Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
12 ғасырдағы ағылшын философы Джон Солсберилік (1110 жылдардың соңы – 25 қазан 1180), өзін Иоганн Парвус ("Жохан Кіші") деп сипаттаған, ағылшын жазушысы, философ, педагог, дипломат және Шартр епископы болған.
12th century English philosopher
John of Salisbury (late 1110s – 25 October 1180), who described himself as Johannes Parvus ("John the Little"), was an English author, philosopher, educationalist, diplomat and bishop of Chartres.
Ерте өмір және білім
Англияның Солсбери қаласында дүниеге келген ол, нормандар емес, ағылшын-саксон тегінен шыққан, демек, қарапайым отбасыдан таралған, білімімен мансапқа жеткен адам болды. Одан басқа, ол өзіне "ұсақ" немесе "кішкентай" деген мағына беретін Parvus деген лақап ат қойған, ал оның ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Өзінің айтуынша, шамамен 1136 жылы Францияға келіп, Парижде Петер Абелярдың басшылығымен тұрақты оқуды бастады, ол Монтагн Сент-Женевьевтегі әйгілі мектебін қысқа мерзімге қайта ашқан еді. Оның ұстаздар мен студенттер туралы айқын әңгімелері Париж университетінің алғашқы күндеріне құнды түсініктер береді. Абеляр Парижден кеткеннен кейін, Джон Альберик пен Мелун Робертінен сабақ алды. 1137 жылы Джон Шартрға барып, Вильгельм Конштан грамматика, ал Бернард Шартрдың шәкірті Ричард л'Эвектан риторика, логика және классиканы оқыды. Бернардтың оқытуы Платондық бағытымен және үлкен латын авторларын әдеби тұрғыдан зерттеуге баса назар аударуымен ерекшеленді. Соңғысының ықпалы Джон Солсберидің барлық еңбектерінде байқалады. 1140 жылы Джон теологияны оқу үшін Париждегі Гильберт де ла Порреге, содан кейін Роберт Пуллус пен Симон Пуассиге оралды, жас ақсүйектерге жетекшілік етіп өмір сүрді. 1148 жылы ол Троя епархиясындағы Мотьерс-ла-Селл аббаттығында досы Петер де Селлмен бірге тұрды. 1148 жылы Рим папасы Евгений III төрағалық еткен Реймс соборында болды. Сол жерде ол Клерволық Святой Бернард арқылы Теобальдқа таныстырылды, ол оның хатшысы болды. 1161 жылы Теобальд қайтыс болғаннан кейін, Джон оның орнын бастан кешірген Томас Беккеттің хатшысы болып қызмет етті, ол осы архиепископ пен оның тәуелсіздігіне қарсы тұрған II Генрих патша арасындағы ұзақ дауға белсенді қатысты, патша Джонды паптың өкілі деп қарады. Джонның хаттары Англиядағы конституциялық күрес туралы жарық береді. 1163 жылы Джон корольдің ықыласын жоғалтты, себебі себептері әлі де белгісіз, ол Францияға қайтып кетті. Келесі алты жылды ол досы Питер де Ла-Селлмен, қазір Реймстегі Сент-Ремигий аббатымен бірге өткізді. Онда ол "Historia Pontificalis" еңбегін жазды. 1170 жылы ол Бекеттің Англияға оралуын дайындау үшін жіберілген делегацияны басқарды. Джонның жазбалары 12 ғасырдың Батыс Еуропасының әдеби және ғылыми жағдайына түсінік беруде өте құнды. Ол университеттегі жаңа логика мен диалектикалық риториканы жақсы білгенімен, Джонның көзқарастары практикалық істерде білімі бар, номинализм мен реализмнің екі шетіне де қарсы тұратын, салауатты ақыл-ойы бар дамыған интеллектіні көрсетеді. Оның ілімі Цицеронның әдеби күмәндануына негізделген, ол оған шексіз құрметпен қарады және оның стиліне ұқсатуға тырысты. Білім берудің мақсаты тек зиялы емес, моральдық екендігі туралы оның пікірі Батыс өркениетінің негізгі білім беру доктриналарының біріне айналды. Білім берудің осы моральдық көрінісі оның алдында болған монастырь білімінің дәстүрімен және қайта өркендеу гуманизмінің дүниетанымында жаңадан пайда болған білім беру көрінісімен ортақ. Грек авторларын ол тікелей білмеген сияқты, аудармалары да аз болды, бірақ ол өз заманының ең жақсы латын тіліндегі жазушыларының бірі болды. Платонның "Тимейі" Халкидийдің латын нұсқасында оның замандастары мен алдыңғыларына белгілі болды, және ол Федон мен Меноның аудармаларына қол жеткізген болуы мүмкін. Аристотельдің "Органон" толық жинағы латын тілінде болды; ол, шын мәнінде, ортағасырлық жазушылардың алғашқысы, оған толық мәлімет болды. Ол "theatrum mundi" терминін алғаш рет қолданды, бұл түсінік кейінгі ғасырларда театрға әсер етті. "Поликратик" еңбегінің үшінші кітабының бірнеше тарауында ол "адамның жер бетіндегі өмірі - комедия, онда әркім өз рөлін ұмытып, басқаның рөлін ойнайды" деген ойды зерделейді.
