Кіріспе
Британдық және ағылшындық жарты пенни монетасының тарихы Британдық жарты пенни монетасы фунт стерлингтің 1/480-ін құраған. Алғашында 700 жылдық тарихында күміспен жасалды, бірақ күмістің құны өскен сайын ақша қарапайым металдардан жасалды. Ол ақыры 1969 жылы британдық валютаны ондықтау процесінің бір бөлігі ретінде тасталды. "Жарым пенни", тұрмыстық тілде жазылған ha'penny, "eɪpən" деп айтылады; "1 1⁄2d" пенни ha'penny /ə/'p/ɛ/n/i/'/h/eɪ/p/n/i/ немесе үш ha'pence /θ/r/iː/'/h/eɪ/p/ən/s/ ретінде айтылады. Бірінші жарты пенни монеталары король Эдуард I (12721307) тұсында шығарылған деп көп уақыт бойы саналды, ал кішкентай өзгерістерге арналған бұрынғы талаптар "кескен монеталар" арқылы қамтамасыз етілді; яғни, жартысына немесе төрттен бөлінген пеннилер, әдетте, тәуліктің артқы жағының көрнекті бөлігін құрайтын крест бойымен. Алайда, соңғы жылдары металл детекторлары король Генрих I (11001135) және Генрих III (12161272) жарты пеннилерін тапты. Олар өте сирек кездеседі және олар туралы өте аз мәлімет бар; олардың барлығы Лондон аймағында табылды, онда олар көбірек таралған кесілген монеталармен бірге таралды, және бұл монеталар үлгілер немесе сынақтар болуы мүмкін, бірақ олардың айналысқа түскені анық. Мүмкін, әлі табылмаған басқа монеталар немесе шығарылымдар бар.
The British halfpenny coin was worth 1/480th of a pound sterling. At first in its 700 year history it was made from silver, but as the value of silver increased the coin was made from base metals. It was finally abandoned in 1969 as part of the process of decimalising the British currency. "Halfpenny", colloquially written ha'penny, was pronounced '/h//eɪ//p//ən//i/ HAYpə nee; "1 ½d" was spoken as a penny ha'penny /ə/'/p//ɛ//n//i/'/h//eɪ//p//n//i/ or three ha'pence /θ//r//iː/'/h//eɪ//p//ən//s/. It was long considered that the first halfpenny coins were produced in the reign of King Edward I (1272–1307), with earlier requirements for small change being provided by "cut coinage"; that is, pennies cut into halves or quarters, usually along the cross which formed a prominent part of the reverse of the coin. However, in recent years metal detectorists have discovered a few halfpennies of Kings Henry I (1100–1135) and Henry III (1216–1272) – these are extremely rare and very little is known about them; they have all been found in the London area, where they circulated alongside the more common cut coinage, and while it is possible that these coins were patterns or trials, it is clear that they did see circulation. It is possible that there are other coins or issues still to be discovered.
Ертедегі жарты пеннилер
Жақында Генрих I патшаның күміс жарты пенниі табылды. Бұл мәселе, мүмкін, үлгі немесе сынақ, бірақ бірнеше данасы айналымға енгені анық. Аверста корольдің бюстіне қараған, корольге қараған, корольге қараған бюст, жазумен HENRIC REX King Henry ал кері жағында ақшаны GODWIN A ON WI Godwin of Winchester деп аталатын крест бар. Генрих I-дің дөңгелек жарты пенни шығарғаны туралы Джон Вурстер және Монмут Джеффри екеуі де айтқан. Жақында Лондон монетасы шаққан екі дана табылды. Екеуі де 1216 - 1247 жылдар аралығында шығарылған король Генрих III қысқа крест стиліне сәйкес келеді және дизайны жағынан пенниге ұқсас, бірақ мөлшері жартысы ғана. Аверсінде патшаның таққа тағылған бюсті бейнеленген, оның қолында стерженьі бар, жазуы HENRICUS REX, ал реверсінде шағын крест бейнеленген, әр төрттен төрт түйіршік салынған, ақшагердің жазуы TERRI (немесе ELIS) ON LUND Терри (немесе Элис) Лондон.
