Кіріспе

Оңтүстік Йоркширдегі ортағасырлық бекініс, Англия

Конисбро замогы – Англияның Оңтүстік Йоркширдегі Конисбродағы ортағасырлық бекініс. Замок бастапқыда 11 ғасырда, 1066 жылы Англияны нормандықтар басып алғаннан кейін Суррей графы Уильям де Варрен салған. Генрих II-нің заңды емес, жаңадан келген ағасы Хамелин Плантагенет 12 ғасырдың соңында үйлену арқылы мүлікті иеленді. Хамелин мен оның ұлы Вильгельм замкты тастан қайта салды, оның ішінде биік мұнарасы да болды. Замок 14 ғасырға дейін отбасының иелігінде болды, бірақ бірнеше рет патшалық билікке өтті. Содан кейін бекініс Эдмунд Лэнглиге берілді, ал 1461 жылы қайтадан патшалық иелікке көшті. Конисбро замогы қирады, сыртқы қабырғасы құлаудан зардап шекті және 16 ғасырда Кэри отбасына берілді. Оның қираған халде болуы 17 ғасырдагы Англия азамат соғысына қатысуына кедерілді, ал қалдықтары 1737 жылы Лидс герцогы сатып алды. Сэр Уолтер Скотт 1819 жылғы «Иванхо» романында осы орынды пайдаланды, ал 19 ғасырдың соңына қарай қираған орын туристерді қызықтыратын нысанға айналды. 1950 жылы мемлекет мүлікті басқаруды өз қолына алды, бірақ 1980 жылдары келушілерге қолайсыз болды, нәтижесінде жергілікті кеңес, мемлекеттік «English Heritage» агенттігі және жергілікті қайырымдылық қоры арасында үш тарапты серіктестік құрылды. 1990 жылдары Еуропалық Одақтың қаржысымен мұнараның жабын мен едені қайта жаңартылды. «English Heritage» 2008 жылы замкты өз бақылауына алды және оны туристік нысан ретінде пайдалануды жалғастыруда. Замок ішкі және сыртқы қорғаннан тұрады, алғашқысы тас қабырғамен қоршалған, алты қабырғалық немесе бекініс мұнараларымен және замктың мұнарасымен қорғалған. Ішкі қорғанда зал, күнге шомылуға арналған бөлме, шіркеу және басқа да қызметтік ғимараттар болған, олардың тек іргетастары ғана сақталған. Конисбро замкісінің дизайны Англияда бірегей, ал тарихшылар Оливер Крейтон мен Стивен Джонсон оны «архитектуралық қазына» және «соңғы нормандық қорғаныс архитектурасының ең жақсы үлгісінің бірі» деп санайды. Мұнараның ортасында алты үлкен тірегі бар дөңгелек мұнара орналасқан; оның төрт қабатында басты бөлме және одан жоғарыдағы қожайынның жеке бөлмесі болған. Әскери тұрғыдан әлсіз болғанымен, бұл дизайн Хамелин Плантагенеттің маңызды феодал ретіндегі жаңа әлеуметтік статусының күшті символы болған.

