Кіріспе

Brosimum alicastrum, жалпыға белгілі нан жаңғағы, Майя жаңғағы немесе рамон және басқалары, гүлді өсімдіктер тұқымдасына жататын ағаштардың бір түрі, оның басқа тұқымдастарына інжір мен шөпшектер жатады. Өсімдік мезоамерикалық және басқа да тілдерде белгілі, оның ішінде: ojoche, ojite, ojushte, ujushte, ujuxte, capomo, mojo, ox, iximche, masica Гондураста, uje Мексиканың Мичоакан штатында, mojote Жалиско, шокогу гаити креол және тринидад креол тілінде chataigne . Колумбияның Кариб жағалауында оны гуаймаро немесе гуаймаро деп атайды. Екі түрін жалпы танылған: B. a. alicastrum B. a. bolivarense (Pittier) C. C. Berg

Сипаттама

Brosimum alicastrum моноэтикалық, диоэтикалық немесе гермафродиттік болуы мүмкін, олар жасы ұлғаюымен әйелден еркекке ауысады. Тұқымдарды таратуға құстар мен жарғақтар жауапты. Бір ағаш жылына 150 - 180 кг жеміс бере алады. Ол 120-150 жыл бойы өнімді болады. Ағаштың биіктігі 45 м-ге дейін және диаметрі 150 м-ге дейін жетеді. Бұтақ биікке жеткенде, гүлдейтін болады. Тұқымнан толық күн сәулесінде отырғызылғанда жеміс 3,5 жылдан кейін жемісті бола бастайды (Maya Nut Institute)

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл ағаш Мексиканың батыс жағалауында, Мексиканың оңтүстігінде (Юкатан, Кампече), Гватемала, Сальвадор, Кариб теңізі мен Амазонка алабында кездеседі. Үлкен тұқымдықтар ылғалды жазық тропикалық ормандарда биіктікте (әсіресе 125-800 м), жылдық жауын-шашын мөлшері және орташа температурасы 24 ° C (75 ° F) болатын ылғалды аймақтарда кездеседі.

Тарих және мәдениет

Майя жаңғағының жемісі жер бетінде әр түрлі уақытта таралады. Оның тұқымы үлкен, ал үстінде цитрус дәмді, апельсин түсті жүн бар. Адам үшін ең маңыздысы - дәмді қабықпен қапталған ірі тұқым жеуге жарамды, оны қайнатып немесе кептіріп, ұнтақтап, қамырды немесе табаны пісіруге болады. "Брейн-наут" деген атау оның тұқымын ұнтақтап нан жасауға болатындықтан пайда болған болса керек. Нан жаңғағы қоректік және азық-түлік көзі ретінде құнды, және ол Мезоамериканың төменгі аймағындағы Колумбияға дейінгі майялардың тағамдарының бір бөлігін құраған болуы мүмкін, дегенмен қандай шамада тарихшылар мен археологтар арасында кейбір пікірталастар болды: майя археологиялық орындарында жемістің расталған қалдықтары немесе иллюстрациялары табылмады. Оны 2000 жыл бұрын майя өркениетінің адамдары егіп, Дэннис Э. Пулстонның бірнеше басылымдарында майялардың негізгі тағамдары деп атаған. Басқа зерттеулер майя жаңғағының маңыздылығын төмендетті. Қазіргі заманда ол тамақтану көзі ретінде шеттетіліп, көбінесе ашаршылыққа әкелетін азық ретінде сипатталады. Ағаштың аты Гватемала мен Тамуиндегі Иксимче мен Топоксте деген майя археологиялық орындарына берілген (уастек халықтарының майя шығу тегін көрсетеді). Бұл - майя ормандарындағы 20 басым түрдің бірі. Басым түрлердің ішінде желмен тозаңданатын жалғыз түр. Бұл өсімдік майяның дәстүрлі орман бақтарында да кездеседі.

Өсіру

Тұқымның көп болуына байланысты жас өсімдіктердің өмір сүру қабілеті төмендейді, сондықтан өнімділік жоғары болады. Тұқымдарды сақтау көшеттер өндірісінде жиі кездесетін мәселе болып табылады. Ұзақ сақтау шырылдану жылдамдығына кері әсер етеді, мысалы, үш аптадан кейін ол 10% -ға төмендейді. Мұздату бұл шешім емес, өйткені тұқымның өлу қаупі бар.

Тамақ және ас үй құндылығы

Майя жаңғағында талшықтар, кальций, калий, темір, мырыш, ақуыз және В тобының витаминдері көп.

Көміртегі фермасы

Brosimum alicastrum көміртек шаруашылығында жаңғақ дақылдары немесе жемшөп ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бұл оксалогенді ағаш. Сондықтан ол оксалат карбонаты жолына (ОКЖ) және әсіресе биоминералданудың химиялық реакциясына және бұл жағдайда биокалцификацияға (CO2 -ден CaCO3 өндіру және оны топырақта сақтау) көмектесетін бактериялық саңырауқұлақ эндосимбиозын жүзеге асыра алады. Сондықтан бұл ағаш көміртегі сіңіп, адамдар мен жануарлар үшін ресурстармен қамтамасыз етеді. Бұл тұңғыш рет 2006 жылы Лозанна университетінің зерттеушісі биогеохимик Эрик Веррехия көрсетті.

Топырақты қалпына келтіру

Brosimum alicastrum бұзылған топырақты қалпына келтіру үшін пайдаланылуы мүмкін. Ол эрозияға жол бермейді және желге кедергі ретінде әрекет етеді. Ағаш кедей, зақымдалған, құрғақ немесе тұзды топыраққа төзімді, және оны отырғызғаннан кейін аз өнім қажет. Оның үстіне, оның оксалогендік белсенділігі топырақтағы рН-ді және органикалық заттардың мөлшерін арттырады. Бұл буферлік әсердің арқасында ұрықтық деңгейін арттырады. Қазіргі уақытта осы дақылдың қазіргі таралу аймағында оны дамыту бойынша бірқатар зерттеулер жүргізілуде.