Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1829 жылы Ослода болған наразылық акциясы Площадь шайқасы (норвег. Torvslaget, швед. Torgslaget) - Норвегияның Осло қаласында (содан кейін Кристиания деп аталатын) 1829 жылы 17 мамыр күні кешке Норвегияның Норвегия мен Швеция Құрама Корольдіктерінің әскери күштері мен норвегтік демонстраторлар арасындағы шайқас. Демонстранттар Норвегияның Конституциясын жыл сайынғы мерекелеуге қатысып отырды, оны Швеция мен Норвегияның королі Швеция королі Карл XIV Джон заңсыз деп жариялаған болатын. Полиция мен әскерлердің араласуы Норвегияда ашу тудырды және Карл XIV-ді тыйым салуды алып тастауға мәжбүр етті.
1829 protest in Oslo
The Battle of the Square (Norwegian: Torvslaget, Swedish: Torgslaget) was a skirmish between Norwegian demonstrators and military forces of the United Kingdoms of Sweden and Norway that took place in Oslo (then called Christiania), Norway, on the evening of 17 May 1829. The demonstrators were participating in the annual celebration of the Constitution of Norway, which had been outlawed by Charles XIV John of Sweden, King of Sweden and Norway, the previous year. The intervention by police and troops provoked outrage in Norway, and forced Charles XIV to lift the prohibition.
Өмірбаян
Дания мен Норвегия корольдіктері 1380 жылы Норвегияның Хакон VI-нің өлімінен кейін жеке одаққа кірді және төрт ғасырдан астам уақыт бойы одақта болды, бұл уақытта олар Швецияға қарсы көптеген соғыстар жүргізді. Наполеон соғыстарынан кейін Дания королі Норвегияны Швеция короліне (Швеция корольдігі емес) 1814 жылы қаңтарда қол қойылған Киль келісімшарты бойынша берді. Норвегияда бұрынғы жау Швециямен одақтасу идеясы танымал емес еді, сондықтан келісім туралы хабар елге жеткенде, ол тәуелсіздікке қолдау білдірді. Данияның ханзадасы және Норвегияның вице-королі Кристиан Фредерик 1814 жылы 17 мамырда Норвегияның жаңа конституциясына сәйкес Норвегияның королі болып сайланды. Алайда Кристиан Фредерик халықаралық қолдауды ала алмады, өйткені Ұлы державалар, әсіресе Ұлыбритания, Швецияны Наполеон Франциясына қарсы қолдағаны үшін марапаттағысы және Финляндияның Ресейге жоғалғаны үшін өтемақы төлегісі келді, сондықтан Киль шартының күшін көруді қалады. 1814 жылы жазғы қысқа соғыста швед әскерлері Норвегияға басып кірді және Кристиан Фредерикті (кейіннен Дания королі Кристиан VIII болды) қуып жіберді. Шведтер ұсынған бейбітшілік шарттары салыстырмалы түрде жомарт болды. Норвегия конституциясы Швециямен жеке одаққа тыйым салатын баптар алынып тасталған жағдайда сақталды. 30 тамызда Швеция королі Карл XIII (Норвегияда Карл II деп аталады) Швеция мен Норвегияның Біріккен Корольдіктерінің билеушісі деп жарияланды. Карл XIII 1818 жылы 5 ақпанда қайтыс болды және оның асырап алған ұлы Карл Йохан (бұрынғы Наполеон маршалы Жан Батист Бернадот) Швеция королі Карл XIV Иоанн және Норвегия королі Карл III Иоанн болды. Норвегияда конституцияның алғашқы жариялануының жылдығын мерекелеу 1820-жылдардың ортасынан бастап басталды. Салтанаттар сырттай лоялистік болғанымен, әдетте патша отбасына және конституцияның өзіне тосттар айтылды. Швед билігі мұндай іс-шаралардың сепаратистік мән-жайды және швед-норвегиялық одаққа қарсы саяси агитация үшін жасырын тұйық ретінде қызмет ететініне алаңдайтын; олар оның орнына 4 қарашадағы "Одақ күнін" патриоттық сезімнің баламалы ошағы ретінде насихаттауға тырысты. Алайда 17 мамыр күні мерекелер жалғасты. 1828 жылы мамыр айында король Карл Джон 13 мамырда сол жылы ресми мерекелер өткізуге дауыс бермейтін Стортинг (Норвегия парламенті) алдында сөйлеген сөзінде осындай оқиғаларды жасырын түрде сынға алды. Кейіннен бұл кез келген мерекеге толық тыйым болды.