Эдвард және Генридің жарты пеннилері
Король Эдуард I (12721307) жаңа монетаның бір бөлігі ретінде жарты пенниді табысты енгізді, бұл сауда-саттықтың өсуіне мүмкіндік берді. Бұл кезеңдегі барлық монеталар сияқты, монетаның номиналы күміспен теңелген, монетаның номиналы жазылмаған; сондықтан жарты пенни пеннидің жартысы мөлшерінде және салмағында болды. Эдуард II, III және IV патшалар да жарты пенни шығарғандығы олардың арасын ажыратуды қиындатады. Жалпы, Эдуард I монеталары оның мұрагерлерінен сәл үлкен. Басқа монеталар сияқты, монеталардың басым көпшілігі Лондон мұнарасындағы Лондон монетаханасында шығарылды, бірақ Эдуард I тұсында тағы бес монетахана жұмыс істеді. Монетаның артқы жағындағы аңызда монета шашушының аты көрсетілген және Лондон үшін CIVITAS LONDON немесе LONDONIENSIS, Бристоль үшін VILLA BRISTOLLIE, Линкольн үшін CIVITAS LINCOL, Ньюкасл-ап-Тайн үшін NOVI CASTRI, Йорк үшін CIVITAS EBORACI және Бервик-ап-Твид үшін VILLA BEREVICI жазылған. Патшаның аты аверс жазуында, әдетте, EDW, EDWA немесе EDWR R ANGL DNS HYB, немесе RICARD немесе HENRI сәйкесінше Ричард II (13771399) және Генрих IV (13991413) патшаларының саны үшін пайда болады. Король Эдуард II (13071327) тұсында жарты пенни тек Лондон мен Бервиктегі монеталар шашу орындарында шығарылған, өйткені оның әкесі жаңа монеталарды енгізген кезде жеткілікті болған. Эдуард II мен оның әкесі монеталарының негізгі айырмашылығы Лондонда шығарылған монеталардың беткі жағында EDWARDUS REX A ((NG) және Бервикте шығарылған монеталарда EDWARDUS REX AN деп жазылған. Үш монетахана король Эдуард III билік құрған кезде жарты пенниді белсенді түрде өндірді, 13271377, Лондон, Бервик және Редингте (VILLA RADINGY), дегенмен Бервик және Рединг монеталары өте сирек кездеседі. Бұл патшалық кезеңінің әдеттегі аверс жазуы EDWARDUS REX AN Эдуард ағылшын королі немесе кейде бұрынғы монеталарда EDWARDUS REX Король Эдуард немесе EDWARDUS ANGLIE D немесе EDWARDUS DEI GRA R Эдуард Құдай Патшасының рақымымен. Бұл уақытта ағылшын монеталары Еуропада салмағы мен жақсы металл құрамы үшін қызғанышқа ұшырады, нәтижесінде ағылшын жарты пеннилері континентте көшірілді; олар Эдуард III-нің стиліне ұқсас, бірақ аверс аңызы EDWARDIENSIS деп оқылады. Ричард II (1377 - 1399) патша өзінің барлық жарты пенниін Лондон монетаханасында шығарған. Аверс аңызда RICHARD (немесе RICARD) REX ANGL Англияның Ричард Королі корольдің алдыңғы жағына қараған бюстінің айналасында жазылған. Король Генрих IV (13991413) жарты пенниін анықтау қиын, себебі олар қатты кесілген немесе тозған. Аверс жағында корольдің бюстіне қараған HENRIC REX ANGL жазылған, ал кері жағында CIVITAS LONDON жазылған. 1412 жылы жарты пеннидің салмағы 4,5 дән (0,29 грамм) -дан 3,75 дән (0,24 грамм) -ға дейін төмендетілді, бірақ монеталар бұрынғыдай қалыптардан шығарылды. Король Генрих V (14131422) жарты пенниін анықтау біршама оңай, бірақ негізгі дизайны бұрынғыдай болды. Генрих VI (1422-1461) тұсында жарты пенни Лондон мен Каледе (VILLA CALIS) және аз жағдайда Йорк қаласында шығарылған. Дизайн ертедегі Генридің жалғасы болып табылады, ал аверс легендасы HENRIC REX ANGL. Король Эдуард IV-тің бірінші билігінің жарты пенни (14611470) 1464 жылға дейінгі ауыр монеталарға бөлінеді, ол тек Лондонда соғылды, ал 1464 жылдан бастап жеңіл монеталар Лондон, Бристоль (қазіргі VILLA BRISTOW), Кентербери (CIVITAS CANTOR), Йорк және Норвичте (CIVITAS NORWIC) шығарылды. Аверс жазуы EDWARD DI GRA REX деп жазылған. Генрих VI-дің қысқа екінші билігі кезінде (14701471) Лондон мен Бристольде жарты пенни шығарылды. Алдыңғы жағында "HENRIC DI GRA REX" деп жазылған. Эдуард IV-тің екінші билігінің (14711483) жарты пенниі бірінші биліктің жарты пенниіне ұқсас (бірнеше ай бұрын), бірақ олар да Даремде (CIVITAS DERAM) шығарылған. Ричард III патшаның (14831485) қысқа билігі кезінде Лондон монетаханасынан тек жарты пенни шығарылды. Аверс жазуы RICARD DI GRA REX, бұл монеталарды Ричард II-ден ерекшелейді.
