Кіріспе
Дилип Кумар Рой (22 қаңтар 1897 - 6 қаңтар 1980), Дилип Кумар Рой деп те аталады, үнді музыканты, әнші, музыколог, романист, ақын, эссеші және йог. Ол Движендралл Рейдің (немесе Ройдың) ұлы болды. 1965 жылы Үндістанның Ұлттық музыка, би және драма академиясы Сангт Натқ Академиясы оған өмір бойы жеткен жетістіктері үшін ең жоғары марапатын - Сангт Натк Академиясының стипендиясын берді.
Өмірбаян және білім
Движендралл Раи (1863-1913), бенгал ақыны, драматург және композитордың ұлы, Рой мен оның кіші қарындасы Майя 1903 жылы анасы Сурабала Девиден айырылды. Әкесінің әжесі жағынан отбасы ортағасырлық бенгал әулиесі Шри Чайтаньяның елшілерінің бірі болған Вайшнав аскеті Адвайта Ачарьядан тараған. Оның анасы Сурабала Деви танымал гомеопатия дәрігері Пратап Чандра Мажумдардың қызы болған. Рой бала кезінен-ақ санскрит, ағылшын, химия және математикаға қызығатын. Музыкаға деген құштарлығы оны матрицалық емтиханда жоғары баға алудан сақтады: ол жиырма бірінші болып тұрды және стипендиямен Калькуттадағы Президент колледжінде оқуға түсті. Бұл жерде ол Субхас Чандра Боздың қасына келді. Математикадан бірінші сыныптық марапатталған ол 1919 жылы Кембриджге трипосқа барды. Осы үш жылдық Еуропа сапарынан аз уақыт бұрын, жасөспірім кезінде ол музыколог Бхатхандедің жеке сиқырына түсті. Рой өзінің отбасылық ортасын пайдаланып, көптеген танымал және классикалық композицияларды үйренді. Бұл оның музыканы өмірлік мансап ретінде қабылдауға деген шешімін күшейтті. Сондықтан 1920 жылы ол трипостың бірінші бөлігінен басқа, батыс музыкасынан емтихан тапсырды. Пианинодан сабақ алумен қатар, ол музыканы үйрену үшін Германия мен Италияға кетер алдында француз, неміс және итальян тілдерін еркін меңгерді. Ройді Халықаралық бейбітшілік және еркіндік қоғамы арқылы шақырып, Ромен Ролланд Луганода оған үнді классикалық музыкасы туралы семинар ұйымдастырды және оның лекцияларын француз тіліне аударып, жариялады. Осы кезде Рой Бертран Расселл, Герман Гессе және Жорж Дюхамель сияқты тұлғалармен танысады. Венадан президент Масариктің шақыруымен Рой Прагаға барып, Будапештке, Римге, Флоренция мен Неапольге жолдама алды. Иония, Лидия, Миколидия, Дориан, Эолия және Фригия сияқты ежелгі стильдер оған тиісінше үнділік мелакарталарды ("ата-ана таразылары") еске салды, мысалы, Билявал, Иман, Хамадж, Кафи, Асавари және Бхаирави.
