Dawid Przepiórka

Кіріспе

Польша шахматшысы Давид Пржепиорка (22 желтоқсан 1880 жылы туған, 1940 жылы сәуірде қайтыс болған) - ХХ ғасырдың басындағы еврей шахматшысы, Польшаның бірінші чемпионатында жеңімпаз атанды.

Өмірбаян

Давид Пржепиорка 1880 жылы 22 желтоқсанда Польшаның Варшава қаласында (ол кезде Ресей империясының бір бөлігі) еврей тектес бай жер иелері мен кәсіпкерлер отбасында дүниеге келген. Оның ата-бабасы Израил Препиорка Варшаваның жүрегінде, Алее-Ерозолимские және Новый Свет көшелерінің қиылысында үлкен үй салдырған. Жинақ үйі де, онда орналасқан Гастрономия мейрамханасы да (соғыс аралығында Варшавадағы ең танымал мейрамханалардың бірі) оған тұрақты табыс әкелді. Алайда, Пжепиорканы бизнеспен айналысудан гөрі математика мен шахмат қызықтыратын. Ол жеті жасында шахмат ойнауды үйренді, өйткені оның отбасында ешкім ойын білмеді. Тоғыз жасында ғажайып деп танылған ол көп ұзамай белгілі шахмат шебері Ян Таубенхаусты жеңуге қол жеткізді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан аз уақыт бұрын ол отбасылық компаниясын тастап, шетелге саяхаттай бастады, өзін шахматқа арнады. Шетелде ол көптеген шахмат турнирлеріне қатысып, көптеген жеңімпаз атанды. Оның халықаралық шахмат карьерасы 1926 жылы басталды. Сол жылы ол Варшавада жеңіп алған алғашқы поляк чемпионы болды. Сол жылы ол Мюнхендегі атақты турнирде Рудольф Спильман мен Ефим Боголюбовтан (+4 0 =1) озып, жеңімпаз атанды. 1928 жылы екінші және соңғы Әлемдік әуесқойлар чемпионатында екінші орын алды (Макс Эуведен кейін). Екі жылдан кейін Гамбургте өткен 3-ші шахмат олимпиадасында поляк құрамасының құрамында болды. Келесі жылы команда Прагада өткен 4-ші шахмат олимпиадасында АҚШ-тан бір ұпайға жеңіліп, күміс медальді жеңді. Шетелде жеткен жетістіктері оны поляк шахмат қауымдастығы арасында танымал етті, 1930 жылдары ол Польша шахмат федерациясының төрағасының орынбасары болды. Пропиорка 1935 жылы Варшавада өткен 6-шы шахмат олимпиадасын ұйымдастыру комитетінің төрағасы ретінде үлкен жауапкершілікті өз мойнына алды. 1939 жылы Польшаға шабуыл кезінде оның пәтері қираған, ол шахматшы және оның ең жақын әріптесі Мариан Вробельмен бірге пәтерде тұруға көшті. 1940 жылы қаңтарда Варшава шахматшыларының бейресми кездесуі кезінде гестапо пәтерде рейд жасады, бұл барлық қатысушылардың тұтқындалуына әкелді. Еврей емес қатысушылар бір аптадан кейін босатылды, Пржепиорка және басқа еврей ойыншылар (оның ішінде Станислав Кон және Моише Ловцки және Пржепиорканың күйеу баласы Якуб Рабинович) кейіннен немістермен Пальмириде өлтірілді. Оның қайтыс болған күні нақты белгісіз, 1940 жылдың сәуірінде болған деп болжанады.

Dawid Przepiórka was born 22 December 1880 in Warsaw, Poland (then part of the Russian Empire), to a family of wealthy landowners and entrepreneurs of Jewish extraction. His grandfather, Izrael Przepiórka, built a large house at the crossing of Warsaw's Aleje Jerozolimskie and Nowy Świat Streets, in the very heart of the city. Both the tenement house and the Gastronomia restaurant located there (one of the most popular restaurants in Warsaw between the wars) provided him with steady income. However, Przepiórka was more interested in mathematics and chess than doing business. He learned to play chess at the age of seven, on his own, as no one in his family knew the game. Declared a prodigy by the age of nine, soon afterward he managed to beat a well known chess master Jan Taubenhaus. Shortly before World War I, he left his family company for good and started traveling abroad, devoting himself to chess. Abroad he took part in numerous chess tournaments, winning many of them. His international chess career started in 1926. That year he became the first Polish Champion winning in Warsaw. The same year he also won a notable tournament in Munich (+4 –0 =1) ahead of Rudolf Spielmann and Efim Bogoljubov. He placed second (behind Max Euwe) in the second and last World's Amateur Championship in 1928. Two years later he was part of the Polish team at the 3rd Chess Olympiad in Hamburg, where he won the gold medal in a team with Akiba Rubinstein, Savielly Tartakower, Kazimierz Makarczyk and Paulin Frydman. The following year, the team won the silver medal at the 4th Chess Olympiad in Prague, being beaten by the United States by one point. His successes abroad made him popular among the Polish chess community, and he became the deputy chairman of the Polish Chess Federation in the 1930s. Przepiórka took the major responsibility as a chairman of Organizing Committee for 6th Chess Olympiad at Warsaw 1935. During the 1939 invasion of Poland, his apartment was destroyed and he moved to share an apartment with fellow chess player and his closest collaborator, Marian Wróbel. A Gestapo raid on the apartment in January 1940, during an informal meeting of Warsaw chess players, led to the arrest of all present. The non Jewish participants were released a week later, Przepiórka and the other Jewish players (including Stanisław Kohn and Moishe Lowtzky and Przepiórka's son in law Jakub Rabinowicz) were subsequently executed by the Germans in Palmiry. The exact date of his death is unknown; it is presumed to be April 1940.