Тюдор жарты пеннисі
Король Генрих VII (14851509) тұсында жарты пенни негізінен Лондонда, сонымен қатар Кентербери мен Йоркте шығарылды. Генридің монеталары бұрынғы Генридің монеталарынан мүлдем өзгеше, корольдің портреті стилімен ерекшеленеді, ал алдыңғы жағында HENRIC DEI GRA REX деген жазу бар. Генрих VIII патшаның тұсында жарты пеннидің маңызы төмендей бастады, ал монеталардың бос бетінде жақсы сапалы басып шығару үшін аз күш жұмсалды, нәтижесінде көптеген жазуларды оқу қиын болды. Оның бірінші және екінші монеталары (15091526 және 15261544) оның әкесі Генрих VII монеталарына ұқсас көрінеді, бірақ екі монета арасында аверс жазулары өзгерді, HENRIC DI GRA REX ANGL H DG ROSA SIE SPIA Генрих Құдайдың рақымымен тікенсіз қызғалдақ (Henricus Dei gratia rosa sine spina). Үшінші (1544-1547) және өлімнен кейін шығарылған (1547-1551) жарты пеннилердің бюсті өмірге жақын, бірақ олар көмістен (күмәннің 1/3 және мыстың 2/3) шығарылған, сондықтан олар әдетте өте нашар жағдайда. Король Эдуард VI-дің қысқа билік етуінде (1547-1553) жарты пеннидің бірнеше шығарылымы болды. Бірінші шығарылым 1547 жылдың сәуірінен 1549 жылдың қаңтарына дейін Тауэр мен Бристоль монетаханаларында шығарылды; екі монетахананың өнімдері де өте сирек кездеседі және аверста корольдің тәжді бюсі, EDG ROSA SIN SPIN (немесе EDG DG ROSA SIN SPIN) деген жазуы бар және кері жағынан CIVITAS LONDON немесе CIVITAS BRISTOLI айқыш. Жарты пеннидің соңғы шығарылымы 1550 және 1553 жылдар аралығында Тауэр монетасында шығарылды. Аверсіндегі аңыз EDG ROSA SINE SPINA монетаның ортасында роза гүлін қоршап тұрды, ал кері жағында CIVITAS LONDON корольдік қалқанның айналасында крестке айналды. Бұл жарты пеннидің соңғы шығарылымындағы күмістің сапасы соншалықты нашар болғандықтан, ақша көбінесе фартинг ретінде қолданылған. I Мэри патшайымның немесе Филипп пен Мэридің немесе Елизавета I патшалығының алғашқы жиырма жылында жарты пенни шығарылмаған. I Елизаветаның бесінші және алтыншы монеталар шығарылымында (1582 1600 және 1601 1602) жарты пенни белгілі бір мөлшерде шығарылған. Олардың кішкентай мөлшеріне байланысты, олардың үстінде патшайымның бейнесі немесе қандай да бір аңыздар жоқ, бірақ оның орнына аверста порткуллис және кері жағында крест болды. Алтыншы шығарылымдағы монеталардың аверсында да монета шашу белгісі бар еді: 1601 жылға "1" және 1602 жылға "2" .
Halfpennies were produced in some quantity in Queen Elizabeth I's fifth and sixth coinage issues (1582–1600 and 1601–1602). Because of their small size, they did not have the queen's effigy or any legends on them, but instead had a portcullis on the obverse and a cross on the reverse. Sixth issue coins also had a mintmark on the obverse: "1" for 1601 and "2" for 1602.