Ромен Роланд пен Дилипкумар Рой
Роман Ролланд өзінің күнделік жазбасында Рой туралы жиі айтады. Ол Ройдің 1920 жылы 23 тамыздағы алғашқы сапарын былай деп жазды: "Оның ақыл-ойы қарапайым емес, бойлы, дене бітімі жақсы жас жігіт, (,) оның терісі, иілден басқа, креолдықтардың қызғылт қоңыр түсті белгілері" Оның әндері туралы айтып жатып, Ролланд былай дейді: "Әсіресе Тансеннің діни әнінде мен Грегориан әуендерімен және сонымен қатар грек әндерімен байланыстымын, олар түпнұсқасында болған (.) " Дилипкумар Рой солардың кейбіреулерін әндейді, солай әсем, нәзік, қуанышты, поэтикалық, ритмді шеберлікпен көрсетеді, олар біздің танымал әндеріміз болуы мүмкін. Әнші Дилиптің дауысы туралы: "Ол мұрындық интонациямен ән айтады және оның дауысы өте биік, үнемі өрлеуде ерекше икемділікпен, вокалды импровизациялар мен әшекейлер" 1927 жылы 24 қазанда Ромен Роланд Ройдің тағы бір сапарын былай деп сипаттады: "Ол аристократиялық Үндістанның ең жақсы түрі". Ройдің Қали құдайына арнаған ескі әнін тыңдағанда, Роланд былай дейді: "Бұл жай ғана әуесқойлық, ыстық ықылас, жалбарынады, жылайды, қызбалық биікке жетеді, сопранодан бас ноталарға дейін төмендейді және қайтадан басталады, екі еселенген және талап етілген экстазмен "
On 24 October 1927, Romain Rolland describes another visit from Roy: "He belongs to a type which is the best of aristocratic India." On listening to an old hymn to the goddess Kali sung by Roy, Rolland mentions: "It is simply captivating, an overflow of passion that implores, laments, reaches fever pitch, subsides, from soprano to bass notes ( ) and begins again, with doubled and exacting ecstasy "
Музыкадағы тәжірибелер
Еуропада жүргенде Рой өз замандастарының үнді классикалық музыкасының "өте жақсы және кемшіліктерін" түсінді. Мелодиялық және ырғақты композицияларды әзірлеу үшін ортақ сөздік қолдаудың орнына Рой санскриттің қыздары қазіргі заманғы үнді тілдері классикалық үлгілер үшін (өзінің әкесі немесе Тагор сияқты композиторлар көрсеткендей) жеткілікті лирика ұсына алатынына сенімді болды. Үндістанға оралған соң, ол Бхаткандеге қосылды және оның әдістемесіне сүйене отырып, кеңінен саяхаттап, аймақтық шеберлерден рага нұсқалары бойынша сериялық жазбаларды жинап, жариялады. Ол Абдул Кәрім, Файяз Хан, Чандан Чубе, Гауришанкар Мишра, Сурендранат Мажумдар және Хафиз Али Хан сияқты музыканттардан сабақ алды. Өзінің "Бхрамьяман" ("Глобус" атты шығармасында), "Сангитики" ("Музыка туралы"), "Гиташри" ("Өлең өнер ретінде") және т.б. шығармаларында ол өзінің тәжірибелерін егжей-тегжейлі жазып, белгілермен суреттеді. Бхатканде мен оның шәкірті Ратанжанкар сияқты Рой да үнді классикалық музыкасын пәк академиялық негізде, оқу бағдарламасы арқылы қалай үйрету керектігін жазды және көрсетті. Ол музыка сыншысының бірі ретінде айрықша танымал болды, әсіресе, қасиетті Гуруларды талдау кезінде. Оның терең зерттеулері мен ойланулары арқылы көтерілген алғашқы тәжірибесі ойлау, орындау және музыкаға оқыту саласында жаңа көкжиек ашты.
