Кіріспе

Британ Колумбиясы мен Вашингтон штатындағы шеткі теңіз Салиш теңізі () - Канаданың Британ Колумбиясы провинциясында және АҚШ-тың Вашингтон штатында орналасқан Тынық мұхиттың шеткі теңізі. Ол Джорджия, Хуан-де-Фука, Пьюгет саунд бұғаздарын және байланыстыратын арналар мен іргелес су жолдарының күрделі желісін қамтиды. Теңіз Джорджия бұғазының солтүстігіндегі Дискавери аралдарының арналарынан Пуджет саундтың оңтүстік шетіндегі Бадд шығанағына дейін созылады. Ол ашық Тынық мұхитынан Ванкувер аралы мен Олимпиадалық түбегімен бөлінеді. Жағалаудың көп бөлігі Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы мегаполис бөлігі болып табылады. Өңір солтүстікке қарай Metro Vancouver және оңтүстікке қарай Metro Seattle арқылы жалғасады. Салиш теңізіндегі басқа қалаларға Беллингэм, Порт-Анджелес және Виктория кіреді. 2021 жылдың мәліметтері бойынша, аймақта 8,76 миллион адам тұрады.

Этимология

"Салиш теңізі" термині алғаш рет 1988 жылы Берт Веббер, Вашингтон штатының Беллингхэм қаласындағы Батыс Вашингтон университетінің Хаксли қоршаған орта колледжінің география және экологиялық әлеуметтік зерттеулер профессоры, аймақтағы сулардың біріктірілген атауын Джорджия боғазы, Пьюджет саунд және Хуан-де-Фука боғазы атауларын алмастыру үшін емес, оларды толықтыру үшін жасаған. Оның айтуынша, бұл терминді қабылдау аймақтың сулары мен экожүйелерін күтіп-ұстауға деген сананы арттырады. Вебердің күш-жігері Канада мен АҚШ-та терминді ресми түрде тануға әкелді.

Жағалаудағы салиш халқы

Жағалаулық салиш - Салиш теңізі бойындағы Британ Колумбиясының оңтүстік-батысында және Вашингтонның солтүстік-батысында тұратын және ортақ тілдік және мәдени шығу тегі бар жергілікті халықтар. Жағалаулық салиштер Салиш немесе Салиш деп аталатын үлкен топтың негізгі мәдени және тілдік салаларының бірі ретінде қарастырылады. Салиш тілдер отбасының бес бөлімін мойындайды, олардың негізгі екеуі - жағалау және ішкі салиш тілдері. Салиш тілдері тобында 23 тіл бар. Еуропалық және американдық зерттеушілер Салишан халқымен алғаш рет Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауында 18 ғасырдың соңында кездесті. Алғашқы егжей-тегжейлі ақпаратты 1804-1806 жылдардағы Льюис және Кларк экспедициясы алды. "Салиш" термині бастапқыда Монтана штатының Флэтхед көлінің аймағында тұратын Ішкі Салиш Флэтхед тайпасына ғана қолданылған. ХХ ғасырдың ортасына қарай бұл тілде сөйлейтін барлық адамдар да кездесті. Flathead Nation өздерінің тілі мен мәдениетін Салиш деп атауды жалғастыруда. Флатхед көліне арналған нұсқа атауы "Селиш көлі". Салиш теңізі деген атау тек XX ғасырдың аяғында ғана пайда болды. Бұл аймаққа арналған жалпы атау жоқ, тіпті жағалаудағы салиш тілдеріндегі су айдындарының жалпыға ортақ атауы жоқ. Салиш теңізінің су жолдары Салиш жағалауы үшін маңызды сауда жолдары болды және олар жергілікті халықтар үшін азық-түлік пен басқа да ресурстар көзі болып қала береді. Бассейнге тек жағалаудағы салиш халықтары ғана емес, сонымен қатар Солтүстік Вакашан Кваквакваквак және Оңтүстік Вакашан халықтары (Нуу шах нулт, Маках және Дитидахт) және бұрын Чимакум (Quileute-ге қатысты Чимакуан халқы, олар енді танымал топ ретінде жоқ, оны 19-ғасырда Суквамиш және басқалар жойды).