17 ғасырдағы күміс жарты пенни
1603 жылы король Джеймс I ағылшын тағына отырғанда, алғашқы бірнеше жыл бойы жарты пенни Елизавета I-нің алтыншы шығарылымы сияқты стильде шығарылды, бірақ қарағай немесе лис монета белгісімен. 1604 жылдан бастап монетаның бетінде роза, ал артқы жағында қарақұмық бейнеленген мүлдем басқа стиль пайда болды. Оның билігі кезінде 1625 - 1649 жылдар аралығында шығарылған монеталардың көп түрін ескерсек, таңқаларлық жайт, король Карл І билігі кезінде жарты пеннилер шығарылмаған. Ең көп таралған нұсқасы Тауэр монетасы шаққанда шығарылды және монетаның екі жағында да тек роза гүлдері болды. Екінші шығарылым Аберистуит шаққырханасында шығарылды, оның бір жағында роза гүлдері, екінші жағында қауырсындар болды. Соңғы күміс жарты пеннилер Комонвеллдің қолдауымен шығарылды. Комонвелл жарты пеннилері өте қарапайым болды, екі жағында да жазу жоқ, бірақ алдыңғы жағында Санкт-Джордж крестімен және артқы жағында ирландтық арфамен жабылған қалқан.
Қара металдан жасалған жарты пеннилер
Король Карл II (1660-1685 жж.) билігінің алғашқы жылдарында күнделікті сатып алуларды қаржыландыру үшін төмен номиналды монеталарға айқын қажеттілік болды. Билік етудің алғашқы жылдары шығарылған күміс 1d және 2d монеталар жиналды, ал елдің көптеген аймақтарындағы саудагерлер қарапайым металлдан жеке жетондарды шығаруға кірісті; бұл құқық бұзушылық болса да, іс жүзінде жазалар аз болды және үкімет заң жүзінде қол жетімді емес осындай монеталардың қажеттілігін бағалады. Төмен құнды монеталарды өндірудің бір мәселесі, егер номиналды құны өндіріс шығындарынан (металлмен қоса) төмен болса, онда іс-қимыл шығынмен жүзеге асырылады және монеталар металл құрамына қарай кесілуі немесе балқытылуы мүмкін; егер номиналды құны жоғары болса, жалған монеталар пайда бола бастайды. Монета жасау зауыты 1672 жылға дейін мыс монеталар шығаруға дайын болған жоқ; сол кезде Маунди үлгісіндегі кіші күміс (1d4d) монеталар шығарылып, кеңінен таралып жатты, сондықтан мыс пеннилер шығарылмады, бірақ 1672 жылдың тамызында Корольдік жарлық жарты пеннилер мен фартингтер шығарылатынын және олардың номиналды құны металл құнына тең болады деп белгіледі. оларды өндіру құны. Жаңа монеталар алты пенс жалпы құны бойынша заңды төлем құралы болды және кері жағынан Британия бейнеленген (Ричмонд герцогинясы үлгісі). Көп ұзамай Монета жасау зауытының жаңа монеталар үшін қажетті мыс бланкілерін шығара алмайтыны анықталды, олар ақырында Швециядан әкелінді; процесті жеңілдету үшін металл импортындағы кедендік баж салығы алынып тасталды. Көлік проблемаларының кесірінен тағы да кешіктірулер болды, ал алғашқы жарты пенни Рождестводан кейін ғана айналымға шықты (ол кезде жыл 24 наурызға дейін аяқталмады, сондықтан 1673 жылдың басталуына дейін үш ай қалды). Монеталардың құнын өндіру шығындарына теңдеу идеясы ұзаққа созылмады, ал монеталардың номиналды құны олардың металл құрамынан сәл жоғары болды, сондықтан тез арада жалған ақшалар пайда бола бастады. Карл II-нің басы мыс монетада сол жаққа, ал күміс монетада оңға қарайды. Мыс жарты пеннидің салмағы 10,0-ден 12,0 граммға дейін және диаметрі 2831 миллиметр болды. Аверста корольдің басына жазылған жазуда CAROLVS A CAROLO Charles, son of Charles деп жазылған, ал реверста сол жақтағы БРИТАН НИА, британияға қараған, қолындағы спрей мен үшбұрыш, британияның астындағы күн. Монеталар 1672, 1673 және 1675 жылдары шығарылған. Король Джеймс II (16851688) жарты пенниі ортасында мыс шағылы бар қалайыдан жасалған. Қалай болғанда да, мыс пен қалайының арасындағы электрохимиялық реакция көмегімен ғана жақсы сақталған ақшалай