Кіріспе

Англиядағы бұрынғы елді мекені

Тарих

Британ аймағындағы темір ғасырындағы тайпалық қалалардың арасында ерекшелігі, оның нақты орны римдік қала үшін қайта қолданылды.

Кельттік бастауы

Романдық кельт тіліндегі "Calleva" сөзін "орман" немесе "ағашқа толы жер" деп аударуға болады. Бұл елді мекенді тығыз орман қоршап тұрды, ол отын алуға және құрылыс салуға пайдаланылды. Шығыс, батыс және солтүстік жергілікті нарықтарға қол жеткізілуінің арқасында, ол Ұлыбритания ішіндегі, сондай-ақ Ла-Манш арқылы және Жерорта теңізіне дейінгі өркениеттермен сауда орталығы болды.

Темір дәуірі

Сильчестердегі темір дәуірінің соңғы қонысы археологиялық зерттеулер және британдық Q сериясының монеталары арқылы Сильчестерді Атребаттардың билік орталығымен байланыстыратынын көрсетті. "COMMIOS" деп мөрленген монеталар Атребаттардың патшасы Коммиус Галлиядан көшіп келгеннен кейін осы жерде өзінің аумағын құрып, монета соққан. Шамамен б.з. 1 жылы салынған ішкі қоршау, сол кездегідей, айналасындағы жерлерді де қоршады. Темір дәуірінің соңғы кезеңіне жататын шағын қоныс ошақтары алғаш рет ішкі қоршаудың оңтүстік жағында және оңтүстік қақпасының маңында табылды. Бұл туралы толыққанды мәліметтер форум/базиликаның астындағы қазба жұмыстары кезінде алынды. Шамамен б.з.д. 25 – б.з.д. 15 жылдар аралығында салынған бірнеше дөңгелек үйлер, құдықтар мен шұңқырлар солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай тізілген. Б.з.д. 15 – б.з. 40/50 жылдары металлмен жабдықталған көшелер, қоқыс шұңқырлары және қоршаулар пайда болды. Импортталған Галло-Бельгиялық әсем бұйымдар, амфоралар, темір мен мыс қорытпасынан жасалған брошкалар осы елді мекеннің жоғары мәртебелі екенін көрсетеді. Бұл жерде ерекше тағамдар табылған, олардың ішінде устрица қабықтары, үлкен брикет жинағы және зәйтүн майы, балық соусы мен шарап сақталған амфора сынықтары бар. Insula 'Town Life' жобасы да осындай материалдарды ашты, оның ішінде б.з.д. 40-20 жылдар аралығында салынған үлкен шекаралық арық, б.з.д. 25-ден б.з. 10 жылға дейін салынған болуға мүмкін үлкен тіктөртбұрышты зал және б.з. 10-40/50 жылдары жолдар мен жаңа жер участаларының бөлінуі. Археоботаникалық зерттеулер Клавдийдің жаулап алуынан бұрын Инсула IX-та сельдерей, кинза және зәйтүн импортталып, тұтынылғанын көрсетті.