Ресми тану

2008 жылдың наурыз айында Chemainus First Nation Грузия боғазының атын "Салиш теңізі" деп өзгертуге ұсыныс жасады, бұл идеяны Британдық Колумбияның аборигендік қатынастар министрі Майк де Йонг мақұлдады, ол оны Британдық Колумбияның атқарушы кеңесіне талқылауға ұсынды. "Салиш теңізі" атауын ресми ету үшін Канаданың географиялық атаулар кеңесіне ресми өтініш беру қажет болды. Атауды насихаттаған Американың параллель қозғалысы басқаша анықтамаға ие болды, Хуан-де-Фука және Пьюгет саунд бұғазы, сондай-ақ Джорджия бұғазы және Салиш теңізі атауымен байланысты сулар біріктірілді. 2009 жылдың тамызында Британдық Колумбияның географиялық атаулар басқармасы Канаданың географиялық атаулар жөніндегі кеңесінің Америка Құрама Штаттарының географиялық атаулар жөніндегі кеңесінің мақұлдауына байланысты Салиш теңізі атауын қабылдауын ұсынатын қаулыны мақұлдады. Атауды 2009 жылдың қазан айының соңында Вашингтон штатының географиялық атаулар жөніндегі кеңесі бекітті. Оны 2009 жылдың 12 қарашасында Америка Құрама Штаттарының географиялық атаулар жөніндегі кеңесі, ал 2010 жылдың ақпан айында Британдық Колумбияның географиялық атаулар кеңсесі мақұлдады. Французша атау Мер-де-Салиш Канадада да ресми болып табылады.

Басқа атаулары

Бұл су жолдарын қамтитын аймақ әртүрлі түрде Джорджия Пьюжет немесе Пьюжет Джорджия бассейні деп аталады немесе жеке тұлғада Джорджия депрессиясы, Джорджия бассейні немесе Пьюжет саунд және т.б. Өңірдің Канадалық жартысын 1792 жылы Джордж Ванкувер атады және оны жиі Джорджия шығанағы деп атайды, бұл термин Джорджия бұғазы мен оған жақын барлық суларды, сондай-ақ оның жағалауларындағы немесе аралдарындағы қауымдастықтарды қамтиды. "Пуджет саунд" термині сияқты "Джорджия бұғазы" және "Джорджия шығанағы" терминдері жалпы аймақты, сондай-ақ су тобын білдіреді.

География

Салиш теңізі шамамен ұзын және жер көлемі шамамен , бұл шамамен Солтүстік Еуропадағы Рига шығанағының көлеміне тең. Теңіздің орташа тереңдігі және ең тереңдігі Джервис шығанағында.

Гидрология

Салиш теңізінің су айдыны (Жоғарғы Фрейзер өзенінің су айдынын қоспағанда) жалпы ауданы шамамен , бұл теңіздің бетінің ауданынан алты еседен астам. Фрейзер өзені - тұщы судың ең үлкен көзі, оның орташа ағызу жылдамдығы және ең жоғары ағызу жылдамдығы. Ортан тереңдікте тұру уақыты Пьюгет саундта орташа 60 күн және Джорджия бұғазында 160 күн.

Аралдар

Салиш теңізінде 400-ден астам арал бар, олардың көпшілігі үш арал тобының біріне топтастырылуы мүмкін: Дискавери аралдары, Гольф аралдары және Сан-Хуан аралдары. Уидби аралы - Вашингтондағы ең үлкен және ең көп халық тұратын арал. Жалпы ауданы - 69,480 адам. Бейнбридж аралы, сонымен қатар Вашингтонда, 2019 жылғы жағдай бойынша 354 тұрғын / км2 (916 тұрғын / м2) бар ең тығыз орналасқан арал. Канада жағында ең үлкен арал - 300,45 км2 аумақты құрайтын Тексада аралы, бірақ оның тұрғындарының саны 1000-2000 адам.