Born at Salisbury, England, he was of Anglo Saxon rather than of Norman extraction, and therefore apparently a clerk from a modest background, whose career depended upon his education. Beyond that, and that he applied to himself the cognomen of Parvus, meaning "short" or "small", few details are known regarding his early life. From his own statements it is gathered that he crossed to France about 1136, and began regular studies in Paris under Peter Abelard, who had for a brief period re opened his famous school there on Montagne Sainte Geneviève. His vivid accounts of teachers and students provide some of the most valuable insights into the early days of the University of Paris. When Abelard withdrew from Paris, John studied under Master Alberic and Robert of Melun. In 1137, John went to Chartres, where he studied grammar under William of Conches, and rhetoric, logic and the classics under Richard l'Evêque, a disciple of Bernard of Chartres. Bernard's teaching was distinguished partly by its pronounced Platonic tendency, and partly by the stress laid upon literary study of the greater Latin writers. The influence of the latter feature is noticeable in all of John of Salisbury's works. Around 1140 John returned to Paris to study theology under Gilbert de la Porrée, then under Robert Pullus and Simon of Poissy, supporting himself as a tutor to young noblemen. In 1148, he resided at the Abbey of Moutiers la Celle in the diocese of Troyes, with his friend Peter of Celle. He was present at the Council of Reims in 1148, presided over by Pope Eugene III. It is conjectured that while there, he was introduced by St. Bernard of Clairvaux to Theobald, whose secretary he became. After the death of Theobald in 1161, John continued as secretary to his successor, Thomas Becket, and took an active part in the long disputes between that primate and his sovereign, Henry II, who looked upon John as a papal agent. John's letters throw light on the constitutional struggle then agitating England. In 1163, John fell into disfavor with the king for reasons that remain obscure, and withdrew to France. The next six years he spent with his friend Peter of La Celle, now Abbot of St. Remigius at Reims. Here he wrote "Historia Pontificalis". In 1170, he led the delegation charged with preparing for Becket's return to England, John's writings are excellent at clarifying the literary and scientific position of 12th century Western Europe. Though he was well versed in the new logic and dialectical rhetoric of the university, John's views also imply a cultivated intelligence well versed in practical affairs, opposing to the extremes of both nominalism and realism a practical common sense. His doctrine draws on the literary skepticism of Cicero, for whom he had unbounded admiration and on whose style he based his own. His view that the end of education was moral, rather than merely intellectual, became one of the prime educational doctrines of Western civilization. This moral vision of education shares more in common with the tradition of monastic education which preceded his own Scholastic age, and with the vision of education which re emerges in the worldview of Renaissance humanism. Of Greek writers he appears to have known nothing at first hand, and very little in translations, but he was one of the best Latinists of his age. The Timaeus of Plato in the Latin version of Chalcidius was known to him as to his contemporaries and predecessors, and probably he had access to translations of the Phaedo and Meno. Of Aristotle he possessed the whole of the Organon in Latin; he is, indeed, the first of the medieval writers of note to whom the whole was known. He first coined the term theatrum mundi, a notion that influences the theater several centuries later. In several chapters of the third book of his Policraticus, he meditates on the fact that "the life of man on earth is a comedy, where each forgetting his own plays another's role".
