Кіріспе

Англиядағы аспалы көпір, Канаданың Торонто қаласындағы көпір. Хамбер көпірі – Англияның Йоркширдің Шығыс Ридингіндегі Кингстон-апон-Халл қаласының жанында орналасқан, бір аралықты қамтитын аспалы көпір. Ол 1981 жылдың 24 маусымында қозғалысқа ашылды. Ашылған кезде бұл көпір әлемдегі осындай типтегі ең ұзын көпір болатын; 1998 жылға дейін одан ұзын көпір болған жоқ, Акаси Кайкио көпірі салынысқаннан кейін ғана осы көрсеткіштен асып түсті, қазір ол әлемдегі он екінші ең ұзын көпір. Көпір Хэмберді (Трент және Оуз өзендері құратын саға) оңтүстік жағалаудағы Бартон-апон-Хамбер мен солтүстік жағалаудағы Хессл аралығында жатыр, Йоркширдің Шығыс Ридингін Солтүстік Линкольнширмен байланыстырады. Көпірдің екі жағы да 1996 жылы таратылған Хэмберсайд мегаполистік емес округіне кіретін. Көпірді айналасынан, тіпті Йоркширдің Шығыс Ридингіндегі Патрингтоннан және жағалаудан теңізден шақырымдап көруге болады. Бұл I санаттағы ескерткіш. 2006 жылға қарай, көпір аптасына орташа есеппен 120 000 көлік тасымалдады. Автомобильдер үшін бағасы бір бағытта 3,00 фунт стерлинг болды (коммерциялық көліктер үшін жоғарырақ), бұл оны Ұлыбританиядағы ең қымбат жол ақысы қылатын. 2012 жылдың сәуір айында, Ұлыбритания үкіметі көпірдің өтелмеген қарызынан 150 миллион фунт стерлингті кейінге шегергеннен кейін, бағасы бір бағытта 1,50 фунтқа дейін кемітілді.

Тарих

Көпір салынғанға дейін, саяхатшылар Хэмберді Халл қаласындағы Корпорациялық пирс пен Линкольнширдегі Нью-Холландтағы Нью-Холланд пирсінен Хэмбер пароммен немесе 1976 жылдан бастап M62, 1979 жылдан бастап M18 және M180 тас жолдары арқылы, Оузе көпірі арқылы Гуль маңындағы Оузе өзенін (Хэмберге қосылатын) кесіп өтетін. 1970 жылдардың ортасына дейін оңтүстікке қарай сапар A63 және A614 тас жолдары арқылы жасалатын (Торн қаласынан өткенде қиындықтар туындайтын), онда ол қыжырлы A18 тас жолымен және Кидби көпіріндегі Стейнфорт пен Кидби каналын кесіп өтетін. Бұл Кидби көпірі – айналмалы көпір болғандықтан, жолдың тұйық тұсы болып саналды, содан кейін Финнингли және Боутри қалалары арқылы өтіп, шығыс-батыс бағыттағы A631 тас жолымен қосылатын. Сапардың көп бөлігі Блайтқа (Ноттингемшир) дейін, A1 тас жолына дейін, тұманды сортаптар арқылы біржолғы тура жолмен жүргізілетін, және апаттардың саны жоғары болды. Парламентте Гуль маңындағы желді жазықтар арқылы өтетін жолдың нашарлығы талқыланды. Осы жағдайда, екі қатарлы тас жолдармен жалғастырылған және деңгейлерден бөлек қиылыстармен жабдықталған Хэмбер көпірінің пайдасы зор болар деген болжам жасалды. Көпір ашылған кезде, бұл нашар жолдың көп бөлігі A63 және оның айналма жолдарының кеңейтілуі, M62 тас жолының ұзартылуы және Торннан Уодвортқа дейін M18 тас жолының жалғастырылуы арқылы жақсартылды. Аймақтағы тас жолдардың инфрақұрылымын жақсарту арқасында 1970 жылдардың соңында Хэмбер көпірінің қажеттілігі азайды. Бұл жақсартулар құпталып, саяхатшылардың Хесследен Бартонға дейін көпірмен өту қажеттілігін азайтты. Хэмбер көпірі M62 тас жолының табысының салдарынан ашылғанға дейін қиындыққа тап болды. 1969 жылдың ақпаннан қазан айына дейін "Минерва" және "Меркьюри" әуе кемелері Халл пирсі мен Гримсби доктарын байланыстырды, бірақ олар жиі бұзылып жатты.

