Нагина́та – жапондық садақ-пышақ, самурайлар, әскерлер мен қайыршы монастар қолданған. Еуропалық және қытай аналогтары бар. Жапон қаруы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нагината (なぎなた, 薙刀) – жапондық ұзақ сапты қару және дәстүрлі жапондық қылыштардың (нихонто) бірнеше түрінің бірі. Нагинатаны феодалдық Жапонияның самурайлар класы, сондай-ақ ашигару (жаяу әскерлер) және сохей (жауынгер монахтар) бастапқыда қолданған. Нагината – жапон ақсүйектерге жататын әйел жауынгерлердің – онна мушаның ерекше қаруы. Нагинатаны қылыш түрі деп қате түсіну жиі кездеседі, ол шын мәнінде ұзақ сапты қару.
Type of Japanese polearm
The naginata (なぎなた, 薙刀) is a polearm and one of several varieties of traditionally made Japanese blades (nihontō). Naginata were originally used by the samurai class of feudal Japan, as well as by ashigaru (foot soldiers) and sōhei (warrior monks). The naginata is the iconic weapon of the onna musha, a type of female warrior belonging to the Japanese nobility. A common misconception is that the Naginata is a type of sword, rather than a polearm.
Сипаттама
Нагината – ағаштан немесе металдан жасалған таяқ, ұшында бір жақты қисық пышақ орналасқан. Катанаға ұқсас, нагинатада көбінесе қошхираға (ер-жайға) орнатылған кезде, пышақ пен білік арасында дөңгелек қол сақшысы (цуба) болады. Нагинатаның 30 см-ден 60 см-ге дейінгі қалыңдығы дәстүрлі жапон қылыштарының қалыңдығымен бірдей жасалады. Оның ұзын сабы (накаго) білікке енгізіледі. Пышақ алынып тасталады және білік пен сабындағы тесіктен (мекуги ана) өтетін ағаш тірек (мекуги - 目釘) арқылы бекітіледі. Сабының ұзындығы 120 см-ден 240 см-ге дейін (47,2 дюймнен 94,5 дюймге дейін) және овал пішінде болады. Сапқа пышақ орналасқан жері тачиучи немесе тачиуке деп аталады. Тачиучи/тачиуке металл сақиналармен (нагината догане немесе семегане) және/немесе металл қаптармен (сакава) күшейтіліп, арқанмен оралады (сан дан маки). Саптың ұшында ауыр металлдан жасалған қақпақ (ишидзуки немесе хирумаки) болады. Қолданылмаған кезде пышақ ағаштан жасалған қынымен жабылады. Тағы бір болжам бойынша, нагината Хэйан дәуірінің соңында тачидің сабын ұзарту арқылы дамыған, бірақ қай теория дұрыс екені белгісіз. Нагинатаның алғаш рет Хэйан дәуірінде (794–1185) пайда болғаны қабылданған. Хончо Секиде 1150–1159 жылдары Хэйан дәуірінің соңында жинақталған мәліметтерде Минамото но Цунемицу өзінің қаруы нагината екенін айтқан. Хэйан дәуірінің басында шайқастар көбінесе ат үстінде юми (ұзын садақ) қолданылып жүргізілді, бірақ Хэйан дәуірінің соңында жаяу шайқастар көбейе бастады және нагината да майданда қолданыла бастады. Нагинатаның бағалы болуының себебі – жақын шайқаста жаудан қашықтықты сақтайтын қару болғандығы. Генпей соғысын баяндайтын «Хейке туралы әңгімеде» әр түрлі ұзындықтағы нагинаталар қолданылғанын көрсететін ō нагината (үлкен нагината) және ко нагината (кішкентай нагината) сияқты сипаттамалар бар. Алайда, Карл Фрайдейдің сөзіне сүйенсек, Хэйан дәуірінде нагинатаны белгілеудің әртүрлі тәсілдері болған және нагинатаның ең алғашқы физикалық дәлелі Камакура дәуірінің ортасында табылды, сондықтан оның алғаш пайда болған уақыты нақты емес. Нагината мен сохейдің байланысы да толыққанды түсініксіз. 13 және 14 ғасырлардың соңындағы суреттерде сохейлер нагинатамен бейнеленген, бірақ оған ерекше мән берілмеген сияқты: қарулар монахтармен бірге жүретін көптеген қарулардың бірі ретінде көрсетілген, оларды самурайлар мен қарапайым халық та қолданған. Бұрынғы кезеңдердегі нагината қарулы сохейлердің суреттері осы оқиғадан кейін көп ғасырлар өткен соң жасалған, сондықтан олар сохейді басқа жауынгерлерден ажырату үшін нагинатаны символ ретінде қолданған болуы мүмкін, ал оқиғаны дәл бейнелеуге тырыспаған. Онин соғысынан кейін (1467–1477) Муромачи дәуірінде ірі масштабты топтық шайқастар басталды, онда ашигару (жаяу әскерлер) жаяу және жақын аралықта шайқасты, ал яри (жебе), юми (ұзын садақ) және танегасима (жапондық мылтық) негізгі қаруларға айналды. Бұл нагината мен тачиді майданда қолданудан шығарды, олар көбінесе нагамаки және қысқа, жеңіл катанамен алмастырылды. Эдо дәуірінде (1603–1867) нагинатаның сабын жиі кесіп, катана немесе қысқа қылышқа айналдырған; вакизаши. Тактикалық өзгерістерге байланысты одачи, тачи, нагината немесе нагамакидің сабын кесіп, оны қысқа катана немесе вакизашиге ауыстыру тәжірибесі 磨上げ; суриаге деп аталады және сол кезде Жапонияда кең таралған. Жапонияда қылыштар туралы: «Нагината немесе нагамакиді өзгерту арқылы жасалған қылыш кесуде нашар болмайды» (薙刀(長巻)直しに鈍刀なし) деген мақал бар. Бұл мақалдың мағынасы – нагината мен нагамаки нақты шайқасқа арналған жабдық, өнер туындылары немесе құдайларға арналған сыйлықтар емес, және олардан жасалған қылыштардың өткірлігі мен беріктігі соғыс алаңында дәлелденген. Бейбіт Эдо дәуірінде қару-жарақтардың шайқасқа қатысудағы құндылығы төмендеді және олардың жауынгерлік өнер мен өзін-өзі қорғау үшін маңызы артты. Нагината абыройлы әйелдердің мәртебелі символы және өзін-өзі қорғау құралы ретінде қабылданды, нәтижесінде «нагината – әйелдер қолданатын негізгі қару» деген бейне қалыптасты. «Жыны» ауыстырылуы мүмкін. Олар жиі сынған немесе зақымдалған кезде, оларды тез ауыстыруға болады, сапқа таспамен бекітіледі. Корию практикушілері қолданатын нагината бір бөлік ағаштан жасалған сап пен пышақтан тұрады және дискі пішіндес сақшысы (цуба) болуы мүмкін. Оны кихон йо деп атайды.