Римдік

43 жылы Британияны римдіктер басып алғаннан кейін, бұл елді мекен Римнің Каллева Атребатум қаласына айналды. Ол шамамен 100 мың шаршы метрді алып, сәл үлкенірек болды және нақты, жаңа көше желісімен жоспарланды. Қалада бірнеше қоғамдық ғимараттар болды және ол ерте англосаксон кезеңіне дейін гүлденді. Оңтүстік қақпаға жақын, VIII Инсулада, ауланың айналасына орналасқан үш қанаттан тұратын үлкен мансио орналасқан. Солтүстіктегі қабырғалы қаланың жанында нимфеум болған болуы мүмкін. Каллева маңызды торап болды. Ол провинция астанасы Лондондиуммен (Лондон) байланыстыратын «Шақыру жолымен» қосылған. Каллевадан бұл жол батысқа қарай, Аква Сулисқа (Батуға); Глевумға (Глостерге) апаратын Ермин жолына; және Сорвиодунумға (қазіргі Солсберидің жанындағы Ескі Сарумға) апаратын Порт жолына бөлінді. Жер жұмыстары мен, көбінесе, қираған қабырғалар әлі де көрінеді. 70-80 жылдары салынған және қала қабырғаларынан тыс орналасқан амфитеатрдың қалдықтары да анық көрінеді. Қабырғалар ішіндегі аумақ қазір көбінесе егістік жер, қоршаудың жер жұмыстары мен қабырғаларынан басқа көзге түсетін ерекшеліктері жоқ, бір бұрышында кішкентай ортағасырлық шіркеу бар. Өркенді кезеңінде римдік амфитеатр шамамен жеті мың көрерменді қабылдайтын. Оның ішінде аюлармен, гладиаторлармен және басқа да түрлі ойын-сауықтар өткізілді. Шамамен үшінші ғасырда стадионға жөндеу жұмыстары жүргізілді, екі жаңа кіреберіс қосылды және пішіні эллипс тәріздес болды. Римдіктер шегінгеннен кейін, британдықтар мен англосаксондықтар амфитеатрды пайдалануды жалғастырды. Қаланың оңтүстік-шығысында термалдық моншалар орналасқан. Олар қаланың ең ерте тас ғимараттарының бірі, шамамен 50 жылы салынған. Моншалар кейінгі қала желісімен сәйкес келмейді, ал кіреберіс аймағы жаңа жол желісіне бейімделу үшін қайта салынды. Құрылыстың бірнеше кезеңдерін ажыратуға болады. Алғашқыда ол портик, палаэстра және ванна бөлмелерінен тұрды. Кейін портика алынып тасталды және ванна бөлмелері екіге бөлінді, бәлкім, еркектер мен әйелдер бөлек жуынуы үшін. Моншалардың жанында, қабырғалардың ішінде бастау алатын бұлақ бар, ол оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Сильчестер бұғазына қосылады. Римдік Каллева (үшінші/төртінші ғасырда шамамен 10 000 тұрғыны) осы бұлақтардың маңында гүлденді, олар 2019 жылдың жазында қазылған римдік моншаларға қызмет етті.

Римге дейінгі және ортағасырлық

Римдіктер Британиядан кетіп қалғаннан кейін, Каллева Атребатумда тұру жалғасты, бірақ қаланың жағдайы нашарлай бастады. Сайттағы маңызды ғимараттар 400–430 жылдары пайдаланылды, бірақ 450 жылдан кейін қоныстану белгілері күрт төмендеді. Дэниел Г. Руссоның сөзіне сәйкес, қаланың берік қабырғаларының арқасында алтыншы ғасырда да қолданыста болғаны туралы болжам "тартымды", бірақ көбінесе болжамдарға негізделген, себебі "Каллевада 450 жылдан кейін романо-британдық қалалық өмірдің ұйымдасқандығын көрсететін нақты жазбаша немесе археологиялық дәлел жоқ". Бұл, Рим дәуірі аяқталғаннан кейін де өмір сүруін жалғастырған Британиядағы көптеген басқа римдік қалалармен салыстырылады; Каллева – Рим дәуірінен өткен және орта ғасырларда жоғалып кеткен алты қаланың бірі. (Айта кетейік, тарихшы Дэвид Нэш Форд бұл орынды Ненийдің 28 қала тізіміндегі Кеир Целемионмен байланыстырады. Егер бұл рас болса, онда бұл орын ерте орта ғасырларда кем дегенде жартылай сақталған дегенді білдіреді.) Саксондар Каллевадан қасақана бас тартқан, оны тастағаннан кейін Винчестер мен Дорчестердегі өзінің бұрынғы орталықтарын сақтаған деген гипотеза пайда болды. Каллеваның екі жағындағы өзендерде Басинг пен Рединг атты екі саксон қаласының іргесі қаланғанға дейін шамамен бір ғасыр өтті. Осының салдарынан, Каллева соңғы екі мың жылдың көп бөлігінде салыстырмалы түрде қарапайым назарсыздыққа тап болды.