Парламент актісі

1930 жылдары инженерлер тобы эстуарияны көпірмен қосу немесе туннель салу туралы баяндама жасаған кезде көпір салу жоспары жасалды. Көпір құны 1,750,000 фунт стерлинг, ал туннель құны 7,200,000 фунт стерлинг деп шешілді. 1955 жылы жаңартылған жоспарлар жарияланды, бірақ жұмыс 1972 жылдың 27 шілдесіне дейін басталмады. Кингстон-Апон-Халл корпорациясы ұсынған «Хамбер көпірі» заңы 1959 жылы қабылданды. Бұл заң көпірді салуға және оған жататын жолдар үшін қажетті жерді сатып алуға қаражат жинау және басқару үшін Хамбер көпір кеңесін құрды.

1966 жылы Кингстон-апон-Халл Солтүстікке қосымша сайлау

1966 жылы Кингстон-апон-Халл-Норт округінде өткен қосымша сайлауға дейін қаражатты бөлу мүмкін болмады. Еңбек партиясының премьер-министрі Гарольд Уилсон көлік министрі Барбара Каслды көпір салуға рұқсат беруге көндірді. Көпірдің салынуын ұзақ күткендіктен наразылық білдіре отырып, Кристофер Роу "Хамбер көпірі" атты ән жазды.

Дизайн

Жобаның инженерлік кеңесшілері Freeman Fox & Partners (қазір Arcadis NV) болды. Сэр Ральф Фриман 1927 жылы алғашқы идеяларды ұсынды, ал 1930 жылдардың басында жобаның құны 1,725 миллион фунт стерлинг деп бағаланды және көпір құрылыс және күтім шығындарын өтеуге шамасы келмейтіні айтылды. 1935 жылы ол Хамбер туннелі атқару комитеті үшін 1371,60 метрлік аспалы көпір идеясын ұсынды. Сэр Гилберт Робертс 1955 жылы 1371,60 метрлік орталық аралыққа ие, құны 15 миллион фунт стерлинг болатын көпірдің тағы да бірнеше идеясын жасады, оны Шығыс Ридинг және Линдси округтік кеңестері төлеуге тиіс болды. Көпір салынуы мүмкін болғанда, Императорлық колледжді бітірген Бернард Векс ОБЭ (1922–1990) 1964 жылы нақты салынған жобаны жасады. Көпір 120 жылға арналған. 1985 жылы Векс азаматтық инженерлер институтының Тельфорд медалімен марапатталды. 1950 жылдары ол Хай-Марнхам электр станциясын жобалауға көмектесті. Ол Халықаралық көпір және құрылыс инженерлері қауымдастығының бұрынғы британдық төрағасы болды және 1976 жылы Болат құрылыс институтын құруға көмектесті. Архитекторы – Р. Э. Слейтер АРИБА. Әкімшілік ғимаратын (жол төлемі үшін) Parker & Rosner жобалады. Ландшафтты профессор Арнольд Уэддл жобалады. Жел туннеліндегі сынақтар Теддингтондағы Ұлттық теңіз институтында (қазір BMT Limited компаниясының бөлігі) өтті, ал жол жабыны желдің жылдамдығына дейін жобаланды, бірақ соңғы жылдары желдің жылдамдығы төмен дауылдар шұғыл жөндеудің себебі ретінде келтірілді.

Құрылыс

Болаттан жасалған жоғарғы құрылымның бас мердігері British Bridge Builders (Forth және Severn Road Bridges құрамындағы Sir William Arrol & Co., NEI Cranes Ltd, Cleveland Bridge & Engineering Company және Redpath Dorman Long Ltd) болды. Бетон мұнаралар, бекіткіштер және төменгі құрылымның мердігері Чатэм, Кент қаласындағы John Howard & Co Ltd, кейіннен Amec компаниясы сатып алды. Мұнаралар үшін бетон, темір орнына, ішінара шығынға байланысты, сондай-ақ ландшафтқа сәйкес таңдалды. Мұнаралар сырғуы арқылы салынды, ал солтүстік мұнара 1974 жылдың мамырында аяқталды. Оңтүстік негіздері 1975 жылдың қыркүйегінде, тіреуіші 1976 жылдың наурыз айында, ал оңтүстік мұнара 1976 жылдың қыркүйегінде аяқталды; көпірді 1976 жылы ашу жоспарланған. Солтүстік мұнара мен бекіткіші қатты борлы тасқа салынды, ал оңтүстік мұнара мен бекіткіші оңтүстік жағалаудан шыққан, жарыққан Киммеридж сазына салынды және қиын кассондық жобамен салынды. Бетон жұмысына субподрядкер Tileman & Co., Уорвикширдің оңтүстігіндегі Шепстон-он-Стур қаласы. Кабельдік тоқу 1977 жылдың қыркүйегінен 1979 жылдың шілдесіне дейін жүргізілді. Әр кабельдің салмағы 404 метрлік 37 жібі бар. Солтүстік жақтағы кабельде төрт қосымша жіп бар. Әр кабель жүк көтере алады. Жабын қорапша тәрізді арқалықтан тұрады, әрқайсысының айналасында қорапша бөлімдері бар. Алғашқы қорапша бөлімдері 1975 жылдың маусымында құрастырылды және 1979 жылдың 9 қарашасында негізгі аралыққа орнатылды. Ақы төлеу қабылдаулары мен солтүстік жолы Ретфордтың А. Ф. Бадж компаниясы, Ноттингемшир облысымен 2,9 миллион фунт стерлингке салынды. Әкімшілік ғимаратындағы жұмыс 1976 жылдың қараша айында басталды. Ақы төлеу жүйесін Пулл, Дорсет қаласындағы Plessey Controls өндірді. Болат конструкциясының коррозияға төзімділігін Солтүстік Ланаркширдің Беллшилл қаласындағы Camrex Corrosion компаниясы қамтамасыз етті. Жолды Вулвергемптонның Tarmac Roadstone компаниясы мастикалық асфальтпен төседі. 2017 жылы көпір І санаттағы ескерткіш ретінде тіркелді.

