Кіріспе

1829 жылы Ослода болған наразылық акциясы Площадь шайқасы (норвег. Torvslaget, швед. Torgslaget) - Норвегияның Осло қаласында (содан кейін Кристиания деп аталатын) 1829 жылы 17 мамыр күні кешке Норвегияның Норвегия мен Швеция Құрама Корольдіктерінің әскери күштері мен норвегтік демонстраторлар арасындағы шайқас. Демонстранттар Норвегияның Конституциясын жыл сайынғы мерекелеуге қатысып отырды, оны Швеция мен Норвегияның королі Швеция королі Карл XIV Джон заңсыз деп жариялаған болатын. Полиция мен әскерлердің араласуы Норвегияда ашу тудырды және Карл XIV-ді тыйым салуды алып тастауға мәжбүр етті.

Өмірбаян

Дания мен Норвегия корольдіктері 1380 жылы Норвегияның Хакон VI-нің өлімінен кейін жеке одаққа кірді және төрт ғасырдан астам уақыт бойы одақта болды, бұл уақытта олар Швецияға қарсы көптеген соғыстар жүргізді. Наполеон соғыстарынан кейін Дания королі Норвегияны Швеция короліне (Швеция корольдігі емес) 1814 жылы қаңтарда қол қойылған Киль келісімшарты бойынша берді. Норвегияда бұрынғы жау Швециямен одақтасу идеясы танымал емес еді, сондықтан келісім туралы хабар елге жеткенде, ол тәуелсіздікке қолдау білдірді. Данияның ханзадасы және Норвегияның вице-королі Кристиан Фредерик 1814 жылы 17 мамырда Норвегияның жаңа конституциясына сәйкес Норвегияның королі болып сайланды. Алайда Кристиан Фредерик халықаралық қолдауды ала алмады, өйткені Ұлы державалар, әсіресе Ұлыбритания, Швецияны Наполеон Франциясына қарсы қолдағаны үшін марапаттағысы және Финляндияның Ресейге жоғалғаны үшін өтемақы төлегісі келді, сондықтан Киль шартының күшін көруді қалады. 1814 жылы жазғы қысқа соғыста швед әскерлері Норвегияға басып кірді және Кристиан Фредерикті (кейіннен Дания королі Кристиан VIII болды) қуып жіберді. Шведтер ұсынған бейбітшілік шарттары салыстырмалы түрде жомарт болды. Норвегия конституциясы Швециямен жеке одаққа тыйым салатын баптар алынып тасталған жағдайда сақталды. 30 тамызда Швеция королі Карл XIII (Норвегияда Карл II деп аталады) Швеция мен Норвегияның Біріккен Корольдіктерінің билеушісі деп жарияланды. Карл XIII 1818 жылы 5 ақпанда қайтыс болды және оның асырап алған ұлы Карл Йохан (бұрынғы Наполеон маршалы Жан Батист Бернадот) Швеция королі Карл XIV Иоанн және Норвегия королі Карл III Иоанн болды. Норвегияда конституцияның алғашқы жариялануының жылдығын мерекелеу 1820-жылдардың ортасынан бастап басталды. Салтанаттар сырттай лоялистік болғанымен, әдетте патша отбасына және конституцияның өзіне тосттар айтылды. Швед билігі мұндай іс-шаралардың сепаратистік мән-жайды және швед-норвегиялық одаққа қарсы саяси агитация үшін жасырын тұйық ретінде қызмет ететініне алаңдайтын; олар оның орнына 4 қарашадағы "Одақ күнін" патриоттық сезімнің баламалы ошағы ретінде насихаттауға тырысты. Алайда 17 мамыр күні мерекелер жалғасты. 1828 жылы мамыр айында король Карл Джон 13 мамырда сол жылы ресми мерекелер өткізуге дауыс бермейтін Стортинг (Норвегия парламенті) алдында сөйлеген сөзінде осындай оқиғаларды жасырын түрде сынға алды. Кейіннен бұл кез келген мерекеге толық тыйым болды.