Ауыл шаруашылығы

Сулы макрофоссилдерді зерттеу, тасталған өркениет аумағындағы бірнеше құдықтар арқылы жүргізілді, нәтижесінде жануарларды бағып ұстау орындары, шөп шабындыларын басқару және жалпы шөптесін ресурстарын (мысалы, қалампыр, шөптесін және шөптесін шөптері) пайдалану туралы маңызды мәліметтер алынды. Аймақта ең көп кездесетін өсімдіктер – Capsella bursa pastoris, Chenopodium album, Polygonum aviculare, Stellaria media, Urtica urens, Fallopia convolvulus және Sisymbrium. Жаңа майлы дақылдарды қолдану және жайылымдарды басқару, ауыл шаруашылығындағы өзгерістердің өркениет халқына емес, малға азық-түлік беруге байланысты екенін көрсетеді. Жерді игеру – әлеуметтік құрылым мен қоныс орналасу нысанындағы маңызды өзгерісті білдіреді. Бұл кең көлемдегі топырақ жұмыстары немесе үлкен жасанды топырақ үйінділері арқылы көрінеді. Хэмпширдің бор таулары мен Темза өзенінің аллювиумға бай су тасқыны арасында, өркениет Темзаның ірі саласы – Кеннет өзенінің қиыршықты террасасында орналасқан. Оның астында жұқа ғана кейінгі органикалық топырақ қабатынан астында қалың қабатты құм мен саз жатыр. Егер оны жыртып, суармай, тыңайтқыш қолданбаса, өнімділігі төмен "жақсы дренажталған қоңыр топырақ" пайда болады. Ол көбінесе жайылым, бау-бақша ретінде тазартылады немесе шошқа мен аңдар үшін бұталы ормандар ретінде сақталады. Осы жердегі ерте темір дәуірінің палеоэкологиялық зерттеулері көбінесе тазартылған жерлерді көрсетеді. Осы кезден бастап шөптесін дамуы гүлденнің талдауы арқылы расталады.

Диета

Қаланың әртүрлі жерлерінен, әсіресе Инсула IX-тан табылған өсімдік қалдықтарын зерттеу, ең көп желінетін дәнді дақылдардың шпал, бидай және арпа болғанын көрсетті. Алма, інжур, жүзім сияқты жемістердің, сельдерей, кинза, укроп сияқты дәмдеуіштердің және кельт бұршағы, безнек сияқты дәнді дақылдардың кең ассортименті тұтынылған. Ірі қара мал, қой/ешкі және шошқа еттің басты көзі болды.

Дін

Қалада діни амалдарға қатысты әртүрлі дәлелдер бар. Форумның оңтүстік-шығысында, Инсула IV-те мүмкін шіркеу орналасқан. Апсидасы аяқталған базилика ғимаратының жоспары батыс Рим империясындағы алғашқы шіркеулерге ұқсас, бірақ оның салыну мерзімі, шамасы, Константинге дейінгі кезеңге жатады. Инсула XXXV-те рим-кельт ғибадатханасы табылған, онда паломниктер цехының құрмет көрсетуі жазылған. Үш рим-кельт ғибадатханасы Инсула XXX-те, шығыс қақпасының ішкі жағында орналасқан. Бұл ғибадатханалар біздің заманымыздың бірінші ғасырының ортасында салынған және шамамен 200 жылдан кейін қолданыстан шыққан. 1899 жылы Сильчестер орманында Серапис басының әк тастан жасалған мүсіні табылды.

Өлім және жерлеу

Темір дәуірінің соңғы кезеңіне жататын кремациялық жерлеулер Латчмир Грин және Виндабут Копседе қазылып алынды. Римдік зираттар Сыртқы Жер Жұмысының солтүстігінде және батысында орналасқан деп саналады, бірақ олар зерттелген жоқ. 1577 жылы табылған қабір тасында: "Флавия Викторина, Титус Тамониус есіміне оның күйеуі бұл ескерткішті орнатты" деп жазылған.