А-каркастар

Жол деңгейінде палуба төрт иілгіш А-тұғыр арқылы мұнараларға бекітілді, бұл палубаны жоғарыдан сүйеп тұрған катенердің, өтетін көліктердің салмағынан, жылулық кеңеюден және жел жүктемесінің өзгеруінен туындаған қозғалысқа мүмкіндік берді. Бұл құрылғылар 2 метрге дейінгі ең көп бұрылуға арналған. 2011 жылы рамаларды ұстап тұрған тіректік сақиналы подшипниктер тозығын байқады, бұл оларды тірек құрылымына қарай түсіруге әкеп соқты. Әрбір рама екі жаңа элементке алмастырылды: бойлық қозғалыс үшін тік байланыс және көлденең жылғаю үшін сырғанамалы подшипник.

Ашылу

Көпір 1981 жылғы 24 маусымда 91 миллион фунт стерлинг сомасында ашылды. Оны 1981 жылғы 17 шілдеде Елизавета II патшайым ресми түрде ашты, салтанатты шараға Йорк архиепископының арнау дұғасы және Red Arrows эскадрильясының әуеде көрсетілімі кірді.

Көпір статистикасы

Көпірдің беті екі бағытты қозғалысқа арналған жолдан тұрады, екі жағында да төменгі деңгейде жаяу жүргіншілер мен велосипед жолы бар. Көпірдің бүкіл ұзындығында жылдамдық шегі сақталады. Әрбір мұнара қуыс вертикальды бетон бағаналар жұбынан тұрады, олардың әрқайсысы биік және негізінен жоғары қарай төртбұрышты пішінде тартылады. Көпір тұрақты қозғалысқа төзуге арналған және желдегіден гөрі одан да көп иіледі. Мұнаралар тік болғанымен, Жердің қисықтығына байланысты төменгі бөлігіне қарағанда жоғарғы бөлігінде бір-бірінен қашықтау орналасқан. Ілгіш кабельдің жалпы ұзындығы – . Солтүстік мұнара жағада орналасқан және іргетасы -ға дейін жетеді, ал оңтүстік мұнара суда, құмдық жағалаулардың жылжуы салдарынан -ға дейін тереңге сіңеді. Көпір 1981 жылдың шілдесінде ашылғаннан бастап 1998 жылдың сәуірінде Акаси Кайкио көпірі ашылғанға дейін 17 жыл бойы әлемдегі ең ұзын бір аралықтағы аспалы көпір рекордын сақтап тұрды. 2022 жылы ол әлемдегі ең ұзын, жалғыз аралықтағы аспалы көпірлердің он екіншісі болды. Орталық аралық, -де, Ұлыбританиядағы және Батыс жарты шардагы ең ұзын аралықты құрайды. Ол әлемдегі жаяу немесе велосипедпен жүріп өтуге болатын ең ұзын бір аралықтағы аспалы көпір болып табылады. Көпірден жыл сайынғы маусым айындағы Хэмбер Бридж жартылай марафоны және қыркүйек айындағы Халл марафоны кезінде екі рет өтіледі.