Философиялық көзқарастар
Джон Солсбери Цицерондық көзқарас тұжырымын ұстанды. Осы көзқарас тұжырымын ұстанатындар бір нәрсені нақты дәлелдеуге болатынына, бірақ оған күмән келтіруге мүмкіндік бар екеніне сенді. Джон бұл сенімін «Поликратикус» және «Металогикон» еңбектерінде баса көрсетті. Цицеронның дүниетанымына сүйене отырып, Джон Солсбери өзінің кейбір әріптес ғалымдарының шектен тыс күмәндануынан алшақтады. Ол орташа күмәндану тұжырымын ұстанды. Бұл дүниетанымында білімді сенімді негіздеуге болатын үш бастау бар: Иман, ақыл және сезім. Бұл құрылым философтарға Құдайдың бар екендігіне немесе олардың заманында күмән тудырмау керек болған басқа да құрылымдарға күмән келтірмей, ойлануға және пікір алмасуға мүмкіндік берді. Джон Солсберидің өмірге қатысты көзқарастары оның басқа да тұжырымдарына әсер етті. Ол эпикурейлік философияны жек көріп, оны орташалыққа қайшы деп санады. Джон Эпикурдың ілімінде кейбір құндылықтарды тапты, бірақ оның сын-ескертпелері көбінесе эпикурейшілдерге бағытталған. Ол эпикурейшілдердің Эпикурдың бастапқы философиясын дұрыс ұстанбағанын және оны шексіз ләззат іздеу үшін пайдаланғанын сенді. Джон осы эпикурейлік философияның ізбасарларына нағыз бақытқа жете алмайтынын айтты. Джон Солсбери өздерін эпикурейшілер деп жарияламайтын эпикурейшілдерді де сынады. Бұл, ең алдымен, тек өз қалауларын қанағаттандырумен айналысатын, жеке мүддесін ғана ойлайтын адамдарға қатысты. Ежелгі философтардың Эпикурдың идеяларына қарсы шыққан еңбектеріне кең қол жеткізе алмағандықтан, Джон Солсбери өз тұжырымдамаларына өмірлік тәжірибесі мен байқауларының нәтижесінде келген болуы мүмкін. Сондықтан Джон тривиумды ынтамен қолдады, әлеуметтенуді философиялық ойды бөлісу және дамытудың маңызды аспектісі деп қарастырды, сонымен қатар оның денсаулыққа да пайдалы екенін айтты, және медициналық жүйеде жемқорлыққа алаңдады. Джон Солсбери медицина ғылымының маңыздылығына сенді, бірақ медицинамен айналысатын дәрігерлерді науқастарға көмектесуден гөрі жеке пайдаға көбірек мән бергені үшін сынады. Дәрігерлер тым көп зерттеуге сүйенгенде, жан мен денсаулықтың байланысы туралы болжамдар жасауды бастады, бұл Джонның пікірінше, тәжірибелік емес, себебі оны діни сенімге қайшы келіп тексеруге болмайды. Осыған байланысты Джон теориялық дәрігерлер аурудың табиғи, нақты себептерін жиі елемейтінін айтты. Ал, практикалық дәрігерлер өздерінің кемшіліктерін және зерттеу мүмкіндігін елемеуді таңдады, егер науқасы қайтыс болса, олар одан жақсырақ немесе басқаша ештеңе істей алмайтынын мәлімдеді. Джон оның орнына жаңа шындықтарды іздеу мен оларды қолдану арасында теңгерілік болу керектігін айтты. Дәрігерлердің екі түрі арасындағы айырмашылықтың күшеюіне байланысты Джон Солсбери олар медициналық терминологияны осылайша өзгертіп, клиенттер үшін оны түсініксіз ете бастағанын айтты. Джон дәрігерлердің зерттеу мен тәжірибе арасындағы теңгерілікті сақтауға көбірек мән беруі керектігін, сондай-ақ емдеу үшін «ережелер жинағы» деп аталатын қадамдар жиынтығын қолдану керектігін дәлелдеді: аурудың себебін анықтау, ауруды емдеуге назар аудару, содан кейін науқастың денсаулығын қалпына келтіру және болашақта аурулардың пайда болуын болдырмау үшін күтім жасау.
