Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мартин Пол Самба, тумасы Мебенга м'Эбоно (1875 жылы 8 тамыз 1914 жылы) - Камерун империясының Германияның отарлау кезеңінде Булу әскери офицері. М'Эбоно Камерунның оңтүстігіндегі жағалау маңындағы Криби қаласында өскен кезінде неміс отаршыларының сүйіктісі болды. 1891 жылы ол Германияға Неміс әскери академиясына оқуға жіберілді; ол шетелде Мартин Пол Самба деп шомылдыру рәсімінен өтті. Мектепті бітірген соң, Самба Камерунға оралып, колонияны аралап, неміс әскери экспедицияларына еріп жүрді. Самба 1902 жылы қызметінен кетіп, Эболовадағы жеке бизнеске кірісті. Ол немістерге қарсы көтеріліс жасауды жоспарлай бастады. Ол қару-жарақ алу үшін британдықтар мен француздарға құпия түрде хабарласты, бірақ осындай хаттардың бірі ұсталды. Неміс әскері оны тұтқындап, бас көтеріліспен айыптады. Самба 1914 жылы 8 тамызда өлім жазасына кесілді. Бүгінде көптеген тарихшылар Самбаны Камерунның ең алғашқы батырлары мен ұлтшылдарының бірі деп санайды. Оның есіне Еболовада мүсін орнатылған.
Martin Paul Samba, born Mebenga m'Ebono (circa 1875 – 8 August 1914) was a Bulu military officer during the Imperial German colonial period of Cameroon. M'Ebono became a favourite of the German colonials during his upbringing in Kribi, a coastal settlement in southern Cameroon. He was sent to Germany in 1891 to enter the German Military Academy; he was baptised Martin Paul Samba while abroad. Upon graduation, Samba returned to Cameroon and accompanied German military expeditions across the colony. Samba resigned his commission in 1902 and entered private business in Ebolowa. He began to plot an uprising against the Germans. He secretly contacted British and French forces to secure arms, but one such letter was intercepted. German forces arrested him and charged him with high treason. Samba was executed on 8 August 1914. Today, many Cameroonian historians view Samba as one of Cameroon's earliest heroes and nationalists. His memory is commemorated by a statue in Ebolowa.
Балалық шақ және неміс әріптестігі
Мебенга м'Эбоно 1875 жылы Камерунның Оңтүстік провинциясындағы Эболоваға жақын жердегі Метуту Энгонг деген ауылда дүниеге келген. Ол Булу этносының Йемейма кланының мүшесі болды. Мебенга сәби кезінде жетім қалғанда, оның ағасы Обан Эбоно баланы қамқорлығына алды. 1885 жылы Эбоно Мебенганы Крибидің жағалаудағы қонысында саудагер ретінде танымал болған Батанганың Банохо Исамбаға тәрбиелеуге жіберді. Мембенга балалық шағының қалған бөлігін сол жерде өткізді. Жас Мебенга Крибиде тұратын неміс отаршылдарының сүйіктісі болды. Ол 1889 жылдан бастап экспедицияларға еріп жүрген неміс зерттеушісі Курт фон Морганның қызметіне кірді. Екі жылдан кейін фон Морган М'Эбононың Германияда білім алуына қаржылай көмек көрсетті. Мебенга неміс әскери академиясына оқуға түсіп, онда оған Самба деген ат берілді. Сол жылдың қараша айында ол Мартин Пол есімімен шомылдыру рәсімінен өтті. Самба 1894 жылы капитан дәрежесінде бітірді. Сол жылы Самба Камерунға оралды. Келесі жеті жыл бойы ол Ханс Доминиктің командалығымен неміс экспедицияларына Камерунның ішкі аймағын зерттеу және жергілікті қарсылықты бағындыру үшін еріп жүрді. 1902 жылы ол Эболовада бизнесмен болу үшін қызметінен кетті.
Mebenga m'Ebono was born circa 1875 in a village known as Metoutou Engong, near Ebolowa in what is today the South Province of Cameroon. He was a member of the Yemeyema clan of the Bulu ethnic group. When Mebenga's was orphaned as an infant, his uncle, Oban Ebono, took the child into his care. In 1885, Ebono sent Mebenga to be raised by Banoho Issamba, a Batanga man who had come to prominence as a trader in the coastal settlement of Kribi. Mebenga spent the rest of his childhood there. The young Mebenga became a favourite of the German colonials who lived in Kribi. He entered the service of German explorer Kurt von Morgan, whom he accompanied on expeditions beginning in 1889. Two years later, von Morgan paid to have m'Ebono educated in Germany. Mebenga entered the German Military Academy, where he was given the name Samba. That November, he was baptised as Martin Paul. Samba graduated in 1894 with the rank of captain. Samba returned to Kamerun that same year. For the next seven years, he accompanied German expeditions under the command of Hans Dominik to explore the Kamerun hinterland and subjugate native resistance. In 1902, he resigned his commission to become a businessman in Ebolowa.
Көтерілісші Самба
Сэмбаның немістерге деген көзқарасы біртіндеп өзгерді. Булулардың хабаршысы немістерге Самбаның жоспарларын жеткізді. 1914 жылдың шілдесінде отаршылдық күштер оның үйін іздестіруге жеткілікті күдікті болды, онда олар ағылшын және француз жеткізушілерінен қару-жарақ сатып алу үшін көптеген қолхаттарды тапты. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Самба Бразавильдегі француз әскерлеріне өзінің көтерілісші болу ниеті туралы хат жіберіп, немістерге қарсы көмек сұрады. Колониалдық күштер хат-хабарларды ұстап алды. Самба 1914 жылы 1 тамызда тұтқындалып, бас көтеріліспен айыпталды. Оның көмекшілері Мадола, Эданда Мбита және басқалар да үйлерінде қару-жарақ табылған кезде тұтқындалды. Сол адамдар әскери соттың алдында сотталды. Барлығы да кінәлі деп танылды. 1914 жылы 8 тамызда Самба мен оның серіктестері ату жасағына тапсырылды.
Samba's views slowly changed regarding the Germans. A Bulu informant alerted the Germans of Samba's plans. By July 1914, the colonial forces were suspicious enough to search his home, where they found numerous receipts for arms purchases from British and French suppliers. At the outbreak of World War I in 1914, Samba sent a letter to the French forces at Brazzaville stating his intent to rebel and requesting aid against the Germans. Colonial forces intercepted the correspondence. Samba was arrested on 1 August 1914 and charged with high treason. His collaborators, Madola, Edande Mbita, and others, were also arrested when stockpiles of arms were found in their homes. The men were tried by military tribunal. All were found guilty. On 8 August 1914, Samba and his collaborators were executed by firing squad.