Қорғаныс

Екі кезеңде салынған Каллева Атребатумның қорғаныс жүйесі Солтүстік қақпасының қалдықтарында көрініс береді. Аймақты қоршаған қабырғаның құрылысы шамамен 200 жылға дейін созылған. Осы қамалдың бөліктері тас және плитка қалдықтары түрінде сақталған. 270 жылы қорғаныс одан да ірі тас қабырғамен күшейтілді. Бұл қорғаныстың күшеюі, аймақта саксон шабуылдарының жиілеуімен байланысты болуы мүмкін. Қорғаныс жүйелері жергілікті көтерілістерден, қарақшылықтан және шетелден келген жаулап алушылардан қорғауға бағытталған. Олар сонымен қатар қалаға кіретін және қаладан шығатын қозғалысты бақылауға мүмкіндік берді.

Қолөнер өндірісі

Insula IX-тегі қазба жұмыстары нәтижесінде түрлі қолөнер бұйымдарын жасау орындары табылды, олардың ішінде сүйек және мүйіз өңдеу, мыс қорытпаларын өңдеу, сондай-ақ былғары өңдеу бар. Импортталған доғалағыштар қайта пайдаланылып, доғалағыштар етіп жасалған.

Құрылыс материалы

Сильчестер аймағында жүргізілген өндіріс, Кіші Лондон ауданындағы күйдірілген кірпіш пештерінің кешенін қамтиды, оның ішінде император Неронның есімі басылған екі кірпіш табылды. Аймақтағы орманның көптігіне байланысты, көптеген құрылыстар ағаштан салынған.

Сауда

Сильчестерге Рим империясынан алуан түрлі заттар әкелінді, соның ішінде піл сүйегінен жасалған қырғыш сабы, Фушенкелькругеден алынған сабы және Кампаниялық отшашудан алынған Харпократ мүсіні. Импортталған керамикаға Лезуде өндірілген орталық Галлиялық самиан, Дрессель 2 4 және 14 амфоралары, Рейн аймағының ақ керамикалық ыдыстары, Мозель керамикасының қара жылтырланған ыдыстары және Кёльн түсті қапталған керамикасы кіреді. Молли Коттон 1938–39 жылдары қорғаныс құрылыстарында қазба жұмыстарын жүргізді. 1970 жылдардан бері Майкл Фулфорд және Рединг университеті қала қабырғаларында (1974–80), амфитеатрда (1979–85) және форум базиликасында (1977, 1980–86) бірнеше қазба жұмыстарын жүргізді, олар темір ғасыры мен ерте римдік кезеңдерден қалған заттардың керемет жақсы сақталғанын көрсетті. 1997 жылдан 2014 жылға дейін Рединг университеті Insula IX-та тұрақты және нақты қазба жұмыстарын жүргізді. Кейінгі рим, орта рим және соңғы темір ғасырының кезеңдерінен алынған нәтижелер жарияланды. 2013 жылы Insula III-де қазба жұмыстары басталды, онда викториялық кезеңдегі қазбалармен анықталған монша үйі зерттелді. 2018 жылдан бастап Рединг университеті бұрын қазылған қоғамдық монша үйінің қираған жерлерін қайта зерттеп, бұрынғы қазба жұмыстарында назардан тыс қалған нәрселерді анықтауға тырысты.

Қол жеткізу

Қазір негізінен Хэмпшир округі кеңесіне тиесілі және «Ағылшын мұрасы» басқаратын Каллева орны күндізгі уақытта, аптаның жеті күнінде тегін ашық. Қоршау қабырғаларының толық шеңбері мен амфитеатрға кіруге болады. Ішкі жағы егіс шаруашылығына берілген, ал шіркеу мен ішкі бөлігін екіге бөлетін бір жолдан басқа, кіру мүмкін емес.