Кіріспе
Гуантанамодағы тұтқын Бостан Карим (осылай транслитерацияланған Bostan Qaseem) - Ауғанстан азаматы, Кубада АҚШ-тың Гуантанамодағы тұтқын лагерінде соттан тыс қамауда ұсталған. 2017 жылдың 16 қаңтарында Карим Оманға жіберілді.
Bostan Karim (also transliterated as Bostan Qaseem) is a citizen of Afghanistan, who was held in extrajudicial detention in the United States Guantanamo Bay detainment camps, in Cuba. Karim was transferred to Oman on January 16, 2017.
Ресми мәртебеге тексерулер
Бастапқыда Буш президенті "террорға қарсы соғыста" тұтқынға алынған тұтқындар Женева конвенциясына жатпайтынын және оларды айыптаусыз, тұтқындау негіздерін ашық және ашық қарамай, мерзімсіз ұстауға болатынын мәлімдеген. 2004 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Расул Бушқа қарсы деген сотта Гуантанамо тұтқындары олардың қамауға алынуын негіздеген айыптаулар туралы хабардар болуға және оларды жоққа шығаруға тырысуға құқылы деп шешті.
Куәлік
Карим өзінің жауынгерлік мәртебесін тексеруге қатысты сотқа қатысуды таңдады.
Кәримнің куәгерлері
Кәрим куәгерлердің қатысуына рұқсат берілмеуінің себебін сұрады. Оған олардың "негізгі деңгейде қол жетімді емес" екені айтылды. Басқа трибуналдар тұтқындардан қол жетімді емес куәгерлер не туралы куәлік береді деп ойлағанын нақты сұраған. Кәримнен куәгерлер не туралы куәлік береді деп ойлағанын түсіндіруді сұраған жоқ. Өзінің куәлігі кезінде Карим өзінің бұрынғы серіктесі Обайдулла мен Абдулла Вазирдің өз атынан куәлік беруге қатыспағанына өкініш білдірді. Әдетте "әдетте қол жетімді емес" деген куәгерлер Гуантанамода жоқ дегенді білдіреді. Бірақ Әбайдулла мен Абдулла Уазир екеуі де Гуантанамода болды. Соңғы тоғыз айда Гуантанамода қалған 558 тұтқынға қатысты сот отырысы өткізілді. Бұл жерде тұтқындарға басқа тұтқындарды куәгер ретінде шақыруға рұқсат беру туралы ереже өзгертілді. Саясаттың өзгеруінен кейін жеке өкіл куәгермен кездесіп, егер олар оларды сұраған тұтқыннан басқа деңгейдегі сәйкестік деңгейінде жіктелген болса, онда олардың мәлімдемелерін алады. Тұтқынға куәгермен жеке сөйлесуге рұқсат етіледі, егер ол куәгермен бірдей құпиялылық деңгейінде болса.
“Not reasonably available” meant that the witnesses were not in Guantanamo. But both Abaidullah and Abdullah Wazir were present in Guantanamo. Late, during the nine months it took to convene Tribunals for the 558 detainees who remained at Guantanamo there was a policy change about allowing detainees to call other detainees as witnesses. Following the policy change, the Personal Representative would meet with the witness, and take a statement, if they were classified at a different level of compliance than the detainee who requested them. The detainee was only allowed to question their witness, live and in person, if they were classified at the same level of compliance as their witness.
Каримнің куәлігі
Карим өзіне қарсы айтылған айыптарды бірінен соң бірі оқып, әрқайсысына кезекпен жауап беруді таңдады. Карим Талибан немесе "Әл-Каида" ұйымының мүшесі болғанын жоққа шығарды. Ол арабтарды білмейтінін, миналарға қатысы жоқ екенін айтты. Ол өзінің екі дүкенінің соңғы сауда сапарына ақша алу керектігін айтты. Кәрим өзі жолаушы болған шағын автобусты тоқтатқанда, шекарадан тұтқындалғанын мойындады. Басқа жолаушылардың бірі Абдулла Вазир еді, ол алты жыл бұрын оның досы болған. Шекарада көлік тоқтаған кезде шекара бақылауы қызметкерлері үш жолаушыдан, соның ішінде Вазирден, сыртқа шығуын өтінді. Уазир сыртқа шыққанда күтпеген жерден Каримге бір пакет берді. Алғашында Кәрім оның не екенін білген жоқ. Ол камера болуы мүмкін деп ойлады. Бұл Вазирдің ұялы телефоны еді. Ақшаның басым бөлігі Вазирдің де, 3500 рупиядан басқа. Кәримнің айтуынша, оның қолы мен тізесіндегі күйілген жерлері бала кезінен қалған. Оның анасы оған айтты, ол кішкентай кезінде ол бұрылды оның арқасы және ол тырысты жыртылып пісіру пеш. Ол денесінің екі бөлігінде жарылыстан болған күйіктің болуы мүмкін екеніне күмәнданады. Карим өзіне қатысты айыптаулар үшін өзінің бұрынғы серіктесі Абайдулланы кінәлады. Ол ақшаға байланысты даудан кейін олардың серіктестігін бұзды. Ол Әбәйдулланың өзіне 80 мың рупия берешегі бар деп ойлады. Абайдулла тек 60 мың рупияны ғана мойындады. Кәрим Әбайдулланың өзін осы жағдайға ашу-ызадан тартқанын сезді. Кәрим Абайдулланың қолындағы жарақаттардың себебін білмейтінін айтты, өйткені ол оған ешқашан айтпаған. Карим миссионер ретінде қызмет еткенін мойындады. Алайда оның миссионерлік қызметі бейбітшілік пен төзімділікті уағыздаған исламның бір саласына қатысты болды. Талибан оларды төзімділік танытып, джихадқа барғысы келмегендіктен бас тартты.
