Кіріспе

Филиппин революционері Филиппин әскери-теңіз кемесінің кемесі Франсиско Дагохой (туған Франсиско Сендрижас; 1724 ж. шамасында) - Филиппин тарихындағы ең ұзақ бүлік, Дагохой көтерілісін бастаған филиппиндік революционер. Бұл испан отаршылдық үкіметке қарсы көтеріліс Бохол аралында 1744 жылдан 1829 жылға дейін, шамамен 85 жыл бойы орын алды. Франсиско Дагохой 20 жасында көтерілісті бастады. Франсиско Дагохойдың көтеріліске дейінгі өмір салты, тіпті оның ерте өмір сүруі немесе ата-анасының есімдері туралы аз мәлімет бар. Оның анасының тегі Сендрихас, әкесінің тегі Бантилан. Тек оның шын аты Франсиско Сендрихас екенін және анасының тегі бойынша аталғандығын біледі, өйткені сол кезде оның әкесі, "Бантилан тайпасы" "Датус Алимаонг" жерлестерінің тайпа басшысы, анасын испан діни қызметкеріне Датус немесе жер иелері мен испан үкіметі арасындағы қақтығысқа байланысты үйлендірмеген. Тіпті бүгінгі күні "Datus Alimaong" мүшелері, яғни "Тілдік қасиетті жауынгерлер" Висаялар мен Минданаодағы испандықтардың қысымшыларына қарсы күрес жүргізетін Себу, Бохол және Суригаоның кейбір бөліктерінде әлі де бар. Дагохой 1724 жылы туған, Барангай Камбитунның тумасы, Инабанга, Бохол. Сондай-ақ ол қаладағы баранга капитандарының бірі болған. Оның есімі ол киген амулеттен ("дагон" Себуано тілінде) алынған, ол оған жұмсақ желдің немесе "хойохой" (немесе хиуюхой) сұлулығын және төбеден төбеге немесе өзендер арқылы жұмсақ желдей секіріп немесе ұшып өту құдіретін берді деп сенді. Оның қараңғы үңгірлердегі көздері анық көрді, қашан және қайда болғысы келсе, көрінбейді деп сенді. Дагохой атауы - Висайяның dagon sa huyuhoy немесе ағылшын тілінде "желдің талисманы" деген сөзінің бірі. Оның інісі Сагарино Дагохой. Сагариноны иезуит діни қызметкері лайықты жерлеуден бас тартқан, содан кейін Франсиско оны өлтірген.