John of Salisbury was a follower of the Ciceronian perspective. Followers of this perspective believed that things could be definitively proven, but still left open to be challenged. John emphasized this belief in both the Policraticus and the Metalogicon. Following the worldview of Cicero, John of Salisbury dissociated himself from the extreme skepticism some of his fellow academics held. John instead held the view of moderate skepticism. In this worldview, there are three bases for which knowledge can be based in certainty. These bases are: Faith, reason, and the senses. This structure allowed for philosophers to think and discuss without having to question the existence of God or question other structures which were to not be questioned in their time. John of Salisbury's belief of moderate skepticism carried over into his other views of life. John detested the philosophy of Epicureanism, deeming it to be the opposite of moderation. John found some values in the teaching of Epicurus, but his criticisms were more directed to the followers of Epicureanism. He believed that Epicureans didn't correctly follow Epicurus's original philosophy and used it to indulge in unbridled hedonism. John argued that this form of Epicureanism would not allow its followers to achieve true happiness. John of Salisbury also criticized Epicureans who did not identify themselves as such. This pertained to individuals who were overly hedonistic and only ever served their own needs. Having not had wide access to ancient philosophers who challenged Epicurus's ideas, it is most likely that John of Salisbury came to his conclusions based on his own life experiences and observations. This is also why John argued so strongly for the trivium, viewing socialization as an important aspect of sharing and enhancing philosophical thought—also contributing to well being. and his concern that the medical system had become corrupt. John of Salisbury believed medical science was important; however, he criticized the physicians practicing medicine for being seemingly more focused on personal gain than helping patients. Physicians who relied too much on inquiry began speculating about how the soul relates to health, which John believed impractical because it could not be tested and trespassed on religious belief. John believed, as a result, that theoretical physicians often ignored natural, tangible causes of illness in the body. On the other hand, he stated practical physicians chose to ignore their potential faults and chance for inquiry; making the claim that there is nothing they could have done better or differently if their patient succumbed to their illness. John argued instead that there should be an equal balance between seeking out new truths and practicing or pursuing those new truths. Due to the progressing division between the two types of physicians, John of Salisbury also argued they had begun diversifying the medical language used to a point where it was becoming more confusing than beneficial to clients. John posed the argument that physicians should focus more on a balance of both inquiry and practice while using a set of steps for treatment he coined as the "regularum compendium": find the source of the illness, focus on healing the illness, and then perform aftercare to restore the health of the patient and prevent future illnesses from surfacing in the first place.
Шығармалық бейнелер
Джонның рөлін 1924 жылғы «Бекет» үнсіз фильмінде актер Алекс Г. Хантер сомдады, бұл фильм Альфред Лорд Теннисонның осы аттас пьесасы негізінде түсірілген.
John was portrayed by actor Alex G. Hunter in the 1924 silent film Becket, based on the play of the same title by Alfred Lord Tennyson.