Космикалық жанды қабылдау
Әннің лирикасы сияқты лидерлік әндердің ежелгі үнді дәстүрі, IX ғасырдағы кария-пада әндері, тананы (импровизациялық музыкалық сөз тіркестері) қабылдады және көтермеледі, ал 2000-нан астам ән мәтінін құрастырған Тагор өз шығармаларын еуропалық жолмен жекелендіруді және олардың орындалуын уәкілетті белгі бойынша қорғауды қалады. Тана мен фразаның әртүрлілігі бойынша сарапшы болған Рой Тагордың әндерін өзі қалағандай түсіндіруге рұқсат алды. Санскрит, бенгал, хинди және ағылшын тілдерінде ән жазып, кейбір танымал немесе классикалық әуендерді, тіпті орыс, неміс, итальян немесе француз музыкасын да сақтап, оларды түсіндіру кезінде бір тілден екінші тілге өтудің сирек кездесетін мүмкіндігі болды. Ройдің ең басты үлестерінің бірі - киртананың дәстүрлі үлгісіне негізделген операның үнді түрі: бұл үнді биінің классикалық мектептерімен үйлесімді, модальдық және ырғақты үлгілердің бірізділігі арқылы эмоционалдық катарсиске жатады. Тагормен бенгал прозодиясының қыр-сыры туралы ұзақ талқылағаннан кейін, Рой қарт ақынның өзіне осы тақырыпта алғашқы зерттеуін арнағанын көрді. Калькутта университеті сұрауы бойынша Рой өзі осы тақырыпта "Чхандасики" атты трактат жазды. Ройге жазған бір хатында ақын былай деп жазған: "Мен сені шын жүректен жақсы көремін. Сенің таза шыншылдығың мен ашық сөзің менің жүрегімді жібітеді". Ройді Шри Ауробиндо мен Тагор сияқты тыңдаушылар қатты бағалаған. 1940 жылдары Хинди тіліндегі фильмнің бір хиті ортағасырлық Үндістанның киелі ханшайымы Мирабайдың әндерін бүкіл елге таратып жіберді. Олардың барлығын Бхаратрат Ратна М. С. Суббулақшми әндеген болса да, Рой жинаған немесе құрастырған. Суббулақшми өзінің ұстазына құрмет көрсетіп, Дилиптің " (), ол жеке жанның құйылуы, ғаламдық жанның құшағына түсуге құштарлық білдіреді" деп жазды. 1930 жылдардың аяғында Суббулақшми мен Рой "Ванде Матарам" және "Дхано Дхания Пушпе Бора" атты екі әнді бірге орындады. Рой өзінің жеке шығармашылық стилін қалыптастырды, ол үнемі психологиялық талдаумен айналысты. Оның кейіпкерлерінің көбісі өздерінің мәнісінде мистикалық немесе рухани, Шығыс пен Батыстың кездесу нүктесінде орналасқан. Ақын ретінде Рой Тагордың әуендік лирикалық стиліне емес, Майкл Мадхусудан Даттаның жасаған және әкесі Движендралл Рейдің жаңартқан гармониялық құрылымына еліктеген.
Соңғы кезең
Еуропаға екінші рет барғаннан кейін, 1928 жылы Рой Пондичеридегі Шри Ауробиндо ашрамына қоныстанды. Шри Ауробиндомен жазған хаттарынан оның "дос пен ұлындай" бағалайтынын айтқан Ұстаздың бұрын-соңды білмеген бір қыры ашылады. 50-ші жылдардың басында Ройдің екі патриоттық әндері ("Хам бхаратке" және "Нишан унча, кадм бадха") генерал Кариаппаға ұнады, ол оларды Үнді армиясының шеру әндерінің ресми тізіміне қосуды қалады. 1953 жылы дүниежүзілік сапардан оралғаннан кейін, оның шәкірті Индира Девимен бірге ол 1959 жылы Пунада Хари Кришна ғибадатханасын құрды. Рой Индира Девимен бірге "Жұлдыздардың зыяратшылары" атты автобиографиялық кітаптың авторы. "Жұлдыздардың саяхатшылары" кітабы оқырманға екі ұлы адамның күнделікті күресі мен жеңістерін көрсетеді. "East West Journal" журналында бұл кітап "оқырман үшін қаншалықты қызықты болса, соншалықты керемет" деп жазылған. Кітап гуджарати тіліне аударылған (аудармашы Раманалал Сони; Амадавада: Вора, 1977; және Раджакота: Правина Пустака Бхандара, 1991). Колкаттаның Санскрит академиясы "Мелодияның нектарының көзі" (сура судхакара) ретінде құрметтеген Рой Үндістанның көркемсурет академиясының мүшесі болып сайланды. Ол 50-ден астам жазбаның авторы болды (олардың бірнешеуі әлі күнге дейін HMV India баспасында басылып шығарылған); 8 томдық әндер; 21 томдық ағылшын және 46 томдық бенгал тілінде роман, өлең, драма, хат, естеліктер мен очерктер бар. Рой 1980 жылы 6 қаңтарда Пунадағы Хари Кришна Мандрде қайтыс болды.