Испанияға қарсы соғысты

Дагохой көтерілісі - испан дәуірінде Бохолда болған екі маңызды көтерілістің бірі. Екіншісі - 1621 жылы Бохолдағы бабайлан немесе жерлестік діни қызметкер Тэмблот бастаған Тамблот көтерілісі. Тамблот көтерілісінен айырмашылығы, Дагохой көтерілісі діни қақтығыс болған жоқ. Керісінше, бұл ертедегі көтерілістердің көпшілігі сияқты мәжбүрлі еңбек (polo y servicios), бандала, шамадан тыс салық жинау және алым төлеу арқылы жандырылды. Исаия дінінің дінбасыларының әділетсіздіктеріне қоса, Дагохойді ең көп қоздырған - Исаия дінінің дінбасысының жекпе-жекте қаза тапқан ағасына христиандық рәсіммен жерлеуден бас тартуы. Бұл Дагохойды өз бохолалықтарын отаршыл үкіметке қарсы қару көтеруге шақырды. Көтеріліс бірнеше испан генерал-губернаторларынан және бірнеше миссияларынан ұзаққа созылды. 1744 жылы Инабанганың иезуит шіркеуінің пасторы Гаспар Моралес Франсисконың ағасы Сагариноға, полиция қызметкеріне, жолдан тайған қашқынды тұтқындауға бұйрық берді. Сагарино қашқынның соңынан қуып, бірақ ол қарсылық көрсетті және оны өлтірді. Моралес Сагариноны христиандық жерлеуден бас тартты, өйткені ол дуэльде қайтыс болды, бұл практикаға шіркеу тыйым салды. Франсиско ашуланып, халықты қарулы көтеріліске шақырды. Көтерілістің сигналы - 1744 жылы 24 қаңтарда Джагнаның итальяндық иезуит шіркеуінің дінбасысы Джузеппе Ламбертидің өлтірілуі. Көтеріліс бүкіл аралды тайфун сияқты басып алды; Моралес кейін Дагохоймен өлтірілді. Себу епискобы Мигель Лино де Эспелета Бохольдағы шіркеу билігін жүзеге асырып, бүлікшіл бохолалықтарды бағындыруға тырысты. Дагохой өзіне қарсы жіберілген испан әскерін жеңді. Ол 1745 жылы 20 желтоқсанда Бохол тауларында тәуелсіз үкімет - Бірінші Бохол Республикасын құрды және 3000 ізбасарлары болды, кейіннен олар 20 000-ға дейін өсті. Оның ізбасарлары таудағы бекіністерінде берік тұрып, тіпті Дагохой қайтыс болғаннан кейін де испан билігіне қарсы тұруды жалғастырды. Оның табыстылығының бір себебі - ол ұжымдық шаруашылыққа сүйенеді. Испан жер иелері қайтыс болғаннан кейін, шаруалар қайтадан егін шаруашылығын бастағысы келді. Көптеген шаруалар жер реформасын енгізгісі келді, бірақ Революциялық кабинет оларды коммуналдық немесе коммуналдық шаруашылықтарда жұмыс істеуге мәжбүрледі. Фермерлер өздері жұмыс істейтін фермалардың иелері болады және олардың істерінде өз пікірлері болады. Бохолда 15 ондағаннан астам шаруа қожалықтары коллективке айналды. Бұл революцияға ауа райының бұзылуына қарамастан азық-түлік тапшылығын азайтуға көмектесті және бүгінгі Бохолды ауыл шаруашылығының супер державасына айналдырды. Данаодағы үңгір Дагохойдың бас штабы болған. Дагохой үңгірінің ішінде су астынан құрғақ жерге көптеген жолдар бар еді. Гаспер де ла Торреден (1739 - 45) Хуан Антонио Мартинеске (1822 - 25) дейінгі жиырма испан генерал-губернаторы көтерілісті басуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. 1825 жылы Мариано Рикафорт Палацин (182530) Филиппиннің генерал-губернаторы болды. Оның бұйрығымен, алкальде мэр Хосе Лазаро Каир, 2200 филиппиндік испан әскері мен бірнеше батареяның басында, 1827 жылы 7 мамырда Бохолды жаулады. Бохоландар қатты қарсылық көрсетті. Каир бірнеше рет жеңіске жетті, бірақ көтерілісті басуға үлгермеді.

Өлім

Франсиско Дагохой 1829 жылға дейін қайтыс болған болуы мүмкін. Ол испандарға қарсылық көрсеткендіктен емес, қартайып, ауырып, бейбіт өмірден өтті.

Мұра

Дагохой филиппин тарихында ең ұзақ уақытқа созылған көтерілістің бастамашысы ретінде танылған. Оның көтерілісі 85 жыл (1744-1829) созылды. 1953 жылы Грегорио Фернандес режиссерлік еткен, оның өміріне негізделген фильм түсірілді. Дагохой қаласы, Бохол оның құрметіне аталған. Бұрынғы президент Карлос П. Гарсия (сонан кейін вице-президент), Бохолано, осы атауды ұсынды. Дагохойдың Данао тауларында орналасқан қабірінде тарихи белгі қойылған. Тагбиларанның Данао штатындағы Магтангтангтағы Дагохой белгісін Филиппин тарихи комиссиясы Дагохойдың ерлік істерін құрметтеу үшін орналастырды. Магтангтанг Дагохой бас қорының немесе көтеріліс кезінде жасырынған жері болды. Дагохойдың жүздеген ізбасарлары бас сауғалаудан гөрі үңгірде өлуді жөн көрді. Олардың сүйектері әлі күнге дейін сол жерде қалды.