мүліктің саны өте аз. Қалайтын қалайды пайдаланып, монеталар шығаруға, сонымен бірге жалған ақша жасауға қиын болатын монеталар шығаруға және қалай өндіруші өнеркәсіпке көмек көрсетуге болатын. Монеталардың салмағы 10,5-11,6 грамм, диаметрі 28-30 мм. Аверс корольдің оң жаққа қараған мүсіні мен жазуы IACOBVS SECVNDVS Джеймс II реверсі бұрынғыдай Британияны көрсетеді. Әдеттегіден өзгешелігі, дата кері жағынан емес, монетаның шетінде, қосымша монетада NVMMORVM FAMVLVS date деген жазу бар. Монеталар 1685, 1686 және 1687 жылдары шығарылған. Король Уильям III мен Королева Мэри II (1689 1694) бірлескен биротолық қалайы / мыс жарты пенни өндірісі 1689, 1690, 1691 және 1692 жылдары жалғасты. Алайда қалайыдан жасалған монеталар халыққа танымалдылық танытпады, өйткені жұртшылық монеталардың өзіндік құндылығы жоқ деп санайды, сондай-ақ коррозия проблемасы да айқын болды; одан да жаманы, қорғасын жалғандары пайда бола бастады. 1694 жылы королеваның жұқпалы аурудан қайтыс болуына дейін, диаметрі 28 31 мм, салмағы 9,1 11,7 грамм мыс жарты пенни қайтадан енгізілді. Жаңа монеталар үшін жасалған келісімшартта мыс ағылшындық, ал соққыны монета шашу зауытында жасайтын болуы керек деп айтылған. Белгілі болғандай, Карл II-нің швед мыс жарты пеннилері қара қызыл түске, ал Уильям мен Мэри жарты пеннилері қара түске түсті, бұл мыстағы әр түрлі қоспаларға байланысты. Алдыңғы жағында ГВЛИЕЛМВС ЕТ МАРИЯ, ал артқы жағында БРИТАННИЯ (Британияның астындағы 1694 жылы) деп жазылған. 16891692 монеталардың шетінде NVMMORVM FAMVLVS деген жазу және датасы бар. Жесір қалған патша Уильям III үшін жарты пеннилерді өндіру бұрынғы патшалық кезінде берілген келісімшарт бойынша жалғасты. Алайда көп ұзамай өндірушілердің келісімшартты бұзғаны белгілі болды. Шығындарды үнемдеу үшін кейбір бос бөліктер соққыдан гөрі құйылды, сонымен қатар кейбір монеталар бір операцияда құйылды. Өнеркәсіпшілердің шығындарды үнемдеудің басқа ...
Біріккен Корольдік
Король Георг I (17141727) таққа отырғаннан кейін көп ұзамай мыс монеталардың артығы пайдаланылды, ал 1717 жылы жаңа келісімшартқа қол қойылды және жаңа жарты пенниді өндіру үшін Корольдік жарлық берілді. 1717 және 1718 жылдары шығарылған жарты пеннилер сәл ерекше көрінді, өйткені олар алдыңғы шығарылымдарға қарағанда кішірек, жуан және біршама жеңіл болды, салмағы 9,410,3 грамм, диаметрі 2527 миллиметр, бірақ олар оң жаққа қараған Георг патшаның бас ерекшеліктерімен және аверста GEORGIVS REX жазуымен, ал Британияда BRITANNIA жазуы мен Британияның астындағы экстергудегі датамен жақсы соқты. 1717-1718 жылдардағы шығарылым "жарты пенни" деп аталады. 1719-1724 жылдардағы шығарылымда монетаның өлшемі 26-29 миллиметрге дейін ұлғайтылды, бірақ металл салмағы бұрынғыдай болды. Король Георг II (17271760) жарты пеннилер ең көп шығарылған болды, бірақ оларға көптеген жалған ақшалар қосылуы керек (жалған ақшаларға ұқсас, бірақ нақты монеталардан ерекше айырмашылықтары бар, сондықтан өндірушілер жалған ақша жасау туралы айыптаулардан аулақ болуы керек). Көптеген нағыз монеталар балқытылып, құйылған металдан салмағы аз бұйымдар жасалды. Қазіргі заманғы реттелетін валютаны пайдаланатын адамдар үшін жалған ақшаның қаншалықты ұзақ уақыт бойы валютаны төмендеткенін бағалау қиын, жалған ақшалар түпнұсқа монеталардан көп болды. 1741 жылды қоспағанда, 1729 және 1754 жылдар аралығында жарты пеннилер шығарылды. Олардың салмағы 9,7 - 10,3 грамм, диаметрі 28 - 30 миллиметр. Аверс сол жаққа қараған Георг патшаның басын және аверсте GEORGIVS II REX деген жазуды, ал Британияда BRITANNIA деген жазуды және Британияның астындағы күнді көрсетті.