Жол ақысын жаңарту жобасы

2013 жылдың шілдесінде жаңа электрондық жол төлемі жүйесін енгізу жұмыстары басталды. Хэмбер көпірінің бұрынғы жол төлемі жүйесі 1981 жылы көпір ашылғандағыдай еді. Компьютерлік жүйе 15 жылдан асып кеткен, күтіп ұстауға кеткен шығын көбейіп, жаңасымен алмастыру қажет болды. Жеке шот иелері HumberTAG деп аталатын құрылғыны алады, ол кішкентай электрондық табель, ол жүйеге көпірден өтетін адамды тануға мүмкіндік береді; жол төлемі пайдаланушының шотынан автоматты түрде есептен шығарылады. Плаза арқылы өтетін екі орталық бағыт тоқтаусыз бос өтеді; оларда кассалар жоқ, және шот иелері көпірден тоқтамай өте алады.

Қақтығыстар мен өз-өзіне қол жұмсаулар

Көпірдің құрылысы кезінде жолдың бөліктері баржаларда көтеріліп, кейін кабельдер арқылы орналастырылды. Мұндай көтеру операцияларының бірінде жол бөліктерінің екеуіндегі кабельдердің бір бөлігі жыртылып, бөліктер бұрышталып қалды. Бөліктер кейін орнатылды. Көпір 1981 жылы ашылғалы бері 200-ден астам адам одан секіріп не құлап кеткен, олардың ішінде тек бесеуі ғана аман қалды. 1990 жылдан 2001 жылдың ақпанына дейін Хамбер құтқару тобы көпірден құлаған немесе секірген адамдарға жауап беру үшін 64 рет қайығын суға түсірді. Ерекше оқиғалардың ішінде 2005 жылы Батыс Йоркширден келген әйел мен оның екі жасар қызының көпірден құлауы және 2006 жылдың қыркүйегінде A63 тас жолына секіріп қайтыс болған ер адамның оқиғасы бар. 2009 жылдың 26 желтоқсанында көпірдің жаяу жолдары бойында өзін-өзі өлтіруге қарсы тосқауылдар салу жоспары жарияланды; көпір құрылысы кезінде тосқауылдарды орнатуға болмауының себебі ретінде жобалау шектеулері көрсетілді. 2017 жылдың мамыр айында 'Night Scape' атты YouTube пайдаланушысы және оның кішкентай тобы қауіпсіздік құралдарысыз көпірге заңсыз көтерілді. Жас жігіттер тобы қолдау үшін ілгіш сымдарды пайдаланып, көпірдің ең жоғары нүктесіне дейін көтерілді. Хамберсайд полициясы мен Хамбер көпірінің басқармасы қауіпсіздік шараларын қайта қарастыруда. 2021 жылдың 3 сәуірінде Хэмбер көпірі белгісіз "жақында болған оқиғадан" кейін жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін жабылды. Бұл шешім наурыз айында болған бірнеше қайтыс оқиғадан кейін қабылданды. Сол айда бір адамның қазасына байланысты, көпірдің қауіпсіздігін арттыруға шақыратын петиция мыңдаған қол жинады. Бұл өзгерістер жаяу немесе велосипедпен жүретіндерге қалай әсер етеді деген алаңдаушылықтар туды. 2021 жылдың 6 мамырында көпір жаяу жүргіншілер мен велосипедшілер үшін 0500 мен 2100 сағат аралығында қайта ашылды; осы уақыттан тыс уақытта көпірді пайдалану үшін алдын ала тіркелу қажет болды. Көбірек бейнекамералар орнатылды және көпірді бақылау үшін қосымша қызметкерлер тағайындалды.