The Kingdoms of Denmark and Norway came into personal union in 1380, after the death of Haakon VI of Norway, and remained in union for over four centuries, during which time they fought numerous wars against Sweden. In the aftermath of the Napoleonic Wars, the King of Denmark ceded Norway to the King of Sweden (significantly, not the Kingdom of Sweden) under the Treaty of Kiel, signed in January 1814. The idea of union with the old enemy Sweden was very unpopular in Norway, and so when news of the treaty reached the country, it prompted a groundswell of support for independence. Christian Frederick, Prince of Denmark and Viceroy of Norway, was elected on 17 May 1814 as King of Norway by the Norwegian Constituent Assembly under a new constitution. However, Christian Frederick was unable to secure international support, as the Great Powers, in particular Britain, wished to reward Sweden for its support against Napoleonic France and to compensate it for the loss of Finland to Russia, and therefore desired to see the Treaty of Kiel enforced. In a short war in summer 1814, Swedish troops invaded Norway and expelled Christian Frederick (who later became King Christian VIII of Denmark). The peace terms offered by the Swedes were relatively generous the Norwegian constitution was retained on condition that the clauses preventing a personal union with Sweden were excised. On 30 August, King Charles XIII of Sweden (known as Charles II in Norway) was proclaimed the ruler of the United Kingdoms of Sweden and Norway. Charles XIII died on 5 February 1818 and his adopted son Karl Johan (the former Napoleonic marshal Jean Baptiste Bernadotte) succeeded him as Charles XIV John of Sweden and Charles III John of Norway. Public celebrations of the anniversary of the constitution's initial promulgation began to be held in Norway from the mid 1820s. Although the celebrations were outwardly loyalist toasts were usually made to the royal family as well as to the constitution itself the Swedish authorities were concerned that such events had a separatist subtext and served as a covert outlet for political agitation against the Swedish Norwegian union; they instead tried to promote 'Union Day' on 4 November as an alternative focus for patriotic feeling. However, celebrations on 17 May continued. In May 1828, King Charles John obliquely criticised such events during a speech before the Storting (Norwegian Parliament), which on 13 May voted not to hold any official celebrations that year. Later this became a full ban on any celebrations whatsoever.
Кіріспе
Тыйымға қарамастан, заңсыз парақшалар, ұлттық әнұрандар мен ұрандар 1829 жылдың 17 мамырынан бірнеше апта бұрын тарала бастады. Бұл күн Кристианияда бұлтсыз жексенбі күні еді. Бастапқыда қала тыныш болды, ал полиция күні бойы ішімдік ішіп, аздап мас болғаннан басқа ешқандай қиындыққа тап болмады. Қауіпті жағдайдың бастауы - таңғы сағат 6-да "Конституция" пароходының келуі. Кемеде отырғандарды кемежайға келген кемелерді көруге жиналған көпшілік қарсы алды. Алайда, билік күткендей, бұл кездесу де ұлтшылдық сезімді оятудың бір жолы болды. Кеме тоқтаған кезде бірнеше ерлер мен ұлдар оны құттықтады; 20 жасар студент Хенрик Вергеланд "Жиіл болсын Конституция!" деп айқайлады. Бұл көпшіліктің үлкен реакциясын туғызды, олар өздігінен бұрын таратылған листингтерден әндерді әндей бастады. Содан кейін көпшілік Осло соборының алдындағы Сторторвет алаңына көшіп барып, кешке дейін сол жерде қалды.
Despite the ban, illegal flyers, national anthems and slogans began circulating weeks before 17 May 1829. The day itself was a bright cloudless Sunday in Christiania. Initially the city was quiet, and for much of the day the police faced no problems other than some minor drunkenness. The catalyst for the unrest was the arrival at 6 PM of the symbolically named steamship Constitutionen. The arriving steamer was met by the crowd that customarily gathered to see vessels arrive at the quayside. However, as feared by the authorities, the gathering also served as an outlet for nationalistic fervour. As the ship docked, several men and boys began to cheer it; 20 year old student Henrik Wergeland shouted "Long live the Constitution!" This instigated a larger response from the crowd, who spontaneously began singing the anthems from the previously circulated flyers. The crowd then moved to Stortorvet, the square in front of Oslo Cathedral, and remained there into the evening.
Әскери араласу
Кристиания полиция күштері политиместр (полиция бастығы) Оле Гедермнен, екі орынбасардан және тоғыз тұрақты полиция қызметкерінен, сондай-ақ жиырма ерікті көмекшілерден құралған. Бұл шағын толықтыру әдетте Кристианияның өлшеміне сай қала үшін жеткілікті болды, бірақ даму жағдайында жеткіліксіз болды. Сторторветтегі жиналысқа тап болған полиция көмекшілерді шақырып, жиналғандардың таралуын сұрады, бірақ адамдар қызығушылық танытып, кетуден бас тартты. "Жан берсін 17 мамыр" деген жазуы бар баспалдақ киген мас адамды тергеуге алып келді, бірақ ол өзін түсіндіре алмағаны үшін босатылды. Ахуалдың нашарлауына жауап ретінде швед вице-королі Балтзар фон Платен және Акершус бекінісіндегі гарнизонның норвегиялық коменданты генерал-майор барон Ведель Ярлсберг жиналған халықты таратуға заңды негіздеме іздестірді. Олар 1685 жылы көтеріліске тыйым салған көтеріліс туралы заңға қол қойды. Гердрум алаңда көтерілістерге қарсы заңның тиісті баптарын оқып, көпшілікке тарауға бұйрық беру үшін жіберілді, бірақ ол жеткіліксіз бойлы болды және оны елеулі түрде елемеді. Кейін Ведэл Ярлсберг ат әскерін алаңға кіргізіп, бірнеше адамды аттап, қақтығысты. Ат әскеріне жеңіл жаяу әскер қосылды, олар демонстрацияшыларды мылтықпен ұрып-соға бастады. Жарақат алғандардың арасында Вергеланд та бар, ол ат әскерінің сабырынан қаза тапты. Бақытымызға орай, ешкім қаза таппады, ауыр жарақат алған жоқ, бірақ жалпы алғанда, 30 бейбіт адам қақтығыста ауыр жарақат алды.