11 12 ғасырлар

Конисбро қамалы 1066 жылы Англияны нормандардың басып алуына қатысқан және оның қайын атасы, Жеңімпаз Уильямның Йоркшир, Норфолк және Сассекс округтеріндегі кең иеліктерімен марапатталған Суррейдің бірінші графы Уильям де Варрен құрылысын бастады. Осы иеліктердің бірі ретінде лорд де Варенге бұрын қайтыс болған Гарольд Годвинсонға тиесілі болған Конисбро иелігі берілді. Уильям қамалын тік беткейлі, магнийлі әк тасты шұңқырға салды, оның айналасы тік жартастармен қоршалған. Қорғау құрылысына мотт, жер үймен және қоршаумен қорғалған ішкі аула, сыртқы аула және, мүмкін, ағаштан жасалған мұнара кірді. Қамалда өзен деңгейінен шамамен 53 метр биіктікте орналасқан және Дон аңғарының бұл бөлігіне үстемдік еткен. Ол ауылдың тікелей қарсысында орналасқан, онда, болжам бойынша, ежелгі англосаксондық бурх орналасқан. Уильямның ұлы, сондай-ақ Уильям, 1088 жылдан 1138 жылға дейін, ал одан кейін оның ұлы, тағы бір Уильям, 1147 жылы қайтыс болғанға дейін қамалды иеленді. Конисбро және графтық Уильямның қызы Изабельге көшті, ол оны бірінші күйеуі Уильям де Блуаға, содан кейін 1163 жылы үйленген екінші күйеуі Хамелин Плантагенетке берді. Хамелин король Генрих II-нің заңды емес жартылай бауыры болды, ол осы некені ұйымдастырды, және осы одақ оған зор байлық әкелді. Хамелин 1180-1190 жылдар аралығында қамалды кеңінен қайта жаңартып, тас мұнараны салды; оның жаңа мәртебесін ескере отырып, ол өзінің жаңа жоғары дәрежесі туралы пікірді нығайтуға тырысқан болуы мүмкін. Король Джон 1201 жылы қамалды аралады.

13 - 15 ғасырлар

Қамал Хамелин Плантагенеттің отбасының меншігінде болды, 1202 жылы оның ұлы Вильгельм де Вареннеге өтті. Ішкі қамал тегістелді, Вильгельм қамал ішінде сарай және шаруашылық ғимараттарын тастан салған. 1239 жылы Конисброны Вильгельмнің жас ұлы Джон де Варенне мұра етті, бірақ ол әлі кәмелетке толмағандықтан қамалға бастапқыда анасы Мод басшылық етті. Джон басқарған кезде Конисброу қамал күзетшілері тарихшы Стивен Джонсон "көзге жарасатын, бірақ заңсыз іс-әрекеттер" деп атаған түрлі амалдар жасады; олардың біреуі "шайтандық және есепсіз зұлымдықтар" жасады деп айыпталды. Қамал Джонның немересіне, сондай-ақ Джонға берілді, ол 1304 жылы Джоан де Барға үйленді. 1326 жылы Эдуардты оның әйелі Изабелла құлатты, және қамал Джонға қайтарылды. Содан кейін Йорк графы Ричард қамалға ие болды, ал ол 1460 жылы Розалар соғысы кезінде қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Эдуардқа өтті, ол 1461 жылы тақты басып алып, Конисброны тағы да Корольдік меншігіне қайтарылды.