Әкімшілік тексеру жөніндегі кеңестің тыңдауы
"Дұшпан жауынгерлері" деп дұрыс саналған тұтқындардың құжаттары жыл сайынғы Әкімшілік тексеру кеңесінің тыңдауында қаралатын болды. Әкімшілік тексеру комиссиясы тұтқынның әскери тұтқын мәртебесіне ие болу-болмауын тексеруге құқылы емес, сондай-ақ тұтқынның "жау жауынгері" ретінде саналуы керектігін тексеруге құқылы емес. Олар тұтқынның АҚШ-та қамауда болуын жалғастыру керектігін, өйткені олар қауіп төндіретінін немесе оларды қауіпсіз түрде өз елінің күзетінде қайтару мүмкіндігін немесе оларды босату мүмкіндігін қарастыруға уәкілеттік алды. Карим өзінің әкімшілік тексеру кеңесінің отырысына қатысуды таңдады.
Каримді қамауда ұстаудың жақтауы мен қарсылығы
Тұтқынның қамауда қалуын қолдаған және қолдамаған факторлар әрқашан бір-бірімен байланысты бөлімдерге бөлінген. Тұтқындардың көбісі факторын сақтайды. Бірақ Каримнің жазбасында олай емес. Ресей-Афған соғысы кезінде ол Пакистанның Мираншах қаласында босқын болған кезде, Пәкістанда орналасқан муджахедтермен қызмет етті. Тұтқын - Ауғанстанның Хауст қаласында тұратын "Әл-Қаида" мүшесі және олардың аймақтағы шабуылдарын жоспарлаушы. Тұтқынға алынғанға дейін ол "Таблиғи" газетіне жауынгерлерді тарту үшін Ауғанстан мен Пәкістанға барған. Бұл сапарда тұтқын өзін Тәблиги тобының әмірі деп танытты. Ұсталған адам өзінің дүкенші және тәблиғші екенін айтты. Тұтқынның өз үйінде мина сақтағаны және Пешавардан жұмыс істейтін араб Аль-Каида мүшелерімен тікелей байланыста болғаны айтылады. Ұсталған адам Ауғанстанның Хауст провинциясындағы "Әл-Қайда" ұяшығының басшысы деп саналады. Тұтқынның серіктесінің үйіне рейд жүргізілді. Рейд кезінде бірнеше белсенді танкіге қарсы миналар және жарылғыш заттар алынып тасталған бос мина снарядтары табылды. Бір серіктес тұтқынның Кхост қаласындағы әскери топтардың біріне тиесілі болуы мүмкін деп санайды. Тұтқынның басқа бір серіктесі тұтқынның діни тұлға екенін, Талибанның мүшесі емес, бірақ Талибанның досы екенін айтты. Ұсталған адам бірнеше адамға АҚШ әскеріне қарсы жарғылық миналық шабуыл жасауға дайындалып жатқанын айтты. Осы қатерден кейін көп ұзамай АҚШ әскерлері Ауғанстанның бір тас жолындағы шұңқырларға салынған екі танкіге қарсы минаны тауып алып, оларды жойды. Қылмыскердің айтуынша, ол өзінің серіктесінен үйіне миналар қоюды сұрады. Қылмыскердің өзі де қамауда отырған адамнан басқаға минаны қалай жарыту керектігі туралы мәлімет берген. Тұтқын мина орнатқан серіктесіне ақша төлейтінін уәде етті. Тұтқынның аты-жөні "Әл-Каида" ұйымының бомба жасаушы топ жетекшісінің аты-жөніне сәйкес келеді және оның қолында "Турая" телефоны бар. Тұтқынның алақандарынан елеулі жаралар табылды, ал күйген жерлері ұсталған кезде бірдеңе жанып немесе жарылып кеткеніне сәйкес келеді. Тұтқынның серіктесі ретінде ол тұтқынның Талибан немесе Аль-Каидамен байланысы бар екендігі туралы білмейтінін және тұтқынның жарылғыш заттармен айналысқаны туралы білмейтінін айтты. Тұтқынның туысы тұтқынның қолынан туғанға дейін шабыт алған деп мәлімдейді. Тұтқынның айтуынша, оған ұялы телефонды полиция бекетінен өтіп бара жатқанда көмекшісі берген. Тұтқынның айыптаушыларының бірі тұтқынның оған мина бергені туралы әңгімесін қайтарып алды. Қазір айыптаушы тұтқынға мина бермегенін, бірақ бұрын үйде тұрған адам миналарды өз үйінде қалдырған деп мәлімдейді. Сонымен қатар ол тұтқынның минаны қалай жарыту керектігі туралы мәлімет бермегенін айтады. Қылмысқа қатысы бар деп айыпталған адам қамауға алынған адамның танкіге қарсы минаға қатысы бар екендігі туралы берген мәлімдемесін қайтарып алды. Тұтқын өзінің серіктесіне танкіге қарсы мина бергенін жоққа шығарды. Тұтқын әл-Қайда немесе Талибан мүшелерімен немесе олардың қайда тұрғанын басқа да байланыстары бар екенін жоққа шығарды. Тұтқын "Әл-Қайда" мен "Талибан" "жоғалған" деп мәлімдеді. Тұтқынның серіктесі тұтқынның "Әл-Қаида" ұйымымен байланысы жоқ екенін айтты.