A naginata consists of a wooden or metal pole with a curved single edged blade on the end; it is similar to the Chinese guan dao or the European glaive. Similar to the katana, naginata often have a round handguard (tsuba) between the blade and shaft, when mounted in a koshirae (furniture). The 30 cm to 60 cm (11.8 inches to 23.6 inches) naginata blade is forged in the same manner as traditional Japanese swords. The blade has a long tang (nakago) which is inserted in the shaft. The blade is removable and is secured by means of a wooden peg called mekugi (目釘) that passes through a hole (mekugi ana) in both the tang and the shaft. The shaft ranges from 120 cm to 240 cm (47.2 inches to 94.5 inches) in length and is oval shaped. The area of the shaft where the tang sits is the tachiuchi or tachiuke. The tachiuchi/tachiuke would be reinforced with metal rings (naginata dogane or semegane), and/or metal sleeves (sakawa) and wrapped with cord (san dan maki). The end of the shaft has a heavy metal end cap (ishizuki or hirumaki). When not in use the blade would be covered with a wooden sheath. Another assumption is that the naginata was developed by lengthening the hilt of the tachi at the end of the Heian period, and it is not certain which theory is correct. It is generally believed that naginata first appeared in the Heian period (794–1185). In Honchō Seiki compiled from 1150 to 1159 in the late Heian period, it is recorded that Minamoto no Tsunemitsu mentioned that his weapon was a naginata. In the early Heian period, battles were mainly fought using yumi (longbow) on horseback, but in the late Heian period, battles on foot began to increase and naginata also came to be used on the battlefield. The naginata was appreciated because it was a weapon that could maintain an optimum distance from the enemy in close combat. The Tale of the Heike, which records the Genpei War, there are descriptions such as ō naginata (lit. big naginata) and ko naginata (lit. little naginata), which show that naginata of various lengths were used. However, according to Karl Friday, there were various notations for naginata in the Heian period and the earliest physical evidence for naginata was in the middle of the Kamakura period, so there is a theory that says when they first appeared is unclear. The commonly assumed association of the naginata and the sōhei is also unclear. Artwork from the late 13th and 14th centuries depict the sōhei with naginata but do not appear to place any special significance to it: the weapons appear as just one of a number of others carried by the monks, and are used by samurai and commoners as well. Depictions of naginata armed sōhei in earlier periods were created centuries after the fact, and are likely using the naginata as a symbol to distinguish the sōhei from other warriors, rather than giving an accurate portrayal of the events. After the Ōnin War (1467–1477) in the Muromachi period, large scale group battles started in which mobilized ashigaru (foot soldiers) fought on foot and in close quarters, and yari (spear), yumi (longbow), and [[Tanegashima (gun) (Japanese matchlock) became the main weapons. This made naginata and tachi obsolete on the battlefield, and they were often replaced with the nagamaki and short, lightweight katana. In the Edo period (1603–1867), the hilts of naginata were often cut off and made into katana or short sword; ; wakizashi. This practice of cutting off the hilt of an ōdachi, tachi, naginata, or nagamaki and remaking it into a shorter katana or wakizashi due to changes in tactics is called 磨上げ; suriage and was common in Japan at the time. In Japan there is a saying about swords: "No sword made by modifying a naginata or a nagamaki is dull in cutting" (薙刀(長巻)直しに鈍刀なし). The meaning of this saying is that naginata and nagamaki are equipment for actual combat, not works of art or offerings to the kami, and that the sharpness and durability of swords made from their modifications have been proven on the battlefield. In the peaceful Edo period, weapons' value as battlefield weapons became diminished and their value for martial arts and self defense rose. The naginata was accepted as a status symbol and self defense weapon for women of nobility, resulting in the image that "the Naginata is the main weapon used by women". The "blade" is replaceable. They are often broken or damaged during sparring and can be quickly replaced, being attached to the shaft with tape. The naginata used by koryū practitioners has an oak shaft and blade, carved from a single piece of wood, and may incorporate a disc shaped guard (tsuba). It is called a kihon yo.