XVI-XIX ғасырлар

XVI ғасырда Конисбро қамалы нашар күйде болды, ал 1537 және 1538 жылдары жүргізілген корольдік сараптама көрсеткендей, қақпалар, көпір және қабырғалардың бір бөлігі үлкен жер көшкіні кезінде құлап, мұнараның бір қабаты да қираған еді. Қабырғалардың құлауы әктас тіреуінің үстіндегі топырақтың тұрақсыздығынан туындады, ол саз және құмтастан құралған. Уақыт өте келе саз шайылып, қалған құмтас өте тұрақсыз болып, жарылуға бейімделді. Генрих VIII бұл қираған орындары Кэри отбасына берді, олар оны неке арқылы алдымен Хевингем, содан кейін Кок отбасыларына өткізгенше сақтап келді. Қамал 17 ғасырдың ағылшын азамат соғысының оқиғаларына қатыспады және көптеген ұқсас нысандарға тиген зардаптан құтылды, себебі сыртқы қабырғалардың құлауы оны қорғауға жарамсыз және әскери маңызы жоқ еткендіктен. 1811 жылы жазушы Уолтер Скотт қамалдың жанынан өтіп, кейіннен оны 1819 жылы жарық көрген «Иванхо» романының оқиғасының орны ретінде пайдаланды. Скотт мүліктің тек бір бөлігін ғана көріп, романның 12 ғасырдың соңында өтетін оқиғалары ойдан шығарылған. Скотт қамалдың саксондық кезеңде салынғанына сенді, бұл пікірді 19 ғасырдың көптеген зерттеушілері қолдады. 1826 жылы жазушы Джон Уэйнрайт қамал төңірегіндегі «көркем көріністі» жоғары бағаласа, 1887 жылы антиквар Экройд Смит аймақтың өзгеруіне, әсіресе жаңа теміржол желісінің бойында өсіп келе жатқан зауыттар мен «ластанған атмосфераға» алаңдаушылық білдірді. 1859 жылы Лидс герцогы Фрэнсис Д’Арси Осборн қайтыс болды, Конисброны өзінің туысы, Барон Кониерске қалдырды. Ол қаржы мүмкіндігі болса, шатыр мен ағаш еденін қайта орнатуды ұсынды. Сенімділер қамалдың қираған қалдықтарын жөндеуге, соның ішінде 1885 жылы аяқталған қамал күзетшісі үшін сыртқы қамалдағы қарауыл үйін салуға және жаяу жолдарды жақсартуға 500 фунт стерлинг жұмсады. XIX ғасыр мен қазіргі заманғы қаржы сомаларын салыстыру қолданылған қаржы өлшемдеріне байланысты. 1885 жылғы 500 фунт стерлинг 2013 жылы қолданылған өлшемге қарай 47 000 мен 651 000 фунт стерлингке тең болатын еді. 1967-1969 жылдар аралығында ішкі қамалдағы ғимараттардың негізін ашып көрсеткен екі археологиялық қазба жүргізілді, содан кейін 1973-1977 жылдар аралығында болашақ келушілерге арналған мүмкіндіктер зерттелді. 1984 жылы мемлекеттік «English Heritage» агенттігі мүлікті басқаруды өз қолына алған кезде, келушілерге арналған қызметтердің жағдайы қанағаттандырмайтын еді, ал аймақтың өнеркәсіптік сипаты туристерді ынталандырмады. Жаңа, даулы келушілер орталығы турнир шатырларынан жасалған сияқты салынды, ал 1993-1995 жылдар аралығында қамалдың едендері мен шатыры Еуропалық Одақ қаржысымен қайта орнатылып, қамалдың тас құрылысының тозуын азайтуға тырысты. Бірақ инвестициялардан кейін келушілер саны күтілгеннен кем болды және 2006 жылға қарай жыл сайын шамамен 30 000 адамға жетті, бұл 1980-жылдардың басындағы деңгейден сәл ғана жоғары. Сыртқы құрылғылар нашар тозды және қаржы тапшылығынан ақша үнемдеу үшін мұнарадағы жаңа аудиовизуалды эффекттер өшірілді. Қамалдың болашағы туралы үш серіктес арасында талқылаулар өтті, бірақ қарым-қатынас бұзылып, 2008 жылы «English Heritage» қамалдың тікелей басқаруын қайтадан бастады. 2013 жылы қамал «Heritage Lottery Fund» қаржыландырған 1,1 миллион фунт стерлингтік жөндеу бағдарламасына жабылды, оның аясында жаңа келушілер орталығы мен келушілерге арналған жабдықтар салынды. Қамал Ұлыбритания заңдарымен I дәрежелі ғимарат және Ежелгі ескерткіш ретінде қорғалады.