Геология

Салиш теңізі Грузия депрессиясының ішінде орналасқан, бұл үлкен депрессия 150 миллион жыл бұрын континенттік тақталардың соқтығысуынан пайда болды. Кейін бұл депрессия 19000-16000 жыл бұрын жалғасқан Вашон мұздық дәуірі кезінде Кордильерлік мұздықтың алға жылжуы мен кері шегінуімен ойылып шыққан. Мұз қаптамасының кетіп бара жатқанынан кейін, қазіргі Хуан-де-Фука боғазынан кейін теңіз суымен толған, жарақаттанған ландшафт пайда болды.

Теңізші

Салиш теңізі құрғақ, қоректік заттарға бай жағдайларға бейімделген түрлердің басымдығы бар белсенді және динамикалық теңіз экожүйесін қолдайды. Барлық теңіз азық-түлік желілері сияқты, Салиш теңізінде трофикалық топтардың қатары бар, ал автотрофикалық балдырлар негізгі өндірушілер ретінде қызмет етеді. Британ Колумбиясы мен Вашингтонды сумен тазартатын өзендер жүйесі Салиш теңізіне көп мөлшерде шөгінділер мен еріген қоректік заттарды енгізеді.

Флора

Салиш теңізінде қатты, тас субстраттары бар аймақтарда жоғары сапалы тіршілік ету ортасын қамтамасыз ететін әртүрлі теңіз балықтары бар. Бұл түрлердің ішіндегі ең ірілері - бұқа және алып теңіз балығы. Аға шөп өсіретін жайылымдар теңіздің жағалауындағы жай жерлерде көп. Сонымен қатар, теңізде 37 теңіз сүтқоректілері бар, олардың ішінде ең танымалдары - Стеллер теңіз арыстары, дөңселі кит және қасқыр кит. сүтқоректілерді жейтін аралықта өмір сүретін жабайы жабайылар саны біртіндеп өсіп келеді, ал балық жейтін оңтүстік жабайы жабайылар құнарлы балықтардың санының төмендігі мен ішінен туыстық қатынас салдарынан өмір сүру үшін күресіп келеді. 2019 жылы бұл киіктердің саны 35 жылдағы ең төменгі деңгейге жетті, үш ересектің өлімі және үш жылдан астам уақыт бойы тірі қалған бұзаулар жоқ, қоғамда тек 73 кит қалды. 2021 жылы Салиш суларында 21 құс табылған, бұл құс санының өсуі болуы мүмкін. Теңіз саңырауқұлақтары Хуан-де-Фука бойында жиі байқалады.

Спанж рифтері

Салиш теңізінің минералға бай сулары шыны губка рифтерінің пайда болуына қолайлы мекен. Бұл рифтер крида дәуірінде немесе одан кейін көп ұзамай жойылып кеткен деп саналды, 1987 жылы Британдық Колумбия жағалауында көптеген рифтер табылғанға дейін. Олардың ғылыми және экологиялық маңыздылығына байланысты Салиш теңізіндегі барлық белгілі губкалық рифтер түпкілікті балық аулаудан қорғалады.

Жер бетіндегі

Салиш теңізін қоршаған жазықтар WWF-тің Пюжет жазық ормандары мен Орталық Тынық мұхит жағалауындағы ормандар экорегионының бөлігі болып табылады. Бұл аймақта кездесетін 172 құс түрінің 72-сі тамақ алу үшін теңіз экожүйесіне аса тәуелді.

Тарих

2007 жылдың 20 тамызынан бері Салиш теңізінің жағалауында кем дегенде 20 адам аяғы табылды. Алғашқы табылған жер 2007 жылдың 20 тамызында Британдық Колумбиядағы Джедедиа аралында табылды.