The Christiania police force consisted of the politimester (chief of police) Ole Gjerdrum, two deputies and nine regular policemen, with twenty volunteer auxiliaries also available. This small complement was normally sufficient for a town of Christiania's size, but was inadequate for the developing situation. Faced with the gathering in Stortorvet, the police summoned the auxiliaries and requested the crowd to disperse, but people were curious and refused to leave. A drunken man, wearing a hat with the inscription "Long live 17 May" was brought in for questioning, but was eventually released because he was unable to explain himself. In response to the deteriorating situation, the Swedish Viceroy Baltzar von Platen and Major General Baron Wedel Jarlsberg, the Norwegian commandant of the garrison at Akershus Fortress, sought a legal justification to disperse the crowd. They settled on the Riot Act of 1685, which prohibited revolt. Gjerdrum was sent to the square to read the relevant clauses of the Riot Act and order the crowd to disperse, but he had inadequate stature and was largely ignored. Wedel Jarlsberg then ordered cavalry into the square; some people were ridden down and a stampede ensued. The cavalry were joined by light infantry who began beating demonstrators with rifles. Among those injured was Wergeland, who was struck by the flat of a cavalry sabre. Fortunately, nobody was killed or seriously wounded, but in all around thirty civilians suffered significant injuries in the melee.
Салдары
"Сүйкелістің" салдарынан алты адам Фредерик Кристиан Блехрс, Оле Эйлерцен, Андреас Хансен, Ханс Мире, Кристиан Мортенсен және Андреас Хойер қоғамдық ішімдікке салыну және / немесе тәртіпсіздікке себепкер деп тұтқындалды, бірақ олардың бәрі көп ұзамай босатылды. Содан кейін Вергеланд политтехнолог Гердрум мен генерал-майор Ведель Ярлсбергке студенттік киім-кешегіне зақым келгені туралы шағым жазып, ұзақ уақытқа созылған хат алмасуға әкелді. Полицияның Вергеландты тергеуі оны қоғамдық батыры және норвегиялық ұлтшылдықтың қайраткері етті. Ол баронның сол күні мүлдем асқақ болмағанын білдірді; бұл цитата жазбадан алынып тасталды, бірақ оны Wergeland-тің туысы есіне алды. Ең танымал, өз жасын айтуды сұрағанда, Вергеланд былай деп жауап берді: "Мен Норвегия Конституциясынан алты жасқа үлкенмін. Осы жерде отырған мырзалар конституцияның қашан жазылғандығын еске алады деп үміттенемін". Бұл жолды "Күнді бастау" деген құрметке ие болды. Норвегияда шведтерге және әсіресе губернаторға деген ашу-ыза кеңінен тарады. Бұл оқиғадан кейін бір жыл бойы норвегиялық газеттерде қызу талқылаулар болды. Керісінше, король Карл XIV Джон 17 мамырда конституциялық мерекелерге тыйым салуды алып тастауға келісті. Содан бері бұл күн Норвегияның ұлттық күні ретінде атап өтіледі.
In the wake of the 'battle', six men were arrested Frederik Christian Blehrs, Ole Eilertsen, Andreas Hansen, Hans Myhre, Christian Mortensen and Andreas Høyer for public drunkenness and/or disorder, though they were all soon released. Wergeland subsequently wrote to politimester Gjerdrum and Major General Wedel Jarlsberg complaining about damage done to his student uniform during the scuffle, leading to a long running exchange of letters which the politically savvy Wergeland was able to spin to his advantage. Wergeland's subsequent questioning by the police made him a public hero and figurehead of Norwegian nationalism. He hinted that the Baron had not been entirely sober that day; the quotation was omitted from the record but remembered by Wergeland's cousin, who was present. Most famously, when asked to state his age, Wergeland replied, "I am six years older than the Norwegian Constitution. I hope the present gentlemen remember when that constitution was written." This line in particular gave Wergeland the honour of "initiating the day". Around Norway there was great anger toward the Swedes and the governor in particular. It became a matter of heated discussion in Norwegian newspapers for a year afterwards. To defuse the tensions, King Charles XIV John agreed to lift the prohibition on constitutional celebrations on 17 May. It has been celebrated ever since as Norway's national day.