Жалған ақша
Георг III патшалық құрған кезде (17601820) жарты пеннидің алғашқы шығарылымы патшаның таққа отырғанынан кейін 10 жыл өткенге дейін, 1770 жылы пайда болған жоқ. Жалған ақшалар көп тараған, ал 1771 жылы жалған мыс монеталарды шығару ауыр қылмыс болды; бірақ бұл аз әсер етті және келесі жиырма жыл бойы айналымдағы мыс монеталардың көпшілігі жалған болды. 1782 жылдың наурыз айында әйел жалған ақша жасаушы асылып, анан ағашқа іліп, Лондонның Ньюгейт түрмесінде борышкердің есігінің алдында өртелді. 14 сәуір 1789 жылы Лорд Хоуксбериге жазған хатында Мэтью Болтон былай деп түсіндірді: "Мен саяхаттаған кезде, мен орташа есеппен екі-үштен екі жарым пенске тең ақшаны жол ақысы және т.б. үшін аламын және мен күн сайын жамандықтың артып бара жатқанына сенемін, өйткені жалған ақшаны өндірістің ең төменгі сыныбы айналымға енгізеді, олар онымен жұмыс істейтін кедейлердің жалақысының негізгі бөлігін төлейді ". 1797 жылы Бультонның Cartwheel пенни мен twopence өндіру туралы келісім-шарты, жалған ақша жасаушыларға кедергі келтірді, бірақ жарты пенниді өндіруге дейін созылмады, бірақ Бультон оны күткен еді және мыс монеталарының ішкі құндылығы туралы өз идеяларына сәйкес тиісті өлшем мен салмақтың үлгілерін дайындады. Үкімет атауын келісімшарттан алып тастау себебін де фактілік жарты пеннилердің (оның ішінде жетондар мен жалған ақшалар) көп саны айналыстан шығарылады және Боултон сұранысты қанағаттандыру үшін жеткілікті монеталар шығара алмайды деп түсіндірді. Көп ұзамай заңдастырылған жарты пенниге деген қоғамдық сұраныс үкіметті өз ойын өзгертуге мәжбүр етті, ал 1798 жылы Болтонға 1799 жылы жасалған жарты пенни мен фартингтерді өндіру туралы келісімшарт жасалды. Алайда, бұл арада мыс бағасы көтеріліп, монеталардың салмағы сәл төмендеді, нәтижесінде олар күтілгендей танымал болмады. 1806 жылы Боултон тағы 427,5 тонна мысты жарты пенске шақты, бірақ мыстың бағасы қайтадан көтерілді және салмағы 1799 жылғы шығарылымнан да төмен болды. Алайда бұл жолы жұртшылықтың жағымсыз реакциясы болмады, сондықтан "ішкі құндылық" деген ұлттық маңайдан шығу аяқталды.
Крикет байланысы
Бродхальфпенни Даун - крикет тарихында үлкен маңызға ие болған орын, оның аты осы монетадан алынған.
Танымал мәдениетте
1967 жылы "Өкшілер" телесериалының "Сізді жаңа ғана өлтірді" деп аталатын эпизодында Джон Стид 999,999 жарты пенни жинап, миссис Пилдің 'жарты пенниді миллионер' етіп жасады. Сонымен қатар, сурет 1947 жылы шығарылған жарты пеннидің кері жағына жақын түсірілген.