Қазіргі қолданысы
Нагинатаны қарсыласты соққылау, ұрып-соғу немесе ілмектеп ұстау үшін қолдануға болады, бірақ олардың салыстырмалы түрде теңдестірілген салмақ орталығының арқасында, олар көбінесе айналып, кең радиусты қамтиды. Иілген пышақ қарудың жалпы ұзындығын ұзартпай, ұзақ кесу бетін қамтамасыз етеді. Тарихи тұрғыдан алғанда, нагинатаны жаяу әскерлер соғыс алаңында кеңістік жасау үшін жиі қолданған. Олардың қылышқа қарағанда бірнеше артықшылықтары бар. Олардың жеткізілу қашықтығы ұзақ, бұл иесіне қарсыластардың жете алмайтындай қашықтықты сақтауға мүмкіндік береді. Қарудың салмағы соққылар мен кесулерге күш қосты, тіпті қарудың салмағы көбінесе кемшілік деп есептелсе де. Шафтағы салмақ (ишидзуки) және шафттың өзі (эбу) шабуылда да, қорғаныста да қолданылуы мүмкін. Нагинатаны қолдану өнері нагинатадзюцу деп аталады. Бүгінгі таңда нагинатамен жаттығулар көбінесе жаңартылған формада, атап айтқанда, гэндай будо деп аталатын атарашии Нагината ("Жаңа Нагината") түрінде жүзеге асырылады, ол аймақтық, ұлттық және халықаралық федерацияларға біріктірілген, жарыстар өткізеді және дәрежелер береді. Нагинатаны қолдану Будзинкан және Суйо Рю, Тендо Рю сияқты кейбір корю мектептерінде де үйретіледі. Нагинатамен айналысатындар уаги, оби және хакама киеді, бұл кендомен айналысатындар киетінге ұқсас, бірақ уаги көбінесе ақ түсті болады. Жекпе-жек үшін богу деп аталатын қорғаныс жабдығы киіледі. Нагинатадзюцуға арналған богуға тізе сақшылары (脛当) қосылады, ал қолғаптарда (小手) кендода қолданылатын миттен сияқты қолғаптардан айырмашылығы, бөлек саусақ бар.
Naginata can be used to batter, stab, or hook an opponent, but due to their relatively balanced center of mass, are often spun and turned to proscribe a large radius of reach. The curved blade provides a long cutting surface without increasing the overall length of the weapon. Historically, the naginata was often used by foot soldiers to create space on the battlefield. They have several situational advantages over a sword. Their reach is longer, allowing the wielder to keep out of the reach of opponents. The weight of the weapon gave power to strikes and cuts, even though the weight of the weapon is usually thought of as a disadvantage. The weight at the end of the shaft (ishizuki), and the shaft itself (ebu) can be used offensively and defensively. The martial art of wielding the naginata is known as naginatajutsu. Most naginata practice today is in a modernised form, a gendai budō called atarashii Naginata ("new Naginata"), which is organized into regional, national, and international federations, who hold competitions and award ranks. Use of the naginata is also taught within the Bujinkan and in some koryū schools such as Suio Ryu and Tendō ryū. Naginata practitioners wear an uwagi, obi, and hakama, similar to that worn by kendo practitioners, although the uwagi is generally white. For sparring, armor known as bōgu is worn. Bōgu for naginatajutsu adds shin guards (脛当) and the gloves (小手) have a singulated index finger, unlike the mitten style gloves used for kendo.