Кіріспе

Тыйымға қарамастан, заңсыз парақшалар, ұлттық әнұрандар мен ұрандар 1829 жылдың 17 мамырынан бірнеше апта бұрын тарала бастады. Бұл күн Кристианияда бұлтсыз жексенбі күні еді. Бастапқыда қала тыныш болды, ал полиция күні бойы ішімдік ішіп, аздап мас болғаннан басқа ешқандай қиындыққа тап болмады. Қауіпті жағдайдың бастауы - таңғы сағат 6-да "Конституция" пароходының келуі. Кемеде отырғандарды кемежайға келген кемелерді көруге жиналған көпшілік қарсы алды. Алайда, билік күткендей, бұл кездесу де ұлтшылдық сезімді оятудың бір жолы болды. Кеме тоқтаған кезде бірнеше ерлер мен ұлдар оны құттықтады; 20 жасар студент Хенрик Вергеланд "Жиіл болсын Конституция!" деп айқайлады. Бұл көпшіліктің үлкен реакциясын туғызды, олар өздігінен бұрын таратылған листингтерден әндерді әндей бастады. Содан кейін көпшілік Осло соборының алдындағы Сторторвет алаңына көшіп барып, кешке дейін сол жерде қалды.

Әскери араласу

Кристиания полиция күштері политиместр (полиция бастығы) Оле Гедермнен, екі орынбасардан және тоғыз тұрақты полиция қызметкерінен, сондай-ақ жиырма ерікті көмекшілерден құралған. Бұл шағын толықтыру әдетте Кристианияның өлшеміне сай қала үшін жеткілікті болды, бірақ даму жағдайында жеткіліксіз болды. Сторторветтегі жиналысқа тап болған полиция көмекшілерді шақырып, жиналғандардың таралуын сұрады, бірақ адамдар қызығушылық танытып, кетуден бас тартты. "Жан берсін 17 мамыр" деген жазуы бар баспалдақ киген мас адамды тергеуге алып келді, бірақ ол өзін түсіндіре алмағаны үшін босатылды. Ахуалдың нашарлауына жауап ретінде швед вице-королі Балтзар фон Платен және Акершус бекінісіндегі гарнизонның норвегиялық коменданты генерал-майор барон Ведель Ярлсберг жиналған халықты таратуға заңды негіздеме іздестірді. Олар 1685 жылы көтеріліске тыйым салған көтеріліс туралы заңға қол қойды. Гердрум алаңда көтерілістерге қарсы заңның тиісті баптарын оқып, көпшілікке тарауға бұйрық беру үшін жіберілді, бірақ ол жеткіліксіз бойлы болды және оны елеулі түрде елемеді. Кейін Ведэл Ярлсберг ат әскерін алаңға кіргізіп, бірнеше адамды аттап, қақтығысты. Ат әскеріне жеңіл жаяу әскер қосылды, олар демонстрацияшыларды мылтықпен ұрып-соға бастады. Жарақат алғандардың арасында Вергеланд та бар, ол ат әскерінің сабырынан қаза тапты. Бақытымызға орай, ешкім қаза таппады, ауыр жарақат алған жоқ, бірақ жалпы алғанда, 30 бейбіт адам қақтығыста ауыр жарақат алды.

Салдары

"Сүйкелістің" салдарынан алты адам Фредерик Кристиан Блехрс, Оле Эйлерцен, Андреас Хансен, Ханс Мире, Кристиан Мортенсен және Андреас Хойер қоғамдық ішімдікке салыну және / немесе тәртіпсіздікке себепкер деп тұтқындалды, бірақ олардың бәрі көп ұзамай босатылды. Содан кейін Вергеланд политтехнолог Гердрум мен генерал-майор Ведель Ярлсбергке студенттік киім-кешегіне зақым келгені туралы шағым жазып, ұзақ уақытқа созылған хат алмасуға әкелді. Полицияның Вергеландты тергеуі оны қоғамдық батыры және норвегиялық ұлтшылдықтың қайраткері етті. Ол баронның сол күні мүлдем асқақ болмағанын білдірді; бұл цитата жазбадан алынып тасталды, бірақ оны Wergeland-тің туысы есіне алды. Ең танымал, өз жасын айтуды сұрағанда, Вергеланд былай деп жауап берді: "Мен Норвегия Конституциясынан алты жасқа үлкенмін. Осы жерде отырған мырзалар конституцияның қашан жазылғандығын еске алады деп үміттенемін". Бұл жолды "Күнді бастау" деген құрметке ие болды. Норвегияда шведтерге және әсіресе губернаторға деген ашу-ыза кеңінен тарады. Бұл оқиғадан кейін бір жыл бойы норвегиялық газеттерде қызу талқылаулар болды. Керісінше, король Карл XIV Джон 17 мамырда конституциялық мерекелерге тыйым салуды алып тастауға келісті. Содан бері бұл күн Норвегияның ұлттық күні ретінде атап өтіледі.