Ішкі және сыртқы төсемелер

Конисбро қамалының сыртқы және ішкі қамалдары бар. Қамалда сыртқы қақпа арқылы кіріледі, төртбұрышты қоршау жер үйімдермен қорғалған, онда қамалдың қоралары, жайлаулары және басқа да шаруашылық ғимараттары орналасқан. Сыртқы қамалдың солтүстік жағындағы көпір, қазір жер толғауымен ауыстырылған, ішкі қамалмен байланыстырды. Қабырғаның оңтүстік және батыс жақтарында алты қабырғалық мұнаралар қорғаған, олардың үшеуі бүгінге дейін жақсы сақталған, ал солтүстік жиегі піластрлы тіреулермен нығайтылған. Барбикан көпірден ішкі қамалдың қақпасына дейінгі жолды қорғады, сонымен қатар қосымша бұрыштық мұнарасы да болды. Қабырға қабырғасының құлау орындарының іздері әлі де ормен көрінеді. Ішкі қамалдың ішкі жағында перде қабырғасына ұқсас қалың тастан түрлі ғимараттар салынған, бірақ бүгін олардың тек негіздері ғана сақталған. Оңтүстік-батыс бұрышында күн бөлмесі орналасқан, онда күн және түрлі бөлмелер болған. Солтүстік жағында зал орналасқан, ол қабырғаның қиын бұрышына орналасқан, шамамен мөлшерде және бастапқыда екі қабатты болған. Залдың жанында ас үй және кладовка болған, ал ас үйде жер асты қоймасы бар еді.

Сақтау

Конисброның бекінісі ішкі бекіністің солтүстік-шығыс жағында орналасқан. Бұл ортағасырлық маңызды сақталған ескерткіш: тарихшы Сидни Той оны «Англиядағы ең көрнекті бекіністердің бірі» деп санады, археолог Оливер Крейтон оны «архитектуралық қазына» деп сипаттады, ал Стивен Джонсон – «соңғы нормандық қорғаныс архитектурасының ең жақсы үлгілерінің бірі» деп атады. Бекіністің диаметрі 62 фут (19 метр), алты үлкен, берік тіреуіш сыртқа қарай шығып, Англияда бірегей алтыбұрышты құрылымды құрайды. Онда төрт қабат бар: жер қабаты, жертөле ретінде және жоғарыдағы бөлме үшін күмбезді тас тіреу; бірінші қабат, арқылы бекініске кіруге болатын; екі жоғарғы қабат және шатыр бойындағы жол, ол, мүмкін, шатырмен жабылған және қоршаумен қорғалған. Жертөледе құдық болған, оны бірінші қабаттан тас едендегі тесік арқылы да алуға болар еді. Бекініс Гамелин Плантагенет үшін жеке мұнара ретінде жобаланған, емес, кең резиденция ретінде. Сондықтан, ол бірнеше шаруашылықты орналастыруға арналмаған, ал оның орналасуы, мысалы, Орфорд қамалының сол кездегі бекінісіндегідей, қарапайым болды. Табиғи жарықтың жетіспеуінен қамалдың көп бөлігі өте қараңғы болған. Сол сияқты терезе жеке бөлмеде де орнатылған. Бұл кезең үшін бекіністе салыстырмалы түрде жетілген ошақтар мен түтін шығаратын құбырлар болған, ал негізгі бөлмедегі ошақ ерекше үлкен және тас бағаналармен, оюлы капительдермен безендірілген. Конисбро қамалы, шамамен, Уоррен графтарына тиесілі екі басқа қамалға ұқсас болған. Гамелин Плантагенет Франциядағы Мортемер қамалын салуға да жауапты болды, онда ұқсас бекініс моттың үстіне салынған, ал Конисбро Англияның солтүстігіндегі Сандал қамалына да ұқсас болуы мүмкін, ол да графтарға тиесілі болған. Бекіністің дизайны әскери тұрғыдан нашар болған. Орталық дөңгелек мұнара қорғаныс артықшылықтарын ұсынғанмен, тіреуіштер тас құрылымына 12 осал бұрышты енгізген, ал бекіністің өзінде қорғаушыларға шабуылдаушыларға оқ атуға мүмкіндік беретін садақ тесіктері болмаған. Ол, негізінен, әскери қорғаныс үшін емес, Гамелиннің билігін және жаңа әлеуметтік мәртебесін көрсету және нығайту үшін салынған.