анатомиялық қатынастарды визуализациялау үшін жоғары жиілікті ультрадыбысты қолданады. Кейбір дәрігерлер эндованоздық емдеу кезінде флебектомияны немесе ультрадыбыспен басқарылатын склеротерапияны да жүргізеді. Бұл амбулаторлық флебектомия деп те аталады. Проксимальді тамырдың толық абляциясынан кейін дистальді тамырлар алынып тасталады. Бұл емдеу көбінесе үлкен сафендік тамырдан, кішкентай сафендік тамырдан және пудендальді тамырлардан тыс варикозды тамырларға қолданылады. Алғашқы процедурадан кейін апталар мен айларда кішкентай веналардың варикозын емдеуді жалғастыру жиі қажет болады.
Медициналық жабысқақ
Медициналық желім деп те аталатын медициналық жабысқыш – бұл варикозды тамырларды хирургиясыз емдеудің жоғары технологиялық әдісі. Осы әдіс кезінде ультрадыбыстық бақылау астында кішкентай катетер арқылы зақымдалған тамырға ерітінді жіберіледі. "Супер желім" ерітіндісі цианоакрилаттан тұрады, оның мақсаты тамырды бітеп тастау және қан ағынын басқа, сау тамырларға қайта бағыттау. Емнен кейін организм табиғи түрде емделген тамырды сіңіріп алады, ол жоғалып кетеді. Шағын тіліс жасау және ауруханада жатпау қажет болмайтындықтан, медициналық супер желім соңғы жылдары зор қызығушылық тудырып, шамамен 96,8% сәттілік көрсеткішіне ие. Бұл емнен кейін, басқа емдер сияқты, зақымдалған тамырды қайта бағалау және қажет болған жағдайда қосымша емдеу үшін келесі консультация қажет.
Эхотерапиялық емдеу
Варикоздық тамырлар саласындағы соңғы медициналық жаңалық – жоғары интенсивті бағытталған ультрадыбыстық терапия (HIFU). Бұл әдіс толығымен инвазивті емес және қолданыстағы техникалардан айырмашылығы, міндетті түрде операциялық бөлмеде орындалмайды. Өйткені процедура денеден сырттан, теріге зақым келтірмей, нақтылы аймақтағы тамырларды емдеуді қамтиды. Бұл із қалдырмайды және пациенттің күнделікті өміріне дереу оралуына мүмкіндік береді.
Эпидемиология
Варикоздық тамырлар көбінесе 50 жастан кейін пайда болады. Әйелдерде осы ауру жиірек кездеседі. Оның дамуында тұқым қуалаушылықтың ролі бар. Темекі шегушілерде, созылмалы іш қатумен ауыратындарда, сондай-ақ ұзақ уақыт тұруға мәжбүр ететін жұмыстармен айналысатын адамдарда – мысалы, официанттар, медбикелер, дирижерлер (музыкалық және автобус жүргізушілері), сахна актерлері, төрешілер (крикет, найза тастау және т.б.), сақшылар, лекторлар, күзетшілер, жол полициясының қызметкерлері, сатушылар, хирургтар және тағы басқаларда кездеседі.