Қаржы

Көпірдің 2012 жылдың 1 сәуірінен бастап автомобильдер үшін 1,50 фунт стерлинг төлем қабылдауы тиіс болды, ал алты айдан кейін 3,00 фунт стерлингке дейін өсті. Бұл, сондай-ақ, мотоциклдер үшін төлем қабылдайтын (1,20 фунт стерлинг) Ұлыбританиядағы жалғыз магистральдық ақылы көпір болды. 2004 жылы көптеген мотоциклшілер төлемге наразылық білдіріп, қолғаптары мен шлемдерін шешіп, үлкен банкноттармен төлем жасады. Полиция хабарлағандай, наразылық акциясы ұзын кезектің пайда болуына әкелді. 1996 жылы Парламент Хэмбер көпірі (қарыздар) туралы 1996 жылғы заңды қабылдады, ол кеңестің міндеттемелерін қайта ұйымдастырып, көпірдің қауіпсіз күтілуін қамтамасыз етуді мақсат етті. Қарыздың үлкен бөлігі бойынша пайыздық төлемдер тоқтатылып, кейінге шегерілді – ешқандай жазылым болған жоқ, қалған сома жол ақысы арқылы төленуге тиіс болды. 2006 жылы Клитхорп округінен Лейбористтік партиясының депутаты Шона МакИсаак жеке мүшелік заң жобасын ұсынды – Хэмбер көпірі заң жобасы. Бұл заң жоба 1959 жылғы заңға түзетулер енгізуді көздеді, «Мемлекеттік хатшыны Хэмбер көпірі кеңесінің мүшелеріне денсаулық сақтау жөнінде нұсқаулар беруге және денсаулық сақтаумен байланысты Хэмбер көпірі арқылы сапарларды жеңілдету мүмкіндігін қарастыруға міндеттеуді» талап ететін. Мақсаты – емделу үшін жағалаудың екі жағына сапар шегетін науқастардың жол ақысын төлемей өтуіне мүмкіндік беру және Көлік министріне NHS мүддесін білдіретін кеңес мүшелерін тағайындау құқығын беру болды. Заң жобасы партиялық қолдауға ие болғанымен (оны Көлеңкелі Ішкі істер министрі Дэвид Дэвис және Солтүстік Линкольншир мен Йоркширдің Шығыс жағалауын білдіретін барлық басқа депутаттар қолдады), ол сол жылдың соңында уақыты бітіп қалды. 2007 жылдың 1 қыркүйегінде көпірде өткен наразылық акциясын жергілікті қатерлі ісікпен күресу тобы, Жол тасымалы қауымдастығы, Диана Уоллис (Йоркшир және Хамбер аймағының Еуропарламент депутаты) және жергілікті бизнес пен кеңес өкілдері қолдады. Үкімет 2008 жылдың 14 қаңтарында петицияға жауап беріп, «Хэмбер көпіріндегі жол ақысынан жеңілдік беру немесе босату мәселесі Хэмбер көпірі кеңесінің қарауына жатады» деді. 2008 жылдың қазанында Scunthorpe Telegraph, Hull Daily Mail және Grimsby Telegraph газеттері жол ақысын жою үшін бірлескен науқан бастады. Газеттердің «A Toll Too Far» атты науқаны жол ақысын көтеру туралы пікірталас туғаннан кейін басталды және Линкольншир мен Йоркширдің Шығыс жағалауын білдіретін кеңесшілер мен депутаттардың кең қолдауын алды. Науқанның мақсаты – жол ақысының ықтимал өсімін болдырмау, оны 1 фунт стерлингке дейін төмендету және ақырында жою болды. Мыңдаған оқырман газет және онлайн петиция арқылы науқанға қолдау көрсетті. 2009 жылдың наурыз айында тәуелсіз инспектор Нил Тейлор жол ақысы бойынша қоғамдық тыңдау өткізді. 2009 жылдың шілдесінде Көлік министрлігі ұсынылған көтеруге рұқсат бермейтінін хабарлады. Көлік министрі Садық Хан қазіргі экономикалық жағдайда жол ақысын көтерудің дұрыс емес екенін айтты. 2009 жылдың қазанында үкімет 6 миллион фунт стерлингтік техникалық жөндеу шығындарын бекітті, бұл жол ақысының 2011 жылға дейін көтерілмейтінін білдірді, осы уақытқа дейін ол бес жылға тоқтатылатын еді. Басқарма 2011 жылдың сәуірінен бастап жол ақысын көтеру туралы өтінішті қыркүйек айында Көлік министрлігіне қайтадан жолдады, бірақ үкімет өтініш бойынша қоғамдық тыңдау өткізуді бұйырды. 2011 жылдың наурыз айының басында Халл қаласында үш күндік қоғамдық тыңдау өтті. Құрылыс инспекторының ұсынысы бойынша, үкімет 2011 жылдың 14 маусымында көтеруге рұқсат берді. 2011 жылдың 1 қазанында жол ақысы көтерілді, сол кезде ол Ұлыбританиядағы ең қымбат жол ақыға айналды. 2011 жылдың 29 қарашасындағы күзгі мәлімдемесінде Қаржы министрі Джордж Осборн үкімет көпірдегі қарызды 150 миллион фунт стерлингке дейін азайтуға келіскенін мәлімдеді, бұл автомобильдер үшін жол ақысын 1,50 фунт стерлингке дейін азайтуға мүмкіндік береді. Үкімет төрт жергілікті кеңес арасындағы келісімді қабылдап, кірістер жеткіліксіз болған жағдайда қарыздың бір бөлігін өтеуге келіскеннен кейін, Көлік министрі Джастин Гриннинг 2012 жылдың 29 ақпанында сәуір айынан бастап төмендетуді растады.